TCK Madde 65 genel af, ceza hukukunda kamu davasını, mahkûmiyeti ve cezanın bütün sonuçlarını ortadan kaldıran önemli bir kurumdur. Genel af halinde, henüz dava açılmamışsa soruşturma yürütülmez; açılmış kamu davası varsa düşer ve kesinleşmiş mahkûmiyetler tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar. TCK 65. madde, ceza sorumluluğu, kamu davasının düşmesi, mahkûmiyetin sona ermesi ve ceza infazı bakımından temel bir düzenlemedir. Genel af, bireysel değil toplu nitelikte sonuç doğurur ve kanunla düzenlenir. Bu nedenle genel af hükümleri, ceza hukuku ve infaz hukuku açısından özel önem taşır.
Madde Metni
Madde 65- (1) Genel af halinde, kamu davası düşer, hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar.
(2) Özel af ile hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir veya infaz kurumunda çektirilecek süresi kısaltılabilir ya da adlî para cezasına çevrilebilir.
(3) Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları, özel affa rağmen etkisini devam ettirir.
Madde Gerekçesi
TCK 65 genel af ve özel af, ceza hukukunda mahkûmiyetin ve cezanın sonuçlarına etki eden önemli kurumlardan biridir. Bu madde, genel af ile özel af arasındaki farkı ortaya koyarak kamu davası, mahkûmiyet ve cezanın infazı bakımından hangi sonuçların doğacağını belirler.
Genel af, kamu davasını ve mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırabilir. Bu nedenle genel af halinde soruşturma veya kovuşturma devam etmeyebilir; kesinleşmiş mahkûmiyetler de hukuki sonuçlarını kaybedebilir. Bu yönüyle genel af, ceza sorumluluğunu en geniş şekilde etkileyen af türüdür.
Özel af ise daha sınırlı sonuç doğurur. TCK 65 kapsamında özel af ile yalnızca hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir, infaz süresi kısaltılabilir veya hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. Bu nedenle özel af, mahkûmiyeti tamamen ortadan kaldırmaz; daha çok cezanın infazına etki eder.
Özel affın hak yoksunluklarına etkisi yoktur. Kanunda açıkça belirtildiği üzere özel af, cezaya bağlı olan veya hükümde gösterilen belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma gibi sonuçları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle TCK 65 madde gerekçesi, genel af, özel af, hapis cezasının infazı, adli para cezasına çevirme ve hak yoksunlukları bakımından ceza hukukunda temel bir açıklama sunar.
Yargıtay Kararları
Anayasa Mahkemesi 2013/839 B.
Özet: Türk Ceza Kanunu m.65 kapsamında, 4959 sayılı Kanun’un uygulanması özel af niteliğinde kabul edilerek mahkûmiyet değil ceza ortadan kaldırılmış; infaz edilecek hüküm kalmadığı sonucuna varılmıştır.
43. Başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet kararına ilişkin olarak Malatya 1 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesinin uyguladığı 4959 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendinde terör örgütü mensuplarına belirli şartları sağlaması durumunda ceza verilmeyeceği hususu düzenlenmiştir. Başvurucunun madde metninde belirtilen şartları taşıdığı değerlendirilerek ve kendi talebi ile 12 yıl 6 ay hapis cezasının ortadan kaldırılmasına karar verilmiştir. Dolayısıyla başvurucu açısından mahkûmiyet kararı değil verilen cezanın ortadan kalkması söz konusudur. Cezayı ortadan kaldıran anılan düzenleme özel affı düzenleyen 765 sayılı mülga Kanun’un 98. maddesi ile 5237 sayılı Kanun’un 65. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası kapsamında değerlendirilmelidir. Bu açıklamalar çerçevesinde 4959 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) bendi özel af niteliğinde olduğu kabul edilmelidir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi de kanun yararına bozma talebini değerlendirirken aynı değerlendirmeyi yaparak Malatya 1 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesinin 21/10/2003 tarih ve E.2003/132, K.2003/13 sayılı kararında 4959 sayılı Kanun gereğince mahkûmiyet kararının sonuçları ile birlikte ortadan kaldırılmasına karar verildiğini ve bu sebeple ortada suç nedeniyle infaz edilecek bir mahkûmiyet kararı bulunmadığını belirterek suçun değil cezanın ortadan kaldırıldığını belirtmiştir (Bkz. § 19).
Bilgi Notu
Türk Ceza Kanunu’nun 65. maddesi, genel af ile özel af arasındaki farkları ve bu af türlerinin ceza davası ile cezanın hukuki sonuçlarına etkisini düzenlemektedir.
Genel af hâlinde, henüz devam eden kamu davası sona erer ve dava düşer. Aynı zamanda kesinleşmiş mahkûmiyetler de tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkar. Bu kapsamda yalnızca ceza değil, cezaya bağlı tüm hukuki sonuçlar da sona ermiş olur.
Özel af ise genel aftan farklı olarak suçu ve mahkûmiyet hükmünü ortadan kaldırmaz. Özel af ile yalnızca hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir, cezaevinde geçirilecek sürenin kısaltılmasına karar verilebilir ya da hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. Bu yönüyle özel af, cezanın infazına ilişkin sonuçlar doğurur.
Bununla birlikte, özel af uygulanmış olsa dahi, mahkûmiyet hükmüne bağlı olarak ortaya çıkan veya hükümde açıkça belirtilen hak yoksunlukları etkisini sürdürür. Kişinin seçme ve seçilme hakkı, kamu görevine girme yasağı veya benzeri hak kısıtlamaları özel af nedeniyle kendiliğinden ortadan kalkmaz.
Sonuç olarak, TCK m.65 kapsamında genel af ceza hukukunda çok daha geniş sonuçlar doğururken, özel af yalnızca hapis cezasının infazı yönünden sınırlı bir etki yaratmakta; mahkûmiyetin ve buna bağlı hak yoksunluklarının varlığını korumaktadır.
