TCK Madde 50 kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar, ceza hukukunda bir yıl veya daha az süreli hapis cezalarının hangi durumlarda farklı yaptırımlara çevrilebileceğini düzenler. Bu maddeye göre mahkeme, kısa süreli hapis cezasını somut olayın özelliklerine göre adli para cezası, mağdurun zararının giderilmesi, eğitim kurumuna devam etme, belirli yerlere gitmekten yasaklanma veya kamuya yararlı bir işte çalışma gibi seçenek yaptırımlara çevirebilir. TCK 50. madde, cezanın bireyselleştirilmesi, yeniden topluma kazandırma, kısa süreli hapis cezalarının infazı ve alternatif yaptırımlar bakımından önemli bir düzenlemedir.

Madde Metni

Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar

Madde 50- (1) Kısa süreli hapis cezası, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;

a) Adlî para cezasına,

b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,

c) En az iki yıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmeye,

d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,

e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve sanatı yapmaktan yasaklanmaya,

f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,

çevrilebilir.

(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına çevrilmez.

(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.

(4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.

(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî para cezası veya tedbirdir.

(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.

(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.

Madde Gerekçesi

TCK 50, kısa süreli hapis cezasına mahkûm edilen kişinin her durumda cezaevine girmesini zorunlu görmeyen, cezanın bireyselleştirilmesini amaçlayan önemli bir düzenlemedir. Bu maddeyle, özellikle bir yıl veya daha az süreli hapis cezalarının adli para cezası veya farklı seçenek yaptırımlara çevrilmesi mümkün hale getirilmiştir.

Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar, failin kişiliği, sosyal durumu, pişmanlığı ve suçun işleniş şekli dikkate alınarak uygulanır. Bu kapsamda hapis cezası; adli para cezasına, zararın giderilmesine, eğitim kurumuna devam etmeye, belirli yerlere gitmekten yasaklanmaya, ehliyet veya ruhsatın geri alınmasına ya da kamuya yararlı bir işte çalışmaya çevrilebilir.

TCK 50 madde gerekçesi, kısa süreli hapis cezalarının cezaevinde infaz edilmesinin bazı durumlarda olumsuz sonuçlar doğurabileceğini kabul eder. Bu nedenle amaç, failin toplumdan koparılmadan ıslah edilmesi ve cezanın daha etkili bir yaptırıma dönüştürülmesidir.

Seçenek yaptırımın gerekleri yerine getirilmezse, mahkeme kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verebilir. Bu nedenle TCK 50, adli para cezasına çevirme, alternatif yaptırımlar ve cezanın bireyselleştirilmesi bakımından temel bir hükümdür.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2022/1542 E. ve 2023/286 K.

Özet: TCK 50/3’e göre, daha önce hapis cezası almamış sanığın 30 gün ve daha az hapis cezası zorunlu olarak seçenek yaptırıma çevrilmelidir; aksi karar hukuka aykırıdır.

… 9. Asliye Ceza Mahkemesinin, 28.04.2016 tarihli ve 2016/17 Esas, 2016/553 Karar sayılı kararı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun)179. maddesinin üçüncü fıkrası delaleti ile ikinci fıkrası gereğince 1 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun (CMK) 231/5. maddesi gereğince sanık hakkındaki hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, aynı maddenin 8. fıkrası uyarınca 5 yıllık denetim süresine tutulmasına karar verilmiş, verilen karar itiraz edilmeden 16.05.2016 tarihinde kesinleşmiş, sanığın denetim süresi içinde aynı suçtan mahkum edildiği ve verilen kararın kesinleşmesine müteakip ihbar üzerine dosyanın yeniden ele alınarak … 9. Asliye Ceza Mahkemesinin, 20.09.2019 tarihli ve 2019/282 Esas, 2019/652 Karar sayılı kararı ile sanık hakkında trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan verilen önceki hükmün CMK’nın 231. maddesinin onbirinci fıkrası gereğince açıklandığı, karara karşı sanığın istinaf başvurusunun, süresinde olmadığı gerekçesiyle reddine karar verilmesiyle açıklanan hükmün 04.09.2020 tarihinde kesinleştiği belirlenmiştir.

… Bakanlığının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 309 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca, 09.12.2021 tarihli kanun yararına bozma istemine istinaden düzenlenen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 14.01.2022 tarihli ve KYB-2021/156772 sayılı Tebliğnamesi ile dava dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:

I. İSTEM

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 14.01.2022 tarihli ve KYB-2021/156772 sayılı kanun yararına bozma isteminin;

”5237 sayılı Kanun’un 50. maddesinin 3. fıkrasında yer alan “Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.” şeklindeki düzenleme karşısında, suç tarihinden önce hapis cezasına mahkum edilmediği anlaşılan sanık hakkında tayin olunan kısa süreli hapis cezasının, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 50/3. maddesi uyarınca seçenek yaptırımlardan birine çevirilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmemiştir.”

Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.

II. GEREKÇE

1. 5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (d) bendinin;

“Hükümlünün cezasının kaldırılmasını gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.”

Şeklinde düzenlendiği belirlenmiştir.

2. 5237 sayılı Kanun’un 50. maddesinin üçüncü fıkrasının;

“Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.”

Şeklinde düzenlenmiştir.

Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2013/29851 E. ve 2014/26119 K. 

Özet: TCK 50 uygulanırken sanığın kişiliği, sabıkasızlığı ve iyi hâli somut gerekçelerle değerlendirilmelidir. Dosyaya uygun olmayan genel ifadelerle adlî para cezasına çevirmeme kararı verilemez.

“Sanık C. Ç. hakkında 5237 sayılı TCK’nın 50 maddesinin uygulanıp uygulanmamasına karar verilirken, sanığın kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, suçun işlenmesindeki özellikler nazara alınarak, dosyaya yansıyan bilgi ve kanıtlar isabetle değerlendirilip, denetime olanak verecek ve somut gerekçeler de gösterilmek suretiyle takdir hakkının kullanılmasının gerektiği, dosya içeriğine göre; sanığın sabıkasının ve dosyaya yansıyan olumsuz bir davranışlarının bulunmadığı, iyi hali nedeniyle cezada TCK’nın 62. maddesi gereğince indirim yapıldığı gözetilmeksizin “suçun işlenmesindeki özelliklere göre “ şeklindeki dosya içeriğine uymayan gerekçe ile TCK’nın 50/4. maddesinde belirtilen paraya çevirme hükümlerinin uygulanmamasına karar verilmesi…”