Yetkisiz diş hekimliği suçu, diş hekimliği diploması ve yasal meslek icra yetkisi bulunmayan kişilerin; ağız ve diş sağlığına ilişkin muayene, teşhis, tedavi, müdahale veya klinik hizmeti sunması hâlinde gündeme gelen ciddi bir kamu sağlığı suçudur. Bu suç yalnızca “sahte dişçi” olarak bilinen kişileri değil; sınırlarını aşarak hastayla doğrudan mesleki ilişkiye giren, ağız içi işlem yapan veya diş hekimi gibi davranan diş protez teknisyenleri/teknikerleri bakımından da hukuki ve cezai sonuçlar doğurabilir.
1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 41. maddesi, diplomasız olarak diş hekimliği mesleğine ilişkin muayene veya müdahale yapılmasını ve diş hekimliği klinik hizmetleriyle ilgili işyeri açılmasını suç olarak düzenlemektedir. Kanun metnine göre kişisel çıkar amacı bulunmasa dahi bu fiil cezalandırılır; yaptırım ise üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezasıdır.
Yetkisiz Diş Hekimliği Suçu Nedir?
Yetkisiz diş hekimliği; diş hekimliği diploması, ruhsatı veya mesleki yetkisi bulunmayan bir kişinin, diş hekimliği alanına giren işlemleri yapmasıdır. Bu kapsamda yalnızca büyük cerrahi müdahaleler değil; diş çekimi, dolgu, kanal tedavisi, diş taşı temizliği, ölçü alma, protez provası, implant uygulaması, ağız içi muayene ve tedavi tavsiyesi gibi işlemler de değerlendirme konusu olabilir.
Burada önemli olan nokta şudur: Fiilin suç sayılması için mutlaka hastadan para alınması gerekmez. Kanun, “kişisel çıkar amacı olmasa bile” diplomasız müdahaleyi cezalandırmaktadır. Bu nedenle “yardım amacıyla yaptım”, “yakınıma müdahale ettim”, “ücret almadım” gibi savunmalar tek başına suçun oluşmasını engellemez.
Yetkisiz Diş Hekimliği Neden Suçtur?
Yetkisiz diş hekimliği suçu, yalnızca meslek düzenini koruyan teknik bir düzenleme değildir. Asıl korunan değer kamu sağlığıdır. Ağız ve diş sağlığına yapılan kontrolsüz müdahaleler; enfeksiyon, kalıcı diş kaybı, kemik dokusu zararı, ağız içi deformasyon, sinir hasarı, sistemik enfeksiyon ve ağır tıbbi komplikasyonlara neden olabilir.
Bu nedenle kanun koyucu, diş hekimliği mesleğinin yalnızca gerekli eğitimi almış, diplomaya sahip ve yetkili kişiler tarafından icra edilmesini zorunlu kılmıştır. Yargıtay uygulamasında da yetkisiz diş hekimliği suçunda mağdurun yalnızca işlem yapılan kişi değil, toplumun tamamı olduğu kabul edilmektedir.
Yetkisiz Diş Hekimliği Suçunun Kanuni Dayanağı
1219 sayılı Kanun’un 41. maddesi şu temel ilkeyi getirir: Diş hekimi olmayan kişi, diş hekimliği mesleğine ilişkin muayene veya müdahale yapamaz; diş hekimliği klinik hizmetleriyle ilgili işyeri açamaz. Bu yasağa aykırılık hâlinde meslek icrası durdurulur ve fail hakkında üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.
Bu düzenlemenin kapsamı geniştir. Sadece fiilen diş çekmek veya dolgu yapmak değil; hasta kabul etmek, klinik görüntüsü vermek, diş hekimliği hizmeti sunar şekilde işyeri işletmek, hastalara tedavi önerisinde bulunmak ve ağız içi tıbbi işlem yapmak da suç kapsamında değerlendirilebilir.
Suçun Unsurları Nelerdir?
1. Failin Yetkisiz Olması
Suçun ilk unsuru, failin diş hekimliği mesleğini icra etmeye yetkili olmamasıdır. Diş hekimliği diploması bulunmayan, ruhsatı olmayan veya hukuken bu mesleği icra etme hakkına sahip olmayan kişiler bakımından bu unsur gerçekleşir.
Burada failin kendisini açıkça “diş hekimi” olarak tanıtması şart değildir. Kişi kendisini farklı bir unvanla tanıtsa bile, fiilen diş hekimliği alanına giren müdahalelerde bulunuyorsa suç oluşabilir.
2. Diş Hekimliği Alanına Giren Muayene veya Müdahale Yapılması
Suçun maddi unsurunu, diş hekimliği mesleğine ilişkin bir muayene veya müdahale oluşturur. Örneğin:
Diş çekimi yapılması, dolgu uygulanması, implant işlemi yapılması, ağız içi ölçü alınması, protez provası yapılması, diş kesimi gerçekleştirilmesi, diş temizliği veya benzeri tıbbi işlem uygulanması suç bakımından önem taşır.
Ayrıca yalnızca müdahale değil, diş hekimliği klinik hizmetleriyle ilgili işyeri açılması da kanunda ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Dolayısıyla ruhsatsız veya yetkisiz şekilde klinik faaliyeti yürütülmesi, fiilen her hastaya müdahale ispatlanmasa dahi ayrı bir hukuki risk doğurur.
3. Kastın Bulunması
Yetkisiz diş hekimliği suçu kasten işlenebilir. Failin, diş hekimi olmadığını bilmesine rağmen diş hekimliği alanına giren işlemleri yapması gerekir. Ancak kastın varlığı için ayrıca zarar verme amacı aranmaz.
