Madde Metni
Madde 130- (1) Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Ceza, hakaretin alenen işlenmesi halinde, altıda biri oranında artırılır.
(2) Bir ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini alan veya ceset veya kemikler hakkında tahkir edici fiillerde bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Madde Gerekçesi
Türk Ceza Kanunu’nun 130. maddesine ilişkin gerekçe, ölmüş kişilerin hatırasının korunması ve yakınlarının manevi değerlerinin zedelenmemesi amacıyla düzenlenmiştir; ceza hukuku sistemi esas olarak yaşayan kişilerin onur, şeref ve saygınlığını korumayı hedeflemekle birlikte, toplumda ölen kişilerin hatırasına saygı gösterilmesi de önemli bir hukuki ve ahlaki değerdir; bu nedenle kanun koyucu, bir kimsenin ölümünden sonra hatırasına hakaret edilmesini veya mezar, ceset ya da kemiklerinin saygısızlığa uğratılmasını cezalandırılabilir bir fiil olarak düzenleyerek hem toplumsal saygı anlayışını korumayı hem de ölen kişinin yakınlarının manevi huzurunu güvence altına almayı amaçlamıştır; madde ile getirilen düzenleme, bir yandan kişilerin ölümünden sonra da hatıralarına yönelik saldırıları önlemeyi hedeflerken diğer yandan toplumun kültürel ve ahlaki değerleriyle uyumlu bir hukuki koruma sağlamayı amaçlar ve böylece ölen kişinin hatırasının korunması ile toplum düzeninin ve kamu vicdanının zedelenmemesi hedeflenmiştir.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 130, ölmüş bir kimsenin hatırasına hakaret edilmesini veya ceset, kemik ya da mezarına yönelik saygısızlık teşkil eden fiilleri suç olarak düzenleyen bir hükümdür; cezanın niteliği bakımından maddeye göre bir kimsenin ölümünden sonra hatırasına hakaret eden kişi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır, ayrıca ölünün cesedi veya kemikleri hakkında saygısızlık yapılması ya da mezarına zarar verilmesi halinde ceza daha ağır şekilde uygulanabilir; yargılama rejimi bakımından soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür ve kovuşturma ceza muhakemesi sistemindeki genel görev kuralları uyarınca Asliye Ceza Mahkemesinde yapılır, mahkeme somut olayda söz veya davranışların ölünün hatırasını rencide edecek nitelikte olup olmadığını ve fiilin unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirerek karar verir; infaz rejimi bakımından verilen ceza kısa süreli hapis veya adli para cezası şeklinde olabilir ve koşulların varlığı halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi veya hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi gibi ceza infaz hukukuna ilişkin kurumlar uygulanabilir; sonuç olarak TCK madde 130, ölen kişilerin hatırasına saygının korunmasını ve toplumun manevi değerlerinin zedelenmemesini amaçlayan bir ceza hukuku düzenlemesi niteliğindedir.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda Tutuklama
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 130, ölmüş bir kimsenin hatırasına hakaret edilmesini veya cesedi, kemikleri ya da mezarı üzerinde saygısızlık teşkil eden fiillerin gerçekleştirilmesini suç olarak düzenleyen bir hükümdür; tutuklama tedbiri bakımından değerlendirme ceza muhakemesi hukukunun genel kurallarına göre yapılır ve tutuklama ancak güçlü suç şüphesinin bulunması ile birlikte kaçma veya delilleri yok etme tehlikesinin varlığı gibi şartların gerçekleşmesi halinde uygulanabilir, bu şartlar Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 100 kapsamında düzenlenmiştir; TCK 130’da düzenlenen suç için öngörülen ceza genellikle üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası olduğundan ve katalog suçlar arasında yer almadığından uygulamada bu suç bakımından tutuklama tedbirine başvurulması oldukça istisnai kabul edilir ve çoğu durumda ifade alma, serbest bırakma veya adli kontrol gibi daha hafif koruma tedbirleri tercih edilir; ayrıca suçun niteliği ve ceza miktarının görece düşük olması nedeniyle soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde tutuklama yerine ölçülülük ilkesine uygun alternatif tedbirlerin uygulanması ceza muhakemesi sisteminde genel kabul gören bir yaklaşımdır.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 130 suçu bakımından şikâyet, uzlaşma ve zamanaşımı hükümleri ceza muhakemesi ve ceza hukuku kuralları çerçevesinde değerlendirilir; bu suç kural olarak şikâyete bağlı bir suçtur ve ölen kişinin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eşi veya kardeşleri şikâyette bulunma hakkına sahiptir, bu kişiler fiili ve faili öğrendikleri tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet hakkını kullanmak zorundadır, aksi halde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; ceza muhakemesi sistemi bakımından kişinin hatırasına hakaret suçu uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında yer aldığından soruşturma aşamasında dosya uzlaştırma bürosuna gönderilebilir ve tarafların uzlaşması halinde kamu davası açılmaz veya açılmış dava düşer; zamanaşımı bakımından ise bu suç için öngörülen ceza miktarı dikkate alındığında dava zamanaşımı süresi sekiz yıl olup bu süre içinde soruşturma veya kovuşturma yapılmadığı takdirde ceza davası açılamaz ya da açılmış dava düşer; sonuç olarak TCK madde 130, ölmüş kişilerin hatırasının korunmasını amaçlayan bir düzenleme olup şikâyet şartı, uzlaştırma süreci ve zamanaşımı bakımından ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukukunun genel hükümlerine tabidir.
Görevli Mahkeme
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 130 suçu bakımından görevli mahkeme, ceza muhakemesi hukukunun genel görev kuralları çerçevesinde belirlenir; maddeye göre ölmüş bir kimsenin hatırasına hakaret eden kişi hakkında öngörülen ceza genellikle üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır ve bu ceza miktarı dikkate alındığında yargılama görevi Asliye Ceza Mahkemesine aittir; soruşturma aşaması Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür ve suçun işlendiği yer mahkemesi kural olarak yetkili kabul edilir, kovuşturma ise Asliye Ceza Mahkemesinde yapılır; mahkeme yargılama sırasında söz veya davranışların ölen kişinin hatırasını rencide edecek nitelikte olup olmadığını, fiilin mezar, ceset veya kemiklere yönelik saygısızlık içerip içermediğini ve suçun unsurlarının oluşup oluşmadığını değerlendirerek hüküm kurar; sonuç olarak TCK madde 130 kapsamında düzenlenen kişinin hatırasına hakaret suçunda görevli mahkeme, ceza muhakemesi sistemindeki genel görev kuralları gereğince Asliye Ceza Mahkemesidir.
