İçindekiler
Madde Metni
Bedelsiz senedi kullanma
Madde 156- (1) Bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kimseye, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir.
Madde Gerekçesi
Türk Ceza Kanunu’nun 156. maddesinde düzenlenen bedelsiz senedi kullanma suçu, kişiler arasındaki ekonomik ilişkilerde güvenin korunması ve senede dayalı borç ilişkilerinin suistimal edilmesinin önlenmesi amacıyla kabul edilmiştir. Bu düzenleme ile borcun tamamen veya kısmen ödenmesi ya da başka bir hukuki sebeple hükümsüz kalmasına rağmen, senedi elinde bulunduran kişinin bu durumu kötüye kullanarak senedi tahsile koyması veya başkasına devretmesi cezai yaptırıma bağlanmıştır.
Kanun koyucu bu suç tipiyle, mülkiyet hakkının yanı sıra ticari hayatta senetlere olan güveni de koruma altına almıştır. Suçun oluşması için failin, elindeki senedin bedelsiz olduğunu bilerek icra takibine konu etmesi veya ciro etmesi gibi “kullanma” iradesini ortaya koyan somut bir eylemde bulunması gerekir. Böylece borcunu ödeyen ancak senedini geri alamayan borçlunun mağduriyetinin önüne geçilmesi hedeflenmiştir.
Suçun Oluşumu ve İspat Şartları
Bedelsiz senedi kullanma suçunun oluşabilmesi için senedin başlangıçta hukuka uygun bir şekilde ele geçirilmiş olması, ancak daha sonra bu senedin karşılığının kalmaması gerekir. Eğer senet en baştan itibaren hile veya zorlama ile alınmışsa, fiil yağma veya dolandırıcılık suçlarını oluşturabilir; bu nedenle TCK 156, senedin zilyetliğinin faile rıza ile verildiği durumları kapsar.
Yargıtay uygulamaları ve yerleşik içtihatlar uyarınca, senedin bedelsiz kaldığına dair iddianın hukuk mahkemelerinden alınmış kesinleşmiş bir karar veya yazılı bir belge (makbuz, ibraname vb.) ile ispatlanması gerekir. Sadece tanık beyanıyla senedin bedelsiz kaldığının ileri sürülmesi, ceza yargılamasında ispat için genellikle yeterli görülmemektedir.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
Türk Ceza Kanunu’nun 156. maddesinde öngörülen ceza, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezasıdır; dikkat edilmesi gereken husus, kanun koyucunun burada hapis ve adli para cezasını birlikte (kümülatif) öngörmüş olmasıdır. Yargılama bakımından görevli mahkeme, suçun ceza sınırı itibarıyla asliye ceza mahkemesidir.
İnfaz rejimi açısından, alt sınırdan verilen cezalarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) veya cezanın ertelenmesi kurumlarının uygulanması mümkündür. Ancak bu suçta etkin pişmanlık hükümleri uygulanarak borcun ödenmesi halinde ceza indirimine gidilmesi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
TCK’nın 156. maddesinde düzenlenen bedelsiz senedi kullanma suçu, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete tabi bir suçtur. Mağdurun, fiili ve faili öğrenmesinden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir; şikâyetten vazgeçilmesi halinde kamu davası düşer.
Uzlaşma bakımından bu suç, CMK 253 uyarınca uzlaştırma kapsamına giren suçlardandır; dolayısıyla soruşturma aşamasında dosyanın önce uzlaştırma bürosuna gönderilmesi zorunludur. Zamanaşımı süresi ise suçun ceza üst sınırı dikkate alındığında genel hükümler uyarınca sekiz yıldır.
Görevli Mahkeme
Bedelsiz senedi kullanma suçunda görevli mahkeme, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun genel yetki kuralları ve ceza miktarı uyarınca asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise senedin takibe konulduğu, ciro edildiği veya kullanma eyleminin gerçekleştirildiği yer mahkemesidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bedelsiz senedi kullanma suçu nedir?
Bedelsiz senedi kullanma suçu, bir borç ödenmiş veya hukuken sona ermiş olmasına rağmen, bu durumu bilen kişinin elindeki senedi icraya koyması, tahsil etmeye çalışması veya devretmesi halinde oluşur. Bu suç, senetlere duyulan güveni korumayı amaçlar.
Bedelsiz senedi kullanma suçunun cezası nedir?
Türk Ceza Kanunu’nun 156. maddesine göre bu suçu işleyen kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır. Hapis ve para cezası birlikte uygulanır.
Hangi durumlarda senet “bedelsiz” sayılır?
Bir senet; borcun ödenmesi, ibra edilmesi veya başka bir hukuki sebeple ortadan kalkması halinde bedelsiz sayılır. Yani artık senedin arkasında geçerli bir alacak yoksa, bu senet hukuken bedelsiz hale gelir.
Bedelsiz senedi kullanma suçu nasıl ispat edilir?
Bu suçun ispatında genellikle yazılı belgeler (makbuz, ibraname, banka dekontu veya mahkeme kararı) aranır. Yargıtay uygulamasında yalnızca tanık beyanı çoğu zaman yeterli görülmez.
Bedelsiz senedi icraya koymak suç mu?
Evet. Borcun ödendiğini veya senedin geçersiz hale geldiğini bilen kişinin, buna rağmen senedi icra takibine koyması bedelsiz senedi kullanma suçunu oluşturabilir.
Bedelsiz senedi kullanma suçu şikâyete bağlı mı?
Evet. Bu suç şikâyete tabidir. Mağdurun, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Ayrıca bu suç uzlaştırma kapsamındadır.
