Kamulaştırma Kanunu Madde 1, kamulaştırma hukukunun amacı ve kapsamını belirleyen temel hükümdür. Bu madde, kamu yararı gerektiren hallerde gerçek kişilere veya özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmazların Devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından kamulaştırılmasına ilişkin genel çerçeveyi ortaya koyar. Kamulaştırma işlemleri, kamulaştırma bedeli, taşınmazın idare adına tescili, irtifak hakkı kurulması, geri alma hakkı, idareler arası taşınmaz devri ve bu süreçlerden doğan uyuşmazlıklar Madde 1’in belirlediği kapsam içinde değerlendirilir.
Madde Metni
Madde 1 – Bu Kanun; kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların, Devlet ve kamu tüzelkişilerince kamulaştırılmasında yapılacak işlemleri, kamulaştırma bedelinin hesaplanmasını, taşınmaz malın ve irtifak hakkının idare adına tescilini, kullanılmayan taşınmaz malın geri alınmasını, idareler arasında taşınmaz malların devir işlemlerini, karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemlerini düzenler.
Özel kanunlarına dayanılarak gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri adına yapılacak kamulaştırmalarda da, bu Kanun hükümleri uygulanır.
MADDE GEREKÇESİ
Kamulaştırma işlemi, kamu yararı ile bireyin mülkiyet hakkı arasında hassas bir denge kurulmasını gerektirir. Kanunun 1. maddesi, bu dengenin hangi temel ilkeler üzerinden kurulacağını gösterir. Devlet veya kamu tüzel kişileri, kamu hizmetini gerçekleştirmek için özel mülkiyetteki taşınmazlara ihtiyaç duyabilir; ancak bu ihtiyaç, malikin haklarını yok sayan bir idari işlem şeklinde uygulanamaz.
Madde gerekçesi bakımından, kamulaştırmanın hukuki dayanağı kamu yararıdır. Kamu yararı bulunmadan yapılan bir kamulaştırma işlemi hukuka aykırı hale gelebilir. Bu nedenle idare, kamulaştırma sürecinde hem ihtiyaç duyduğu taşınmazı belirlemeli hem de bu taşınmazın hangi kamu hizmeti için gerekli olduğunu açık ve somut şekilde ortaya koymalıdır.
Kamulaştırma Kanunu Madde 1, aynı zamanda bedel güvencesini de öne çıkarır. Mülkiyet hakkına müdahale edilse bile taşınmaz malikinin gerçek karşılık niteliğinde bir kamulaştırma bedeli alma hakkı vardır. Bu nedenle kamulaştırma süreci, sadece taşınmazın idare adına geçirilmesi değil, aynı zamanda malikin ekonomik hakkının korunması anlamına da gelir.
TAŞINMAZ MALİKİ VE İDARE AÇISINDAN ÖNEMİ
Taşınmaz maliki açısından Madde 1, kamulaştırma sürecinde hangi hakların ve hukuki güvencelerin gündeme geleceğini gösterir. Malik, taşınmazının ancak kamu yararı gerekçesiyle ve kanunda öngörülen usule uygun olarak kamulaştırılabileceğini; buna karşılık kamulaştırma bedeli, dava hakkı, bedel itirazı ve gerektiğinde geri alma hakkı gibi imkânlara sahip olduğunu bilmelidir.
İdare açısından Madde 1, kamulaştırma yetkisinin sınırlarını belirler. İdare, kamulaştırma işlemini keyfi biçimde değil, yalnızca kamu yararı bulunan hallerde ve kanundaki usul hükümlerine uygun olarak yürütebilir. Aksi halde kamulaştırma işlemi, iptal davası, bedel uyuşmazlığı veya mülkiyet hakkı ihlali tartışmalarına konu olabilir.
UYGULAMADA ÇIKAN SORUNLAR
Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, kamulaştırmanın gerçekten kamu yararı amacına dayanıp dayanmadığıdır. Kamu yararı kararı alınmış olsa bile taşınmazın sonradan amacı dışında kullanılması, atıl bırakılması veya başka bir idareye devredilmesi durumunda malik bakımından ciddi uyuşmazlıklar doğabilir.
