Hakimin Reddi (Reddi Hâkim Talebi)
Reddi hâkim, davaya bakan hâkimin tarafsızlığı konusunda ciddi ve objektif bir şüphe doğması hâlinde başvurulan hukuki bir yoldur. Bir davada adil yargılamadan söz edilebilmesi için yalnızca kanunların doğru uygulanması yeterli değildir; yargılamayı yapan hâkimin bağımsız, tarafsız ve objektif görünmesi de gerekir.
Hukuk ve ceza yargılamasında reddi hâkim kurumu; tarafların mahkemeye duyduğu güveni korumak, yargılamanın tarafsız biçimde yürütülmesini sağlamak ve adil yargılanma hakkını güvence altına almak amacıyla düzenlenmiştir. Ancak bu hak, yargılamayı uzatmak veya mahkemeyi değiştirmek için keyfi şekilde kullanılamaz. Red talebinin somut, ciddi ve kanunda öngörülen sebeplere dayanması gerekir.
Reddi Hâkim Ne Demek?
Reddi hâkim, bir davada görev yapan hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren nedenler bulunduğu iddiasıyla, o hâkimin davadan el çektirilmesinin talep edilmesidir.
Bu talep özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:
Hâkimin taraflardan biriyle yakın ilişkisinin bulunması, davayla ilgili önceden görüş açıklaması, taraflardan birine yol göstermesi, davada daha önce tanık veya bilirkişi olarak yer alması, taraflardan biriyle menfaat ilişkisi ya da ciddi husumetinin bulunması hâlinde reddi hâkim talebi değerlendirilebilir.
Reddi Hâkim Talebinin Hukuki Dayanağı
Reddi hâkim kurumu hem hukuk davalarında hem de ceza davalarında düzenlenmiştir. Hukuk davalarında temel düzenleme 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, ceza davalarında ise 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleridir.
Hukuk Davalarında Reddi Hâkim
Hukuk davalarında hâkimin reddi özellikle HMK m.36 ve devamı hükümlerine dayanır. HMK’ya göre hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşürebilecek önemli sebepler varsa taraflardan biri hâkimi reddedebilir.
Ceza Davalarında Reddi Hâkim
Ceza davalarında ise CMK m.22, m.23 ve m.24 hükümleri önem taşır. Ceza yargılamasında hâkimin davaya katılamayacağı hâller, görev yasakları ve tarafsızlığı şüpheye düşüren nedenler reddi hâkim talebine konu olabilir.
Reddi Hâkim Sebepleri Nelerdir?
Reddi hâkim talebi her hoşnutsuzlukta veya aleyhe verilen her ara kararda ileri sürülemez. Talep, hâkimin tarafsızlığını objektif olarak şüpheye düşüren sebeplere dayanmalıdır.
Hâkimin Taraflardan Birine Yol Göstermesi
Hâkimin davada taraflardan birine açık veya örtülü biçimde hukuki yol göstermesi, çözüm önermesi ya da taraflardan birinin lehine yönlendirici davranması tarafsızlık şüphesi doğurabilir.
Hâkimin Önceden Görüş Bildirmesi
Hâkimin kanunen gerekmediği hâlde dava konusu uyuşmazlık hakkında görüş açıklaması, davanın sonucu hakkında kanaatini belli etmesi veya taraflardan biri lehine/ aleyhine izlenim oluşturması reddi hâkim sebebi olabilir.
Hâkimin Tanık, Bilirkişi veya Hakem Olarak Görev Yapmış Olması
Hâkimin aynı uyuşmazlıkta daha önce tanık, bilirkişi veya hakem olarak yer alması, davaya tarafsız bakmasını zorlaştırabilir. Bu durum, hem hukuk hem ceza yargılamasında önemli bir tarafsızlık sorunu oluşturur.
Akrabalık, Menfaat veya Husumet İlişkisi
Hâkimin taraflardan biriyle yakın hısımlık ilişkisi, ekonomik menfaat bağlantısı, önceki hukuki ilişkisi veya ciddi düşmanlığı bulunuyorsa reddi hâkim talebi gündeme gelebilir.
