Madde Metni
Güveni kötüye kullanma
Madde 155- (1) Başkasına ait olup da, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyedliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu devir olgusunu inkar eden kişi, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) Suçun, meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun, başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi halinde, bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üçbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
(3) (Ek:24/12/2025-7571/18 md.) Suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması halinde yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.
Madde Gerekçesi
Bu suç düzenlemesiyle, kişiler arasındaki güven ilişkisine dayalı olarak gerçekleştirilen zilyetlik devirlerinin korunması amaçlanmıştır. Kanun koyucu, bir malın korunması veya belirli bir amaçla kullanılması için dürüstlük kuralına güvenilerek teslim edildiği durumlarda, bu güvenin kötüye kullanılmasını cezai yaptırıma bağlayarak toplumsal iş birliğini ve mülkiyet güvenliğini sağlamayı hedeflemiştir.
Maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında ise güven ilişkisinin daha nitelikli olduğu durumlar (mesleki ilişkiler) ve ekonomik değeri yüksek olan ulaşım araçları korunmaktadır. Ticari hayatın işleyişi veya profesyonel hizmet ilişkileri nedeniyle teslim edilen mallar üzerindeki hukuka aykırı tasarruflar, sadece bireysel mülkiyete değil, aynı zamanda piyasa güvenine ve sektörel işleyişe de zarar verdiği için daha ağır yaptırımlara tabi tutulmuştur.
Tasarrufun Niteliği ve Zilyedlik Devri
Güveni kötüye kullanma suçunun oluşabilmesi için malın faile rızayla ve belirli bir amaçla (emanet, tamir, kullanım vb.) teslim edilmiş olması gerekir. Suç, failin kendisine teslim edilen bu malı sanki kendi malıymış gibi satması, rehnetmesi, tüketmesi veya en basit haliyle malın kendisine teslim edildiğini inkar etmesiyle (zilyetliğin devri amacı dışına çıkılması) tamamlanmış olur.
İkinci fıkrada düzenlenen “hizmet ve meslek ilişkisi” hali, güvenin profesyonel bir sıfatla kazanıldığı durumları kapsar. Üçüncü fıkradaki yeni düzenleme ise suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması durumunda cezanın bir kat artırılmasını öngörür. Bu durum, taşıtların mülkiyet değerinin yüksekliği ve bu araçlar üzerindeki hukuka aykırı tasarrufların yarattığı mağduriyetin büyüklüğü ile gerekçelendirilmiştir.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
TCK 155. maddesinin birinci fıkrasında hapis cezası ile adli para cezası birlikte öngörülmüş olup, hakim her iki cezaya da hükmetmek zorundadır. İkinci fıkradaki nitelikli hallerde ceza alt sınırı bir yıldan başlayıp yedi yıla kadar çıkabilmekte, adli para cezası ise üç bin güne kadar yükselebilmektedir. Taşıtlarla ilgili suçlarda ise bu cezalar katlanarak uygulanır.
İnfaz rejimi bakımından, birinci fıkradaki basit hal için (iki yıla kadar hapis) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) veya erteleme kararı verilmesi mümkündür. Ancak ikinci fıkradaki nitelikli hallerde ceza süresi uzadığı için bu lehe hükümlerin uygulanması zorlaşmaktadır. Ayrıca, etkin pişmanlık hükümleri kapsamında mağdurun zararının soruşturma aşamasında giderilmesi cezada önemli oranda indirim sağlar.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
Maddenin birinci fıkrasında düzenlenen basit güveni kötüye kullanma suçu şikâyete tabidir. Şikâyet süresi, mağdurun fiili ve faili öğrenmesinden itibaren altı aydır. Buna karşılık, ikinci fıkradaki meslek, sanat veya hizmet ilişkisi nedeniyle işlenen nitelikli haller şikâyete tabi olmayıp savcılık tarafından re’sen soruşturulur ve kovuşturulur.
Uzlaşma bakımından, birinci fıkradaki suç tipi uzlaştırma kapsamındadır ve tarafların anlaşması durumunda dava düşer. İkinci fıkradaki nitelikli hal ise şikâyete bağlı olmadığı için (ve ceza üst sınırı nedeniyle) uzlaştırma prosedürüne tabi değildir. Zamanaşımı süresi, suçun basit hali için 8 yıl iken, nitelikli haller ve taşıtlarla ilgili suçlar için ceza üst sınırı dikkate alındığında daha uzun (15 yıl) uygulanabilmektedir.
Görevli Mahkeme
Güveni kötüye kullanma suçunun basit hali (TCK 155/1) ve meslek/sanat sebebiyle işlenen nitelikli hali (TCK 155/2) için görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. Dosya, suçun işlendiği veya sonucun gerçekleştiği yerdeki asliye ceza mahkemesinde karara bağlanır.
Ancak dikkat edilmesi gereken bir husus vardır: Eğer failin sıfatı “kamu görevlisi” ise ve mal bu sıfatı nedeniyle ona teslim edilmişse, eylem “güveni kötüye kullanma” değil “zimmet” suçunu oluşturabilir. Bu durumda veya suçun işlenişindeki bazı karmaşık nitelikli unsurların varlığı halinde görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesine dönüşebilir. Basit ve standart mesleki durumlarda ise yetki asliye ceza mahkemesindedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Güveni kötüye kullanma suçu nedir?
