Madde Metni
Madde 42- (1) Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suça bileşik suç denir. Bu tür suçlarda içtima hükümleri uygulanmaz.
Madde Gerekçesi
Maddede biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması nedeniyle tek fiil sayılan ve doktrinde bileşik suç ( mürekkep suç ) olarak adlandırılan fiilin tanımı yapılmakta ve bu tür suçlarda, suçu oluşturan araç suçtan dolayı ayrıca ceza verilmeyeceği, dolayısıyla cezaların içtimaı hükümlerinin uygulanmayacağı açıkça belirtilerek bu konuda meydana gelen bir kısım yanlış uygulamaların bundan böyle giderilmesi amacı güdülmektedir. Esasen bu husus Yargıtay’ın son kararıyla da belirlenmiştir. Ancak, içtihadın her zaman değişmesi olanaklı bulunduğundan durumun bu maddeyle açıklığa kavuşturulması gerekli görülmüştür.
Yargıtay Kararları
Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2024/6-556 E. ve 2025/346 K.
Özet: TCK 42’ye göre biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedeni oluşturan fiiller bileşik suç sayılır; içtima uygulanmaz, ceza ve zamanaşımı bakımından tek suç kabul edilir.
Bileşik suçu düzenleyen TCK’nın 42. maddesi şöyledir; “Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suça bileşik suç denir. Bu tür suçlarda içtima hükümleri uygulanmaz.”.
Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suça bileşik suç denir. Bu tür suçlarda içtima hükümleri uygulanmaz ( TCK madde 42 ). Esas itibarıyla birden fazla bağımsız suçun, unsur veya ağırlaştırıcı neden ilişkisine dayanılarak normatif/hükmi bir nitelik izafe edilmek suretiyle hukuken tek fiil, dolayısıyla tek suç sayıldığı bu suç tipinin kendine özgü, yeni ve bağımsız bir suç olarak ortaya konduğu açıktır. Bileşik suçta suç tekliği olarak kabul edilen bu durum, bileşik suçun doğuracağı hükümler bakımındandır. Örneğin; uygulanacak ceza, zamanaşımının belirlenmesi, şikâyet ve uzlaşma gibi konularda suç tekliği geçerlidir. Yoksa bu durum bileşik suçta gerçekte birden çok suçun olmadığı anlamına gelmemektedir. Bu nedenle bileşik suçta manevi unsur belirlenirken bileşik suç çatısı içinde birden çok suç bulunması nedeniyle birden çok manevi unsurun bir arada gerçekleşmesi gerekir. ( M. Özen, Suçların İçtimaı, Doktora tezi, Ankara-2008, s. 91 ).
Bileşik suç olan yağma suçunda kasten yaralama veya tehdit suçunun yanı sıra, hırsızlık suçu söz konusudur. Hırsızlık suçunda olduğu gibi malvarlığına karşı işlendiğinde ve hukuken mülkiyet/zilyetlik hakkını koruduğunda kuşku bulunmayan yağma suçunun, bununla birlikte kendisini oluşturan diğer suçların korudukları kişi hürriyeti ve vücut dokunulmazlığı gibi değerleri de koruduğu açıktır. Cebir veya tehdidin etkisiyle mağdurun malı teslim etmesi veya alınmasına karşı koyamaması hâlinde mülkiyet/zilyetlik hakkından bağımsız olarak mağdurun kişi hürriyeti ve vücut dokunulmazlığı hakkının ihlali, yani bileşen/araç suç tamamlanmış olacaktır. Yağma suçu araç hareketler ( bileşen bazı suçlar ) bakımından kişiye, amacı bakımından ise zilyetlik ve mülkiyete yönelik bir saldırıdır ( M. Koca – İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Ankara, 2020, s. 671 ).
Yargıtay 7. Ceza Dairesi 2021/18938 E. ve 2025/474 K.
Özet: Görünüşte içtimada tüketen-tüketilen norm ilişkisi uygulanır. TCK 42’deki bileşik suçta fiiller tek suç sayılır; nitelikli unsur oluşturan suç bağımsızlığını yitirir, ayrıca cezalandırılmaz.
Görünüşte içtimanın bulunduğu haller çeşitli ilkelerin yardımıyla sistematik … getirilmekte ve bunlara görünüşte içtima ilkeleri denilmektedir. Bunlar: özel normun önceliği, bir normun diğeri tarafından tüketilmesi ve yardımcı normun sonralığı ilkesidir.