Hukuk Davalarında Reddi Hâkim Talebi Nasıl Yapılır?
Hukuk davalarında reddi hâkim talebi yazılı dilekçeyle yapılır. Dilekçede hangi hâkimin reddedildiği, red sebebinin ne olduğu ve bu sebebin hangi delillerle desteklendiği açıkça gösterilmelidir.
Red Talebi Ne Zaman Yapılır?
Red sebebi davanın başında biliniyorsa ilk duruşmada ileri sürülmelidir. Sebep daha sonra öğrenilmişse, öğrenmeden sonraki ilk duruşmaya kadar talepte bulunulmalıdır. Süresinde ileri sürülmeyen red sebepleri dikkate alınmayabilir.
Reddi Hâkim Dilekçesinde Neler Olmalı?
Dilekçede yalnızca genel ifadeler kullanılması yeterli değildir. “Hâkim taraflı davranıyor” gibi soyut iddialar yerine; olay, tarih, beyan, ara karar, davranış veya ilişki somut şekilde açıklanmalıdır. Varsa belge, tutanak, tanık beyanı veya dosya içeriği de belirtilmelidir.
Ceza Davalarında Reddi Hâkim Talebi
Ceza yargılamasında reddi hâkim talebi Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık, müdafi, katılan veya vekili tarafından ileri sürülebilir. Talep, hâkimin davaya katılamayacağı hâller veya tarafsızlığı şüpheye düşüren nedenler üzerine kurulabilir.
CMK’ya Göre Hâkimin Davaya Katılamayacağı Hâller
Hâkim suçtan zarar görmüşse, taraflarla belirli derecede akrabalık ilişkisi varsa, evlilik, vesayet, kayyımlık veya evlat edinme bağlantısı bulunuyorsa davaya katılamaz. Aynı şekilde tanık veya bilirkişi olarak görev yapmış hâkim de aynı davada yargılama makamı olarak yer alamaz.
Görev Yasağı Bulunan Hâkim
Soruşturma aşamasında görev alan hâkimin aynı dosyanın kovuşturma aşamasında görev yapması, daha önce verilen hükme katılan hâkimin aynı kararın üst denetiminde yer alması veya yargılamanın yenilenmesinde önceki yargılamada görev yapan hâkimin yeniden görev yapması tarafsızlık ilkesi bakımından sorun doğurabilir.
Reddi Hâkim Talebi Kabul Edilirse Ne Olur?
Reddi hâkim talebi kabul edilirse, reddedilen hâkim dosyadan el çeker ve dava başka bir hâkim veya heyet tarafından görülmeye devam eder. Böylece yargılamanın tarafsızlık şüphesi altında sürmesi engellenmiş olur.
Talep reddedilirse, yargılama mevcut hâkimle devam eder. Ancak red talebine ilişkin karar, dosyanın niteliğine göre kanun yollarında değerlendirilebilir.
Reddi Hâkim Talebi Her Zaman Kabul Edilir mi?
Hayır. Reddi hâkim talebinin kabul edilebilmesi için ciddi, somut ve objektif sebepler bulunmalıdır. Mahkemenin aleyhe karar vermesi, ara kararın tarafı memnun etmemesi veya hâkimin usul ekonomisi gereği dosyayı hızlı yürütmesi tek başına reddi hâkim sebebi sayılmaz.
Reddi hâkim talebi, yargılamanın güvenilirliğini koruyan önemli bir haktır; ancak kötüye kullanılmaması gerekir. Dayanaksız ve soyut talepler, yargılamayı uzatma amacı taşıdığı değerlendirilirse reddedilebilir.
Reddi Hâkim Dilekçesi Hazırlarken Nelere Dikkat Edilmeli?
Reddi hâkim dilekçesi hazırlanırken hukuki sebep ile somut olay arasında açık bağlantı kurulmalıdır. Talep, kişisel memnuniyetsizlik üzerinden değil; tarafsızlık şüphesini haklı gösterecek olgular üzerinden yazılmalıdır.