Güveni kötüye kullanma suçu, bir malın sahibinin rızasıyla belirli bir amaçla bir kişiye teslim edilmesine rağmen, o mal üzerinde teslim amacına aykırı şekilde tasarrufta bulunulması veya teslim olgusunun inkâr edilmesi halinde oluşur. En sık örnekleri; emanet bırakılan eşyanın satılması, kullanım için verilen malın geri verilmemesi veya teslim alınan malın hiç alınmadığının söylenmesidir.
Güveni kötüye kullanma ile hırsızlık arasındaki fark nedir?
Hırsızlıkta mal, malik veya zilyedin rızası dışında alınır. Güveni kötüye kullanma suçunda ise mal, baştan rızayla teslim edilmiştir. Suç, teslimden sonra güven ilişkisinin ihlaliyle ortaya çıkar. Bu nedenle iki suçun temel farkı, malın faile başlangıçta nasıl geçtiğidir.
Emanet verilen mal geri verilmezse hangi suç oluşur?
Emanet verilen malın, teslim amacı dışında kullanılması, satılması, saklanması ya da geri verilmemesi bazı durumlarda güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir. Ancak her olayın kendi koşullarına göre değerlendirilmesi gerekir. Sadece borç-alacak ilişkisi değil, gerçekten ceza hukuku anlamında güven ilişkisinin kötüye kullanılması aranır.
Güveni kötüye kullanma suçunun cezası nedir?
TCK 155/1 kapsamında basit halde ceza, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezasıdır. Eğer suç; meslek, sanat, ticaret, hizmet ilişkisi veya başkasının mallarını idare yetkisi nedeniyle teslim edilen eşya hakkında işlenmişse, TCK 155/2 uyarınca bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üçbin güne kadar adlî para cezası verilebilir.
Motorlu araçta güveni kötüye kullanma suçunda ceza artar mı?
Evet. 24/12/2025 tarihli düzenlemeye göre suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması halinde, ilgili fıkraya göre belirlenen ceza bir kat artırılır. Yani araç, tekne veya hava aracı gibi taşıtlar bakımından daha ağır ceza uygulanır.
Araba verip geri alamazsam güveni kötüye kullanma olur mu?
Aracın geçici kullanım, emanet, tamir, kiralama dışı belirli bir amaçla teslim edilmesi ve sonrasında geri verilmemesi ya da satılması halinde güveni kötüye kullanma suçu gündeme gelebilir. Özellikle araç üzerinde sahibinin iradesine aykırı tasarruf yapılmışsa ceza sorumluluğu doğabilir. Üstelik taşıt olması nedeniyle ceza artırımı da söz konusu olabilir.
Güveni kötüye kullanma suçu şikâyete bağlı mı?
Basit hal olan TCK 155/1, şikâyete bağlıdır. Mağdurun şikâyetçi olması gerekir. Buna karşılık TCK 155/2’deki nitelikli hal şikâyete bağlı değildir; savcılık tarafından resen soruşturulur.
Güveni kötüye kullanma suçunda şikâyet süresi ne kadardır?
Basit halde şikâyet süresi, mağdurun fiili ve faili öğrenmesinden itibaren 6 aydır. Bu süre geçirilirse şikâyet hakkı düşebilir. Bu nedenle olay öğrenildiğinde gecikmeden hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.
Güveni kötüye kullanma uzlaşmaya tabi mi?
Basit halde, yani TCK 155/1 kapsamındaki güveni kötüye kullanma suçu uzlaştırma kapsamındadır. Tarafların uzlaşması halinde ceza davası açılmayabilir veya dosya düşebilir. Nitelikli hal bakımından ise uzlaşma imkânı bulunmaz.
Güveni kötüye kullanma suçunda görevli mahkeme hangisidir?
Güveni kötüye kullanma suçunda hem basit hal hem de nitelikli hal bakımından görevli mahkeme genel olarak Asliye Ceza Mahkemesidir. Yargılama, suçun işlendiği yer mahkemesinde yapılır.
Güveni kötüye kullanma suçunda HAGB veya erteleme olur mu?
Basit halde verilen cezanın miktarına göre, sanık hakkında şartları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya cezanın ertelenmesi gündeme gelebilir. Ancak nitelikli halde ceza daha ağır olduğu için bu ihtimaller somut olaya göre daha sınırlı hale gelir.
Güveni kötüye kullanma suçunda etkin pişmanlık var mı?
Mağdurun zararının giderilmesi, ceza yargılamasında fail lehine sonuç doğurabilir. Özellikle soruşturma veya kovuşturma aşamasında zararın karşılanması, cezada indirim bakımından önem taşıyabilir. Bunun kapsamı olayın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Güveni kötüye kullanma mı, zimmet mi nasıl anlaşılır?
Eğer mal, kamu görevlisine görevi nedeniyle teslim edilmişse bazı durumlarda güveni kötüye kullanma değil, zimmet suçu gündeme gelebilir. Bu ayrım özellikle failin sıfatına ve malın hangi hukuki ilişki nedeniyle teslim edildiğine göre yapılır. Kamu görevlisinin görev bağlantılı tasarrufları ayrıca incelenmelidir.