Başka bir ifadeyle failin “hastaya zarar vermek istememesi” veya “iyi niyetle hareket ettiğini” ileri sürmesi, suçun oluşumunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kanun, yetkisiz müdahaleyi başlı başına cezalandırmaktadır.
Yetkisiz Diş Hekimliği Suçunun Cezası
1219 sayılı Kanun m.41 uyarınca yetkisiz diş hekimliği suçunun cezası:
Üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ve bin güne kadar adli para cezasıdır.
Ayrıca işyeri faaliyeti durdurulabilir, suçta kullanılan araç ve gereçler bakımından el koyma veya müsadere değerlendirmesi yapılabilir. Eğer yetkisiz müdahale sonucunda hastanın bedensel zararı oluşmuşsa, ayrıca taksirle yaralama, kasten yaralama, nitelikli dolandırıcılık, belgede sahtecilik veya tazminat sorumluluğu gibi farklı hukuki süreçler de gündeme gelebilir.
Diş Protez Teknikerleri ve Teknisyenleri Bakımından Yetki Sınırı
Yetkisiz diş hekimliği suçunun uygulamada en çok tartışıldığı alanlardan biri diş protez teknikerleri ve teknisyenleridir. Diş protez teknikerleri, kendi mesleki sınırları içinde teknik laboratuvar hizmetleri sunabilir; ancak hastayla doğrudan mesleki ilişkiye giremez, diş hekimi gibi muayene veya tedavi yapamaz.
1219 sayılı Kanun Ek 7. maddeye göre diş protez teknisyenleri; sahip oldukları diploma veya belgelerin sağladığı unvanlardan başkasını kullanamaz, hastalarla doğrudan doğruya mesleki ilişkiye giremez, laboratuvarlarında münhasıran diş kliniklerinde kullanılması gereken araç ve gereçleri bulunduramaz ve belirlenen sınırlar dışında çalışma yapamaz.
Burada dikkat edilmesi gereken teknik nokta şudur: Diş protez teknisyeni/teknikeri bakımından Ek 7’ye aykırı davranışlar için yaptırım, doğrudan her durumda 41. madde değildir. Sağlık Bakanlığı metninde Ek Madde 8 uyarınca; diploması veya meslek belgesi olmaksızın diş protez teknisyenliği yapanlar ile Ek 7’ye aykırı davranan diş protez teknisyenleri hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ve ayrıca ilgili olmayan araç-gereçlerin müsaderesi düzenlenmiştir.
Ancak teknisyen veya teknikerin fiili, yalnızca meslek sınırını aşmaktan ibaret olmayıp doğrudan diş hekimliği muayene veya müdahalesi niteliğine ulaşıyorsa, somut olayın özelliklerine göre 1219 sayılı Kanun m.41 kapsamında yetkisiz diş hekimliği suçu da tartışılabilir.
Diş Protez Teknikerinin Hangi Fiilleri Suç Riski Doğurur?
Diş protez teknikerinin hastayla doğrudan iletişim kurarak şikâyet dinlemesi, tedavi önerisinde bulunması, ağız içi ölçü alması, prova yapması, diş kesimi uygulaması, protezi doğrudan hastaya uygulaması, kendisini diş hekimi gibi tanıtması veya laboratuvarı fiilen klinik gibi kullanması hukuki risk doğurur.
Özellikle şu durumlarda suç şüphesi güçlenir:
Hasta kabul edilmesi, ağız içi muayene yapılması, diş hekimi olmadan tedavi planı oluşturulması, ölçü ve prova işlemlerinin bizzat ağız içinde yapılması, klinik cihazlarının bulundurulması, sosyal medya veya tabela üzerinden diş hekimliği hizmeti sunuluyormuş gibi reklam yapılması.
Bu fiiller yalnızca idari veya mesleki ihlal niteliğinde görülmemeli; olayın niteliğine göre ceza soruşturması, işyeri kapatma, malzemelere el koyma ve tazminat davası gibi sonuçlar doğurabileceği unutulmamalıdır.
Hasta Açısından Hukuki Haklar
Yetkisiz diş hekimliği müdahalesine maruz kalan kişi, Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilir. Müdahale sonucunda zarar oluşmuşsa maddi ve manevi tazminat davası açılması da mümkündür.
Bu tür dosyalarda deliller büyük önem taşır. Ödeme dekontları, mesajlaşmalar, sosyal medya kayıtları, fotoğraf ve video görüntüleri, tanık beyanları, klinik/laboratuvar adres bilgileri, tabela ve reklam içerikleri, tedavi sonrası alınan hekim raporları ve sağlık kurulu raporları dosyanın ispat gücünü artırır.
Sonuç
Yetkisiz diş hekimliği suçu, yalnızca diplomasız kişilerin “dişçi gibi” işlem yapmasından ibaret basit bir ihlal değildir. Bu suç, doğrudan kamu sağlığını, hasta güvenliğini ve sağlık hizmetlerine duyulan toplumsal güveni ilgilendirir.
1219 sayılı Kanun m.41 uyarınca diplomasız olarak diş hekimliği mesleğine ilişkin muayene veya müdahale yapan kişiler hakkında üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası gündeme gelir. Diş protez teknikerleri ve teknisyenleri bakımından ise mesleki sınırların aşılması, hastayla doğrudan ilişki kurulması ve ağız içi işlem yapılması ciddi cezai sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle yetkisiz diş hekimliği dosyalarında temel değerlendirme; kişinin unvanından ziyade fiilen ne yaptığı, hastayla doğrudan temas kurup kurmadığı, ağız içi müdahale gerçekleştirip gerçekleştirmediği ve diş hekimliği hizmeti sunar şekilde hareket edip etmediği üzerinden yapılmalıdır.
