Madde Metni

Şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi

Madde 164- (1) Bir şirket veya kooperatifin kurucu, ortak, idareci, müdür veya temsilcileri veya yönetim veya denetim kurulu üyeleri veya tasfiye memuru sıfatını taşıyanlar, kamuya yaptıkları beyanlarda veya genel kurula sundukları raporlarda veya önerilerde ilgililerin zarara uğramasına neden olabilecek nitelikte gerçeğe aykırı önemli bilgiler verecek veya verdirtecek olurlarsa altı aydan üç yıla kadar hapis veya bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılırlar.

İçindekiler

Madde Gerekçesi

Bu düzenleme, ticari ortaklıkların ve kooperatiflerin işleyişinde hayati öneme sahip olan “şeffaflık” ve “doğruluk” ilkelerini korumayı amaçlar. Şirket yöneticilerinin veya yetkililerinin sunduğu bilgilerin gerçeği yansıtması, hem mevcut ortakların hem de potansiyel yatırımcıların mülkiyet haklarının ve ekonomik kararlarının korunması açısından temel bir gerekliliktir.

Kanun koyucu bu maddeyle, sadece bireysel zararları değil, aynı zamanda sermaye piyasasına ve ticari hayata duyulan genel güveni de koruma altına almıştır. Yanlış bilgilendirme yoluyla piyasa aktörlerinin yanıltılması, ekonomik istikrarı bozabilecek ve ticari dürüstlük kurallarını sarsabilecek nitelikte görüldüğü için özel bir suç tipi olarak tanımlanmıştır.

Bilginin Niteliği ve Yanıltıcılık Kabiliyeti

Suçun oluşması için verilen bilginin sadece “yanlış” olması yetmez; bu bilginin “önemli” olması ve ilgililerin (ortaklar, alacaklılar veya kamu) zarara uğramasına neden olabilecek nitelikte bulunması gerekir. Örneğin, şirketin mali tablolarındaki küçük bir yazım hatası bu suçu oluşturmazken, şirketin borç batağında olduğu gerçeğinin gizlenmesi veya kâr paylarının hayali şekilde yüksek gösterilmesi bu kapsamdadır.

Bu suç, “özgü suç” niteliğindedir; yani sadece kanunda belirtilen belirli sıfatlara sahip kişiler (kurucu, müdür, yönetim kurulu üyesi, tasfiye memuru vb.) tarafından işlenebilir. Gerçeğe aykırı bilginin kamuya yapılan bir beyanda, genel kurul raporunda veya kurula sunulan resmi bir öneride yer alması, suçun maddi unsurunun tamamlanması için şarttır.

Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi

TCK 164. maddesi uyarınca failler hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis veya bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Dikkat edilmesi gereken husus, kanun metninde “veya” bağlacının kullanılmış olmasıdır; yani hakim, hapis cezası ile adli para cezası arasında bir seçim yapabilir (ikisini birden vermek zorunda değildir).

Yargılama süreci oldukça tekniktir ve genellikle şirketin ticari defterleri, genel kurul tutanakları ve mali raporları üzerinde uzman muhasebeci veya finansçılardan oluşan bilirkişi incelemesini gerektirir. Verilen ceza iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ise sanığın adli sicili ve pişmanlığına göre Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) veya cezanın ertelenmesi kararı verilebilir.

Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı

Bu suç tipi kural olarak şikâyete tabi değildir ve savcılık tarafından re’sen (kendiliğinden) soruşturulur. Herhangi bir ortağın, alacaklının veya ihbar edenin bildirimi üzerine soruşturma başlar. Suçun doğası gereği kamu güvenini ilgilendirdiği kabul edildiğinden, mağdurların şikâyetten vazgeçmesi davanın düşmesi sonucunu doğurmaz.

Uzlaşma bakımından, bu suçun üst sınırı üç yıl olduğu ve şikâyete tabi olmadığı için (ve ekonomi/kamu güvenine karşı suçlar arasında yer alabildiği için) uzlaştırma prosedürünün uygulanıp uygulanmayacağı dosyanın detaylarına göre incelenir. Zamanaşımı süresi ise suç için öngörülen cezanın üst sınırı dikkate alındığında genel hükümler uyarınca 8 yıldır.

Görevli Mahkeme

Şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi verme suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. Yargılama, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki veya gerçeğe aykırı beyanın yapıldığı yerdeki mahkemede yürütülür.