Dilekçede özellikle şu hususlar açık olmalıdır: Hangi hâkim hakkında talepte bulunulduğu, red sebebinin ne zaman öğrenildiği, hangi olayın tarafsızlığı şüpheye düşürdüğü, bu iddianın hangi delillerle desteklendiği ve talebin hangi kanuni düzenlemeye dayandığı belirtilmelidir.
Sonuç
Reddi hâkim, yargılamanın tarafsız ve güvenilir şekilde yürütülmesini sağlayan önemli bir usul güvencesidir. Hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren ciddi bir neden varsa taraflar bu yola başvurabilir. Ancak talebin başarıya ulaşabilmesi için soyut iddialar değil, somut ve hukuken değerlendirilebilir nedenler ortaya konulmalıdır.
Bu nedenle reddi hâkim talebi hazırlanırken hem usul kurallarına hem de talebin dayandığı maddi vakıalara dikkat edilmelidir. Yanlış, eksik veya süresinde yapılmayan başvurular hem talebin reddine hem de yargılamada zaman kaybına yol açabilir.
REDDİ HÂKİM DİLEKÇESİ ÖRNEĞİ
………………… MAHKEMESİ’NE
DOSYA NO : ……/…… E.
REDDİ HÂKİM TALEBİNDE BULUNAN : Ad Soyad / T.C. Kimlik No
VEKİLİ : Av. Murat Turgut MİNAR
KARŞI TARAF : Ad Soyad / Unvan
KONU : Mahkemeniz dosyasında görev yapan hâkimin reddi talebimizin sunulmasından ibarettir.
AÇIKLAMALAR
Mahkemenizin yukarıda esas numarası belirtilen dosyasında yargılama devam etmektedir. Ancak yargılama sürecinde ortaya çıkan bazı hususlar nedeniyle, davaya bakan hâkimin tarafsızlığı konusunda objektif ve haklı bir şüphe oluşmuştur.
Hâkimin reddi kurumu, yargılamanın tarafsız ve adil şekilde yürütülmesini güvence altına alan önemli bir usul mekanizmasıdır. Taraflardan biri bakımından hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren ciddi sebeplerin varlığı hâlinde reddi hâkim talebinde bulunulması mümkündür.
Somut olayda; ……/……/…… tarihli duruşmada / ara kararda / beyan sırasında meydana gelen olaylar, müvekkil bakımından yargılamanın tarafsız şekilde yürütülmeyeceği yönünde haklı bir kanaat oluşturmuştur.
Özellikle …………………………………… şeklindeki olay, beyan veya işlem; hâkimin dosyaya ilişkin tarafsızlığını objektif olarak tartışmalı hâle getirmiştir. Bu durum, yalnızca sübjektif bir rahatsızlık değil, dışarıdan bakıldığında da yargılamanın tarafsızlığı konusunda şüphe doğurabilecek niteliktedir.
Hâkimin reddi talebimiz, yargılamayı uzatmak veya usul ekonomisini zedelemek amacı taşımamaktadır. Talebimiz, adil yargılanma hakkının, mahkemeye güven ilkesinin ve tarafsız hâkim güvencesinin korunmasına yöneliktir.
HUKUKİ NEDENLER
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, ilgili sair mevzuat, Anayasa’nın adil yargılanma hakkına ilişkin hükümleri, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi ve sair yasal düzenlemeler.
DELİLLER
Duruşma tutanakları, dosya kapsamı, ara kararlar, UYAP kayıtları, yazılı belgeler, tanık beyanları ve her türlü yasal delil.
NETİCE VE TALEP
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle;
Mahkemenizin yukarıda esas numarası belirtilen dosyasında görev yapan hâkim hakkında ileri sürdüğümüz reddi hâkim talebimizin kabulüne, dosyanın reddi hâkim talebi hakkında karar verilmek üzere görevli ve yetkili mercie gönderilmesine, yargılamanın tarafsız hâkim güvencesi çerçevesinde devamına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
Talepte Bulunan Vekili
Av. Murat Turgut MİNAR
