Madde Metni
Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması
Madde 140- (1) Yukarıdaki maddelerde tanımlanan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Madde Gerekçesi
Türk Ceza Kanunu’nun 140. maddesine ilişkin gerekçe, ceza muhakemesi sürecinde bazı ağır suçların soruşturulabilmesi için teknik araçların kullanılmasına hukuki bir çerçeve oluşturmak amacıyla düzenlenmiştir; suçla etkin mücadele edilebilmesi için bazı durumlarda klasik soruşturma yöntemlerinin yetersiz kalabileceği ve özellikle örgütlü veya karmaşık suçların ortaya çıkarılmasında teknik araçlarla izleme gibi yöntemlerin gerekli olabileceği kabul edilmiştir; bu nedenle kanun koyucu, kişilerin özel hayatına müdahale oluşturabilecek bu tür yöntemlerin keyfî şekilde kullanılmasını önlemek ve hukuki güvenliği sağlamak amacıyla teknik araçlarla izleme tedbirinin yalnızca kanunda belirtilen suçlar bakımından ve hâkim kararıyla uygulanabileceğini düzenlemiştir; madde ile getirilen sistem, bir yandan suçların ortaya çıkarılmasını kolaylaştırmayı amaçlarken diğer yandan kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin, özellikle özel hayatın gizliliğinin korunmasını sağlamak için bu tedbirin uygulanmasını belirli şartlara ve sınırlamalara bağlamaktadır; böylece hem etkin soruşturma yapılabilmesi hem de bireylerin temel haklarının korunması arasında dengeli bir hukuki yapı oluşturulması hedeflenmiştir.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 140, özel hayatın gizliliği, haberleşmenin gizliliği ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde uygulanabilecek güvenlik tedbirlerini düzenleyen bir hükümdür ve doğrudan bir hapis veya adli para cezası öngörmez; cezanın niteliği bakımından bu madde kapsamında fail gerçek kişi hakkında ilgili suç maddelerine göre ceza uygulanırken, suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirleri uygulanabilir ve bu tedbirler faaliyet izninin iptali veya kazancın müsaderesi gibi yaptırımları içerebilir; yargılama rejimi bakımından soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür ve kovuşturma ceza muhakemesi hukukunun genel görev kuralları gereğince genellikle Asliye Ceza Mahkemesinde yapılır, mahkeme suçun tüzel kişinin faaliyeti kapsamında işlenip işlenmediğini değerlendirerek tüzel kişi hakkında güvenlik tedbiri uygulanıp uygulanmayacağına karar verir; infaz rejimi bakımından ise tüzel kişiler hakkında verilen güvenlik tedbirleri ceza infaz hukukunun genel hükümleri çerçevesinde yerine getirilir ve mahkeme kararı doğrultusunda ilgili faaliyetlerin durdurulması veya kazancın müsaderesi gibi yaptırımlar uygulanabilir; sonuç olarak TCK madde 140, kişisel verilere ve özel hayata ilişkin suçların tüzel kişiler aracılığıyla işlenmesini önlemeyi amaçlayan ve bu durumda tüzel kişiler hakkında uygulanabilecek güvenlik tedbirlerini düzenleyen bir ceza hukuku hükmüdür.
Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri Uygulanması Suçunda Tutuklama
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 140, özel hayatın gizliliği, haberleşmenin gizliliği ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde uygulanabilecek güvenlik tedbirlerini düzenleyen bir hükümdür ve bu nedenle bağımsız bir suç tipi oluşturmaz; bu madde kapsamında tüzel kişiler hakkında tutuklama uygulanması mümkün değildir, çünkü ceza hukuku sisteminde tutuklama yalnızca gerçek kişiler hakkında uygulanabilen bir koruma tedbiridir; ancak suçun tüzel kişinin faaliyetleri kapsamında işlenmesi halinde suçu işleyen gerçek kişiler hakkında ilgili suç maddeleri kapsamında soruşturma yürütülür ve tutuklama değerlendirmesi yapılırken ceza muhakemesi hukukunun genel hükümleri uygulanır; bu kapsamda tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesinin bulunması ve kaçma şüphesi veya delilleri yok etme ihtimali gibi tutuklama nedenlerinin varlığı gerekir ve bu şartlar Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 100 kapsamında düzenlenmiştir; tüzel kişiler bakımından ise tutuklama yerine faaliyet izninin iptali, kazancın müsaderesi veya faaliyetlerin durdurulması gibi güvenlik tedbirleri uygulanabilir; sonuç olarak TCK madde 140 kapsamında tüzel kişiler hakkında tutuklama uygulanamaz, ancak suçu işleyen gerçek kişiler hakkında genel ceza muhakemesi hükümleri çerçevesinde tutuklama tedbiri gündeme gelebilir.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 140, bağımsız bir suç tipi değil; özel hayatın gizliliği, haberleşmenin gizliliği ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin bazı suçların tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde uygulanabilecek güvenlik tedbirlerini düzenleyen bir hükümdür; bu nedenle şikâyet, uzlaşma ve zamanaşımı konuları doğrudan bu maddeye göre değil, suçun dayanağını oluşturan maddelere göre belirlenir; bu kapsamda özellikle Türk Ceza Kanunu Madde 132, Türk Ceza Kanunu Madde 133, Türk Ceza Kanunu Madde 134, Türk Ceza Kanunu Madde 135, Türk Ceza Kanunu Madde 136 ve Türk Ceza Kanunu Madde 138 gibi suçlar bakımından kanunda öngörülen şikâyet şartı, uzlaştırma kapsamı ve dava zamanaşımı süreleri uygulanır; bu suçlardan bazıları şikâyete bağlı iken bazıları resen soruşturulur ve uzlaştırma hükümleri de suç tipine göre değişiklik gösterebilir; zamanaşımı bakımından ise genel olarak bu suçlar için öngörülen ceza miktarına bağlı olarak sekiz yıllık dava zamanaşımı süresi uygulanır; sonuç olarak TCK madde 140 doğrudan şikâyet, uzlaşma veya zamanaşımı düzenleyen bir hüküm olmayıp, ilgili suçların tüzel kişi faaliyeti kapsamında işlenmesi halinde uygulanabilecek güvenlik tedbirlerini belirleyen tamamlayıcı bir ceza hukuku düzenlemesi niteliğindedir.
Görevli Mahkeme
Türk Ceza Kanunu Madde 140 kapsamında düzenlenen hüküm bağımsız bir suç tipi oluşturmadığından görevli mahkeme doğrudan bu maddeye göre değil, dayanağını oluşturan suç tipine göre belirlenir; başka bir ifadeyle madde yalnızca suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde tüzel kişiler hakkında uygulanabilecek güvenlik tedbirlerini düzenlediğinden yargılama görevi esas suça ilişkin mahkemeye aittir; bu nedenle Türk Ceza Kanunu Madde 132, Türk Ceza Kanunu Madde 133, Türk Ceza Kanunu Madde 134, Türk Ceza Kanunu Madde 135, Türk Ceza Kanunu Madde 136 ve Türk Ceza Kanunu Madde 138 gibi suçlar bakımından görevli mahkeme çoğunlukla Asliye Ceza Mahkemesi olup, yargılama bu mahkemede yapılırken suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlendiğinin tespiti halinde ayrıca Türk Ceza Kanunu Madde 140 uyarınca ilgili tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine hükmedilebilmektedir.
