TCK Madde 153, ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçunu düzenleyen özel bir ceza hukuku hükmüdür. Bu madde, ibadethanelerin, eklentilerinin, mezarlıkların, mezarların, mezar üzerindeki yapıların veya mezarlıklardaki tesislerin yıkılması, bozulması, kırılması, kirletilmesi veya tahrip edilmesi fiillerini cezai yaptırıma bağlar. Türk Ceza Kanunu’nun 153. maddesi, yalnızca mülkiyet hakkını değil, toplumun dinî değerlerini, ölüye saygı ilkesini ve kamusal huzuru da korumayı amaçlar. Bu nedenle TCK 153 suçu, mala zarar verme suçundan farklı olarak manevi ve toplumsal değeri yüksek alanlara yönelik saldırıları cezalandırır.
Madde Metni
İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme
Madde 153- (1) İbadethanelere, bunların eklentilerine, buralardaki eşyaya, mezarlara, bunların üzerindeki yapılara, mezarlıklardaki tesislere, mezarlıkların korunmasına yönelik olarak yapılan yapılara yıkmak, bozmak veya kırmak suretiyle zarar veren kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Birinci fıkrada belirtilen yerleri ve yapıları kirleten kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
(3) Birinci ve ikinci fıkralardaki fiillerin, ilgili dini inanışı benimseyen toplum kesimini tahkir maksadıyla işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.
Madde Gerekçesi
TCK’nın 153. maddesi, ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçunu düzenlemektedir. Bu madde ile ibadethaneler, bunların eklentileri, mezarlıklar, mezarlar, mezar üzerindeki yapılar ve mezarlıklardaki tesisler özel olarak korunmaktadır. Kanun koyucu, bu alanlara yönelik saldırıları yalnızca mala zarar verme kapsamında değil, aynı zamanda toplumun dinî değerlerine, ölüye saygı ilkesine ve kamusal huzura yönelen eylemler olarak değerlendirmiştir.
Bu suçun oluşabilmesi için failin, ibadethane veya mezarlık niteliğindeki yerlere ya da bu yerlerde bulunan yapılara kasten zarar vermesi gerekir. Zarar verme; yıkma, bozma, kırma, tahrip etme, kirletme veya kullanılamaz hâle getirme şeklinde ortaya çıkabilir. Fiilin konusu, toplum bakımından manevi değeri yüksek yerler olduğundan TCK 153, genel mala zarar verme suçuna göre daha özel bir koruma sağlamaktadır.
Somut olayda zarar verilen yerin ibadethane, ibadethane eklentisi, mezarlık, mezar veya mezarlık tesisi niteliğinde olup olmadığı öncelikle belirlenmelidir. Eylemin bu nitelikteki yerlere yönelmesi hâlinde suç, genel hükümler kapsamında değil, TCK 153 ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu kapsamında değerlendirilmelidir.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
TCK 153 kapsamında ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu, hapis cezası veya adli para cezası yaptırımı gerektiren özel bir suç tipidir. Cezanın belirlenmesinde zarar verilen yerin niteliği, meydana gelen zararın ağırlığı, failin kastı, fiilin işleniş biçimi ve olayın toplum üzerindeki etkisi dikkate alınır.
Yargılama bakımından suçun niteliği gereği soruşturma ve kovuşturma genel hükümlere göre yürütülür. Görevli mahkeme, öngörülen ceza miktarı dikkate alındığında asliye ceza mahkemesidir. Mahkeme, zarar verilen yerin TCK 153 kapsamında korunup korunmadığını, failin kastını ve zararın oluş biçimini somut delillerle değerlendirir.
İnfaz rejimi bakımından hükmedilen cezanın türü ve miktarı belirleyicidir. Somut olayın şartlarına göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi, adli para cezası veya diğer bireyselleştirme kurumları değerlendirilebilir. Ancak suçun dinî ve toplumsal değerlere yönelmesi, cezanın takdirinde ayrıca dikkate alınır.
İbadethanelere ve Mezarlıklara Zarar Verme Suçunda Tutuklama
TCK 153 suçunda tutuklama, CMK 100. madde kapsamında istisnai olarak uygulanabilecek bir koruma tedbiridir. Bu suç katalog suçlar arasında yer almadığından, tutuklama nedenleri kendiliğinden var kabul edilmez.
Tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunması ve ayrıca kaçma şüphesi, delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ihtimali gibi tutuklama nedenlerinin ortaya konulması gerekir. Suçun toplumda infial oluşturabilecek nitelikte olması olayın ağırlığını artırabilir; ancak bu durum tek başına tutuklama için yeterli değildir.
Bu nedenle ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçunda tutuklama yerine çoğu durumda adli kontrol tedbirleri değerlendirilebilir. Tutuklama, ancak ölçülülük ilkesine uygun ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut hâllerde uygulanmalıdır.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
TCK 153 kapsamında düzenlenen ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu, yalnızca bireysel mülkiyet hakkını değil, toplumun ortak dinî ve manevi değerlerini de koruduğundan şikâyete bağlı değildir. Suçun işlendiğinin öğrenilmesi hâlinde Cumhuriyet savcılığı tarafından re’sen soruşturma yapılır.
Uzlaşma bakımından bu suç, niteliği itibarıyla uzlaştırma kapsamında değerlendirilmez. Çünkü suçun konusu yalnızca mağdurun malvarlığı değil, aynı zamanda kamu düzeni, toplumsal huzur ve ortak değerlerdir.
Zamanaşımı bakımından TCK 153 için öngörülen ceza miktarı dikkate alınarak TCK 66. madde hükümleri uygulanır. Bu suç bakımından dava zamanaşımı süresi genel olarak 8 yıl olarak değerlendirilir. Bu süre içinde soruşturma veya kovuşturma yapılmaz ya da dava sonuçlandırılmazsa kamu davasının düşmesi gündeme gelebilir.
Görevli Mahkeme
TCK 153 ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçunda görevli mahkeme, suç için öngörülen ceza miktarı dikkate alındığında asliye ceza mahkemesidir. Bu suç, ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmez.
Yetkili mahkeme ise genel kurala göre suçun işlendiği yer mahkemesidir. Zarar verme fiilinin birden fazla yerde gerçekleşmesi veya neticenin farklı bir yerde ortaya çıkması hâlinde yetki, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun genel yetki kurallarına göre belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
TCK 153 ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçu nedir?
TCK 153 suçu, ibadethane, mezarlık, bunların eklentileri veya buralardaki eşyalara zarar verilmesi halinde oluşur.
TCK 153’te hangi değerler korunur?
TCK 153 kapsamında, kişilerin din ve vicdan özgürlüğü, ölüye saygı, toplumsal huzur ve kutsal kabul edilen alanların korunması amaçlanır.
TCK 153 suçu şikâyete tabi midir?
TCK 153 ibadethane ve mezarlıklara zarar verme suçu, kural olarak şikâyete tabi değildir. Savcılık suçu öğrendiğinde re’sen soruşturma başlatabilir.