Eğer bu suç, “nitelikli dolandırıcılık” (TCK 158) veya “resmi belgede sahtecilik” gibi daha ağır yaptırımı olan başka suçların işlenmesi için bir araç olarak kullanılmışsa, fikri içtima kuralları gereği daha ağır olan suçtan dolayı yargılama yapılabilir. Bu durumda, ana suçun niteliğine göre görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesine dönüşebilir; ancak tek başına 164. madde kapsamındaki davalar asliye ceza mahkemesinde görülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi verme suçu nedir?

Bir şirket veya kooperatifin kurucu, yönetici, denetçi veya tasfiye memurlarının; kurumun mali durumu hakkında halka, ortaklara veya ilgili makamlara (Ticaret Bakanlığı, SPK vb.) gerçeğe aykırı bilgi vermesidir. Bu bilgi verme işlemi; raporlar, bilanço, projeksiyonlar veya ilanlar aracılığıyla yapılabilir.

Bu suçu kimler işleyebilir?

Bu suç, sadece belirli sıfatlara sahip kişiler tarafından işlenebilen “özgü” bir suçtur. Yani sadece şirket kurucuları, yönetim kurulu üyeleri, genel müdürler, denetçiler veya tasfiye memurları bu suçun faili olabilir. Sıradan bir çalışanın yanlış bilgi vermesi bu madde kapsamına girmez.

TCK 164’ün cezası nedir?

Bir şirket veya kooperatif hakkında gerçeğe aykırı bilgi veren kişiler, 6 aydan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Hâkim, hapis cezası vermek yerine eylemin ağırlığına göre doğrudan para cezasına da hükmedebilir.

Bu suç şikâyete bağlı mıdır?

Hayır. Şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi verme suçu şikâyete bağlı değildir. Savcılık, yanıltıcı rapor veya bilançoların varlığını öğrendiği anda resen (kendiliğinden) soruşturma başlatır.

Sadece sözlü olarak yalan söylemek suç oluşturur mu?

Bu suç genellikle yazılı belgeler (bilanço, kar-zarar cetveli, faaliyet raporu) üzerinden işlenir. Ancak halka arz süreçlerinde veya genel kurul toplantılarında tutanağa geçen, resmi nitelik kazanan yanıltıcı beyanlar da bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bu suçta uzlaşma var mı?

Hayır. Ceza üst sınırı 3 yıl olduğu ve şikâyete bağlı olmadığı için bu suç uzlaştırma kapsamında değildir. Ancak taraflar arasında maddi bir zarar oluşmuşsa, bu zararın giderilmesi mahkeme aşamasında “etkin pişmanlık” veya “takdiri indirim” nedeni sayılabilir.

Mali müşavir veya muhasebeci bu suçtan sorumlu tutulur mu?

Mali müşavirler doğrudan bu maddenin faili olmasalar da, bilerek ve isteyerek yanıltıcı bilançonun hazırlanmasına yardım etmişlerse “suça iştirak” hükümlerine göre cezalandırılabilirler. Ayrıca kendi meslek kanunlarına göre de ağır sorumlulukları vardır.

Yanıltıcı bilanço nedeniyle hisse alan bir yatırımcı ne yapmalıdır?

Yatırımcı, bu yanıltıcı bilgiler nedeniyle uğradığı zararın tazmini için tazminat davası açabilir. Aynı zamanda savcılığa suç duyurusunda bulunarak ceza davasının açılmasını sağlayabilir. Ceza davasındaki mahkumiyet kararı, tazminat davası için güçlü bir delil teşkil eder.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) mümkün mü?

Evet. Verilecek ceza 2 yılın altındaysa ve sanığın sabıka kaydı temizse HAGB veya hapis cezasının ertelenmesi kararı verilmesi mümkündür.

Bir avukata danışmak neden gereklidir?

Ticari defterler ve bilançolar üzerindeki incelemeler oldukça tekniktir. Bir beyanın “hata” mı yoksa “bilinçli bir yanıltma” mı olduğunun ayrımı profesyonel savunma gerektirir. Bir Ceza Avukatı, bilirkişi raporlarına itiraz ederek veya finansal verileri doğru yorumlayarak yöneticilerin hapis cezası almasını engelleyebilir.