Madde Metni
Madde 184– (1) Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(4) Üçüncü fıkra hariç, bu madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
(5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
(6) (Ek: 29/6/2005 – 5377/21 md.) İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili olarak uygulanmaz.
Madde Gerekçesi
TCK 184 imar kirliliğine neden olma suçu, imar düzenini, çevre sağlığını ve şehirleşme disiplinini korumak amacıyla düzenlenmiştir. Madde kapsamında, yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı şekilde bina yapılması ya da yaptırılması cezai sorumluluk doğurur. Bu nedenle yalnızca inşaatı yapan yüklenici, taşeron, usta veya kalfa değil; binayı yaptıran mal sahibi ve denetim yükümlülüğü bulunan teknik kişiler de fail olarak sorumlu tutulabilir.
İmar kirliliği suçu, ruhsatsız yapılaşmanın önlenmesini ve yapıların şehir planına uygun biçimde inşa edilmesini hedefler. Yapı ruhsatı olmayan inşaatlara elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılması, yapı kullanma izni bulunmayan binalara hizmet verilmesi ya da bu binalarda ticari faaliyete izin verilmesi de madde kapsamında ayrıca suç olarak düzenlenmiştir.
Bu suçun uygulanabilmesi için yapı faaliyetinin genellikle belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi alanlarda gerçekleşmesi gerekir. Ancak sınai üretim yapılan tesisler bakımından bu sınırlama daha geniş değerlendirilir. Böylece kaçak yapılaşma, plansız kentleşme ve çevre düzenini bozan yapı faaliyetleri ceza hukuku yoluyla engellenmek istenir.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
TCK 184 imar kirliliğine neden olma suçu bakımından kanunda bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Suçun temel konusu, ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapılmasıdır. Cezanın belirlenmesinde yapının niteliği, ruhsat aykırılığının kapsamı, failin konumu ve imar düzenine verilen zarar dikkate alınır.
Yargılama sürecinde mahkeme; yapının ruhsatsız olup olmadığını, ruhsata aykırı inşa edilip edilmediğini, failin yapıyı yapan mı yoksa yaptıran mı olduğunu ve binanın imar planına uygun hâle getirilip getirilmediğini inceler. Bu değerlendirmede belediye kayıtları, yapı tatil tutanakları, ruhsat belgeleri, imar planları ve bilirkişi raporları önemli delil niteliği taşır.
İnfaz rejimi bakımından, cezanın kesinleşmesinden sonra genel infaz hükümleri uygulanır. Ancak TCK 184/5 etkin pişmanlık düzenlemesi özel önem taşır. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina imar planına ve ruhsata uygun hâle getirilirse, kamu davası açılmayabilir, açılmış dava düşebilir veya mahkûmiyet tüm sonuçlarıyla ortadan kalkabilir.
İmar Kirliliğine Neden Olma Suçunda Tutuklama
TCK 184 imar kirliliğine neden olma suçunda tutuklama, otomatik olarak uygulanan bir tedbir değildir. Tutuklama kararı için yalnızca suç isnadı yeterli olmaz; kuvvetli suç şüphesi, kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali veya somut tutuklama nedenlerinin bulunması gerekir.
Bu suç, ruhsatsız yapı yapmak, ruhsata aykırı inşaat faaliyeti yürütmek, yapı kullanma izni olmayan binayı kullanıma açmak veya bu yapılara hizmet bağlantısı yapılmasına izin vermek gibi fiillerle gündeme gelir. Mahkeme, tutuklama değerlendirmesinde imar aykırılığının boyutunu, yapının durumunu, failin kastını, delil durumunu ve kamu düzeni üzerindeki etkiyi birlikte inceler.
Uygulamada imar kirliliğine neden olma suçunda tutuklama yerine çoğunlukla adli kontrol gibi daha hafif koruma tedbirleri değerlendirilir. Ölçülülük ilkesi gereği, yargılamanın sağlıklı yürütülmesi tutuklama olmadan mümkünse daha hafif tedbirlerin uygulanması gerekir.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
TCK 184 imar kirliliğine neden olma suçu, şikâyete bağlı suçlar arasında yer almaz. Suçun öğrenilmesi hâlinde soruşturma, mağdur şikâyeti aranmaksızın Cumhuriyet savcılığı tarafından resen yürütülür. Her kişi, kaçak yapı veya ruhsata aykırı yapılaşmayı savcılığa ya da belediyeye ihbar edebilir.
İmar kirliliği suçu uzlaşma kapsamında değildir. Çünkü bu suçta korunan temel değer bireysel menfaatten çok imar düzeni, çevre sağlığı, şehir planlaması ve kamu düzenidir. Taraflar arasında uzlaşma sağlanması kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez.
Zamanaşımı bakımından genel dava zamanaşımı hükümleri uygulanır. TCK 184 bakımından dava zamanaşımı süresi kural olarak 8 yıl olarak değerlendirilir. Ancak etkin pişmanlık kapsamında yapının yıkılması veya imar planına uygun hâle getirilmesi hâlinde dava ve ceza bakımından özel sonuçlar doğabilir.
Görevli Mahkeme
TCK 184 imar kirliliğine neden olma suçunda görevli mahkeme, kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise genellikle kaçak yapının bulunduğu, yani suçun işlendiği yer mahkemesidir.
Mahkeme; yapının ruhsatsız olup olmadığını, ruhsata aykırılık bulunup bulunmadığını, failin inşa eden veya yaptıran konumunu ve yapının sonradan imara uygun hâle getirilip getirilmediğini değerlendirir. TCK 184 görevli mahkeme incelemesinde belediye kayıtları, yapı tatil tutanakları ve bilirkişi raporları belirleyici deliller arasında yer alır.
TCK 184 İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu Sıkça Sorulan Sorular
TCK 184 imar kirliliğine neden olma suçu, ruhsatsız yapı, ruhsata aykırı bina, kaçak yapılaşma, etkin pişmanlık, tutuklama, şikâyet ve görevli mahkeme bakımından sıkça merak edilen konular arasında yer almaktadır.
TCK 184 suçu, yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı şekilde bina yapılması ya da yaptırılması hâlinde oluşur. Bu suçla imar düzeni, çevre sağlığı ve şehirleşme disiplini korunur.
TCK 184 cezası, kanunda bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası olarak düzenlenmiştir. Yapı kullanma izni alınmamış binalarda sınai faaliyete izin verilmesi hâlinde de iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir.
TCK 184/5 etkin pişmanlık kapsamında, kişi ruhsatsız veya ruhsata aykırı yaptığı ya da yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirirse, kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer veya mahkûm olunan ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkabilir.
TCK 184 imar kirliliğine neden olma suçunda tutuklama, otomatik uygulanan bir tedbir değildir. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesi, kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali veya somut tutuklama nedenleri bulunmalıdır. Uygulamada çoğunlukla adli kontrol gibi daha hafif tedbirler değerlendirilir.
TCK 184 suçu, şikâyete bağlı değildir; soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından resen yürütülür. Suç, uzlaşma kapsamında değildir. Bu suçta görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir; yetkili mahkeme ise genellikle yapının bulunduğu yer mahkemesidir.
