Madde Metni
Haksız fiil nedeniyle veya karşılıklı hakaret
Madde 129- (1) Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.
(2) Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde, kişiye ceza verilmez.
(3) Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.
Madde Gerekçesi
Türk Ceza Kanunu’nun 129. maddesine ilişkin gerekçe, hakaret suçunun bazı durumlarda ortaya çıkış biçiminin ve taraflar arasındaki karşılıklı davranışların ceza sorumluluğunu etkileyebileceği düşüncesine dayanır; ceza hukukunun temel amacı bireylerin onur, şeref ve saygınlığını korumak olmakla birlikte günlük yaşamda kişiler arasında anlık öfke, tartışma veya karşılıklı tahrik sonucu ortaya çıkan sözlü saldırıların her zaman aynı ağırlıkta değerlendirilmesi adalet ve ölçülülük ilkeleriyle bağdaşmayabilir; bu nedenle kanun koyucu, özellikle haksız bir fiile tepki olarak işlenen hakaret veya karşılıklı hakaret durumlarında hâkime cezada indirim yapma ya da ceza vermeme imkânı tanıyarak somut olayın özelliklerine göre daha adil bir değerlendirme yapılmasını amaçlamıştır; ayrıca hakaretin kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde failin cezalandırılmaması da mümkün kılınarak insan psikolojisinin ve ani tepki durumlarının ceza sorumluluğu üzerindeki etkisi dikkate alınmıştır; bu düzenleme ile kanun koyucu, hem kişilerin şeref ve saygınlığının korunmasını sürdürmeyi hem de haksız davranışlara karşı ortaya çıkan ani tepkilerin ceza hukuku bakımından daha esnek ve hakkaniyete uygun şekilde değerlendirilmesini sağlayarak ceza adaletinin ölçülülük ve bireyselleştirme ilkeleri doğrultusunda uygulanmasını hedeflemiştir.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 129, hakaret suçunun bazı özel durumlarda daha farklı değerlendirilmesini öngören bir hükümdür ve bağımsız bir suç tipi oluşturmaz; cezanın niteliği bakımından madde doğrudan yeni bir ceza belirlemez, aksine haksız bir fiile tepki olarak işlenen hakaret veya karşılıklı hakaret durumlarında hâkime cezada indirim yapma veya ceza vermeme imkânı tanır ve uygulanacak yaptırım esas olarak hakaret suçunu düzenleyen Türk Ceza Kanunu Madde 125 hükümlerine göre üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; yargılama rejimi bakımından soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür ve kovuşturma genel görev kuralları gereğince Asliye Ceza Mahkemesinde yapılır, mahkeme somut olayda hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenip işlenmediğini, taraflar arasında karşılıklı hakaret bulunup bulunmadığını ve olayın koşullarını değerlendirerek cezada indirim yapılmasına veya ceza verilmemesine karar verebilir; infaz rejimi bakımından ise mahkûmiyet kararı verilmesi halinde ceza kısa süreli hapis veya adli para cezası olabilir ve koşulların varlığı halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi veya adli para cezasına çevrilmesi gibi infaz kurumları uygulanabilir; sonuç olarak TCK madde 129, hakaret suçunda somut olayın özelliklerine göre cezanın azaltılmasına veya tamamen kaldırılmasına imkân tanıyan ve ceza adaletinde ölçülülük ilkesini sağlamayı amaçlayan bir düzenleme niteliğindedir.