Bir diğer sorun, kamulaştırma bedelinin gerçek değeri yansıtmamasıdır. Taşınmazın konumu, imar durumu, emsal satışlar, yapı değeri, ürün ve ağaç bedeli veya irtifak nedeniyle oluşan değer kaybı doğru incelenmediğinde, malikin adil bedel hakkı zedelenebilir.
DAVA SÜRECİ
Kamulaştırma Kanunu Madde 1, doğrudan bir dava süresi düzenlemez; ancak kamulaştırma uyuşmazlıklarının genel kapsamını belirler. Kamulaştırma işleminin iptali için idari yargıda iptal davası, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil işlemleri için ise adli yargıda asliye hukuk mahkemesi gündeme gelir.
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür. Kamulaştırma işlemine karşı açılacak iptal davalarında ise görevli mahkeme genellikle idare mahkemesidir. Bu nedenle her dosyada dava türü, süre ve görevli mahkeme ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
İZMİR KAMULAŞTIRMA UYGULAMALARI AÇISINDAN DEĞERLENDİRME
İzmir kamulaştırma uygulamalarında Madde 1, özellikle belediye projeleri, ulaşım yatırımları, altyapı çalışmaları, kentsel dönüşüm alanları, yol genişletme projeleri ve kamu hizmet alanları bakımından önem taşır. İzmir’de kamulaştırma işlemleri çoğu zaman imar planı değişiklikleri, belediye hizmet alanları, yol ve altyapı projeleri ile bağlantılı olarak gündeme gelir.
Bornova, Bayraklı, Karabağlar, Buca, Çiğli, Menemen, Torbalı, Aliağa, Kemalpaşa, Urla ve Seferihisar gibi bölgelerde taşınmaz değerleri; konum, imar durumu, yapılaşma potansiyeli ve emsal satışlara göre ciddi farklılık gösterebilir. Bu nedenle İzmir’de yürütülen kamulaştırma süreçlerinde hem kamu yararı amacı hem de kamulaştırma bedelinin gerçek değeri yansıtıp yansıtmadığı dikkatle incelenmelidir.
YARGITAY KARARLARI
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2025/12190, K.2026/5493, T.01.04.2026
“Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.”
“Arsa niteliğindeki taşınmazın zeminine 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak; üzerinde bulunan yapıya aynı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca resmî birim fiyatları esas alınıp yıpranma payı düşülerek değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.”
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2023/5097, K.2023/12252, T.12.12.2023
“Dava konusu taşınmazın Gerede-Ankara ve Ankara Çevre Otoyolu Savurantepe Şantiye Sahası olarak … kamu yararına göre kamulaştırıldığı, kamulaştırılmaya ilişkin bildirimlerin noter kanalıyla adlarına tebliğ edildiği…”
“…taşınmazın yol olarak değil yol yapımında taş ocağı, şantiye sahası ve stok sahası olarak kullanılmak amacıyla kamulaştırıldığı, kamulaştırılan taşınmazın yola yakınlığının … bulunduğu ve kamu yararı da göz önünde bulundurularak amacına uygun şekilde kullanıldığı, sonradan ihtiyaç kalmayıp idare tarafından yine kamu yararına uygun olarak kullanılmak üzere … devredildiği…”
Kamulaştırma Bedeli Hesaplama Robotu
Kamulaştırma bedeli hesaplama için buraya tıklayınız…
Sık Sorulan Sorular
Kamulaştırma Kanunu Madde 1 neyi düzenler?
Kamulaştırma Kanunu Madde 1, kamulaştırmanın amacını, kapsamını ve temel usullerini düzenler.
Kamulaştırma için kamu yararı gerekir mi?
Evet. Kamu yararı olmadan kamulaştırma yapılamaz.
Kamulaştırma bedeli ödenir mi?
Evet. Malik, taşınmazı için kamulaştırma bedeli alma hakkına sahiptir.