Bu ilkelerden konumuzla ilgili olan bir normun diğeri tarafından tüketilmesi ilkesi değerlendirilecek olursa: Bir ceza normunun diğer bazı normların koruduğu hukuki değerleri ortak bir şekilde korumak ve dolayısıyla bu değerlere zarar veren fiillere tek ceza öngörmek suretiyle diğer normları adeta tükettiği hallerde tüketen-tüketilen norm ilişkisinden söz edilir. TCK’nın 42. maddesinde düzenlenen bileşik suç tüketen-tüketilen norm ilişkisinin görünüm şekillerinden birisidir. Bileşik suç, her biri bağımsız suçları oluşturan fiilleri unsur olarak bir araya getirerek tek fiil oluşturması ve yeni bir suçu meydana getirmesi veya bağımsız suçları oluşturan fiillerden birinin bir diğer suçun cezasının artırılmasını gerektiren nitelikli şeklini oluşturması halinde bileşik suç vardır.
Bileşik suç halinde ortada esasında birden çok suç değil, tek fiil ve tek suç, kanunun ifadesiyle “tek fiil sayılan suç” bulunmaktadır. Bu itibarla, bileşik suç durumunda fiilin tekliği belirlenirken, doğal anlamda hareketin tekliği değil, tipik anlamda hareketin tekliği esas alınacaktır. Bu hareketlerden bazıları kanunda bağımsız olarak düzenlenen başka bir suçu oluşturabilir. Burada önemli olan tüm bu hareketlerin hukuki olarak tek bir suçun haksızlık unsurunu oluşturmasıdır.
Yine bileşik suçun konumuzla ilgili olan ikinci görünüm şeklinde, bir suçun diğer bir suçun cezayı artıran nitelikli unsuru olarak kabul edilmesi oluşturur ve nitelikli unsur durumunda bulunan suç bağımsızlığını kaybeder. Örneğin yağma suçunun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli unsurlarından birisi de bu suçun konut veya işyerinde işlenmesi örneğinde olduğu gibi ( m. 149/1-d ). Buna göre, konut dokunulmazlığını ihlal suçu ( m.116 ) yağma suçunun nitelikli unsurunu oluşturduğu için faile sadece yağma suçunun nitelikli halinden ceza verilecek, ayrıca konut dokunulmazlığını ihlal suçundan dolayı cezaya hükmedilmeyecektir.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi 2023/17576 E. ve 2024/3004 K.
Özet: Sanığın haczi engellemek amacıyla tehdidi, görevi yaptırmamak için direnme suçunu oluşturur. TCK 42 gereği bileşik suçta tehdit ayrıca cezalandırılamaz; ayrı mahkûmiyet bozma nedenidir.
MEZKUR İHBARNAMEDE;
Dosya kapsamına göre, sanığın olay tarihinde Bakırköy 14. İcra Müdürlüğünün 2017/392 Sayılı icra dosyası kapsamında haciz işlemi yapılmak üzere olay mahallinde bulunan icra katibi … ile polis memuru …’ya yönelik “bunun hesabını size soracam” şeklinde tehdit ve hakarette bulunarak haciz işleminin yapılmasını engellemek amacıyla direndiği somut olayda, Mahkemesince sanık hakkında tehdit suçundan 5237 Sayılı Kanun’un 106/1-2. Cümle, 43/2, 62 ve 52/2. maddeleri gereğince 740,00 Türk lirası adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verdiği anlaşılmış ise de, sanığın müşteki polis memuruna karşı tehdit söyleminde bulunmak suretiyle söz konusu haciz işleminin yapılmasını engellemek amacıyla direndiğinin müştekilerce beyan edilmesi ve mahkemece eylemin bu şekilde kabul edilmesi karşısında, sanığın eyleminin bir bütün hâlinde tehdit suretiyle görevi yaptırmamak direnme suçunu oluşturduğu, 5237 Sayılı Kanun’un 42. maddesindeki, “Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suça bileşik suç denir. Bu tür suçlarda içtima hükümleri uygulanmaz.” şeklindeki düzenlemeye nazaran sanığın, etkin direnme suçunun unsuru içinde kalan tehdit suçundan ayrıca cezalandırılmasına karar verilemeyeceği gözetilmeden yazılı şekilde mahkûmiyetine karar verilmesinde isabet görülmediğinden, anılan kararın bozulması gerektiğinin ihbar olunduğu anlaşılmıştır.
Bileşik suç, biri diğerinin unsuru ya da ağırlaştırıcı nedeni olan birden fazla fiilin hukukça tek suç sayılmasıdır. TCK m.42’ye göre bu durumda ortada tek fiil ve tek suç vardır.
Çünkü kanun, bu fiilleri baştan tek suç olarak kabul eder. Araç veya unsur olan suç, bağımsızlığını kaybeder; ayrıca cezalandırılamaz. Bu nedenle cezaların toplanması (içtima) söz konusu olmaz.
Ceza, bileşik suçu oluşturan esas suç üzerinden belirlenir. Zamanaşımı, şikâyet, uzlaşma ve benzeri tüm sonuçlar bakımından da tek suç esas alınır.