Haksız Fiil Nedeniyle veya Karşılıklı Hakaret Suçunda Tutuklama
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 129, hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi veya taraflar arasında karşılıklı hakaret bulunması durumlarında cezada indirim yapılmasına ya da ceza verilmemesine imkân tanıyan bir hüküm olup bağımsız bir suç tipi veya ayrı bir ceza yaptırımı öngörmez; bu nedenle tutuklama tedbiri doğrudan bu maddeye dayanılarak uygulanamaz ve değerlendirme hakaret suçunu düzenleyen Türk Ceza Kanunu Madde 125 hükümleri çerçevesinde yapılır; ceza muhakemesi hukukunda tutuklama ancak güçlü suç şüphesinin bulunması ve kaçma ya da delilleri yok etme tehlikesi gibi şartların varlığı halinde uygulanabilen istisnai bir koruma tedbiridir ve bu şartlar Ceza Muhakemesi Kanunu Madde 100 kapsamında düzenlenmiştir; hakaret suçunun ceza sınırı genellikle üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası olduğundan ve katalog suçlar arasında yer almadığından uygulamada bu tür suçlar bakımından tutuklama tedbiri oldukça istisnai kabul edilir ve çoğu durumda ifade alma, serbest bırakma veya adli kontrol gibi daha hafif koruma tedbirleri tercih edilir; ayrıca TCK 129 kapsamında haksız fiile tepki veya karşılıklı hakaret gibi durumların bulunması halinde hâkimin cezada indirim yapma veya ceza vermeme ihtimali bulunduğundan, bu tür olaylarda tutuklama tedbirine başvurulması uygulamada son derece sınırlı bir ihtimal olarak değerlendirilir.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 129, hakaret suçunun belirli durumlarda farklı değerlendirilmesine imkân tanıyan bir hüküm olup bağımsız bir suç tipi oluşturmadığından şikâyet, uzlaşma ve zamanaşımı bakımından uygulanacak hükümler hakaret suçunu düzenleyen Türk Ceza Kanunu Madde 125 çerçevesinde belirlenir; buna göre hakaret suçu kural olarak şikâyete bağlı bir suçtur ve mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet hakkını kullanması gerekir, aksi halde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; ceza muhakemesi sistemi bakımından hakaret suçu uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında yer aldığından soruşturma aşamasında dosya uzlaştırma bürosuna gönderilebilir ve tarafların uzlaşması halinde kamu davası açılmaz veya açılmış dava düşer; zamanaşımı bakımından ise hakaret suçuna ilişkin dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır ve bu süre içinde soruşturma veya kovuşturma yapılmadığı takdirde ceza davası açılamaz ya da açılmış dava düşer; sonuç olarak TCK madde 129 doğrudan şikâyet, uzlaşma veya zamanaşımı düzenleyen bir hüküm olmayıp hakaret suçunda haksız fiile tepki veya karşılıklı hakaret gibi durumlarda cezanın azaltılması veya kaldırılmasına imkân tanıyan tamamlayıcı bir düzenleme niteliğindedir.
Görevli Mahkeme
Türk Ceza Kanunu kapsamında düzenlenen Türk Ceza Kanunu Madde 129, hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi veya taraflar arasında karşılıklı hakaret bulunması gibi durumlarda cezada indirim yapılmasına ya da ceza verilmemesine imkân tanıyan bir hüküm olup bağımsız bir suç tipi veya ayrı bir ceza yaptırımı öngörmez; bu nedenle görevli mahkeme belirlenirken esas alınan düzenleme hakaret suçunu düzenleyen Türk Ceza Kanunu Madde 125 hükümleridir ve hakaret suçunun temel şekli için öngörülen ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası olduğundan ceza muhakemesi sistemindeki genel görev kuralları gereğince yargılama görevi Asliye Ceza Mahkemesine aittir; soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür ve kovuşturma suçun işlendiği yer mahkemesinde yapılır, mahkeme somut olayda hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenip işlenmediğini, taraflar arasında karşılıklı hakaret bulunup bulunmadığını ve olayın koşullarını değerlendirerek cezada indirim yapılmasına veya ceza verilmemesine karar verebilir; sonuç olarak TCK madde 129 doğrudan görevli mahkemeyi belirleyen bir hüküm niteliğinde değildir, ancak hakaret suçuna ilişkin yargılama usulü uygulanır ve bu nedenle görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.
