Madde Metni
Madde 51- (1) İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş olan kişiler bakımından üç yıldır. Ancak, erteleme kararının verilebilmesi için kişinin;
a) Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması,
b) Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması,
gerekir.
(2) Cezanın ertelenmesi, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi koşuluna bağlı tutulabilir. Bu durumda, koşul gerçekleşinceye kadar cezanın infaz kurumunda çektirilmesine devam edilir. Koşulun yerine getirilmesi halinde, infaz hâkimi kararıyla hükümlü infaz kurumundan derhal salıverilir.
(3) Cezası ertelenen hükümlü hakkında, bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere, bir denetim süresi belirlenir. Bu sürenin alt sınırı, mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz.
(4) Denetim süresi içinde;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmayan hükümlünün, bu amaçla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi hükümlünün, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Onsekiz yaşından küçük olan hükümlülerin, bir meslek veya sanat edinmelerini sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmesine,
mahkemece karar verilebilir.
(5) Mahkeme, denetim süresi içinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötü alışkanlıklardan kurtulmasını ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğütte bulunur; eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya nezdinde çalıştığı kişilerle görüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları, sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapor düzenleyerek infaz hâkimine verir.
(6) Mahkeme, hükümlünün kişiliğini ve sosyal durumunu göz önünde bulundurarak, denetim süresinin herhangi bir yükümlülük belirlemeden veya uzman kişi görevlendirmeden geçirilmesine de karar verebilir.
(7) Hükümlünün denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, infaz hâkiminin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi halinde; ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine infaz hâkimliğince karar verilir.
(8) Denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi halli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.
Madde Gerekçesi
Madde metninde ertelemenin hukukî niteliği ve uygulama koşullarına ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Bu düzenlemede, erteleme, bir koşullu af olmaktan çıkarılıp, ceza infaz kurumu hâline getirilmiş ve erteleme sadece hapis cezası bakımından öngörülmüştür.
Ertelemede denetim süresi içerisinde hükümlü bakımından söz konusu olabilecek yükümlülükler açısından da bazı yenilikler getirilmiştir. Örneğin erteleme sadece mağdurun değil, kamunun uğradığı zararın da tamamen tazmini koşuluna bağlanabilir hâle getirilmiştir.
Ayrıca, cezanın ertelenmesi hâlinde denetimli serbesti tedbirinin daha etkin bir şekilde uygulanabilmesini sağlamak için Tasarıdaki madde metninde bazı değişiklikler yapılmıştır. Örneğin denetimli serbesti süresi içinde bir meslek veya sanat sahibi olmayan hükümlünün, bu amaçla bir eğitim programına devam etmesine; bir meslek veya sanat sahibi hükümlünün, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına; ya da, onsekiz yaşından küçük olan hükümlülerin, özellikle bir meslek veya sanat edinmelerini sağlamak amacıyla, barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmesine karar verilebilir.
Getirilen diğer bir yenilik de, denetim süresi içinde hükümlüyle ilgili olarak uzman bir kişinin görevlendirilmesidir. Hükümlüye rehberlik edecek bu uzman kişi, kötü alışkanlıklardan kurtulmasını ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğütte bulunur; eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya nezdinde çalıştığı kişilerle görüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları, sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapor düzenleyerek hâkime verir.
Yargıtay Kararları
Anayasa Mahkemesi 2022/52 E. ve 2022/90 K.
Özet: TCK 51 kapsamında ertelenen hapis cezasının, denetim süresinde kasıtlı suç işlenmesi hâlinde infazına infaz hâkimliğince karar verilmesini öngören kuralın Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülmüştür.
İTİRAZIN KONUSU: 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesinin ( 7 ) numaralı fıkrasında yer alan “…infaz hâkimliğince…” ibaresinin Anayasa’nın 19. ve 37. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Denetim süresi içinde kasıtlı bir suçun işlenmesi nedeniyle ertelenmiş hapis cezasının infazı talebiyle yapılan başvuru üzerine itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 51. maddesi şöyledir:
“Hapis cezasının ertelenmesi
Madde 51- ( 1 ) İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş olan kişiler bakımından üç yıldır. Ancak, erteleme kararının verilebilmesi için kişinin;
a ) Daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması,
b ) Suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması,
Gerekir.
Anayasa Mahkemesi 2022/53 E. ve 2022/91 K.
Özet: TCK 51’e göre erteleme için pişmanlık ve yeniden suç işlememe kanaati aranır; denetim süresi belirlenir, yükümlülüklere uyulursa ceza infaz edilmiş sayılır.
15. 5237 sayılı Kanun’un 51. maddesinin ( 1 ) numaralı fıkrasının ( b ) bendinde erteleme kararının verilebilmesi için kişinin suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması gerektiği, ( 3 ) numaralı fıkrasında cezası ertelenen hükümlü hakkında bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere bir denetim süresi belirleneceği, bu sürenin alt sınırının mahkûm olunan ceza süresinden az olamayacağı, ( 5 ) numaralı fıkrasında mahkemenin, denetim süresi içinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman kişiyi görevlendirebileceği, bu kişinin kötü alışkanlıklardan kurtulmasını ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğütte bulunacağı, eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya nezdinde çalıştığı kişilerle görüşerek, istişarelerde bulunacağı, hükümlünün davranışları, sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapor düzenleyerek infaz hâkimine vereceği, ( 8 ) numaralı fıkrasında ise denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, cezanın infaz edilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.
Yargıtay 17. Ceza Dairesi 2020/9691 E. ve 2020/6896 K.
Özet: TCK 51’e göre erteleme, sanığın pişmanlığı ve yeniden suç işlemeyeceği kanaatine göre değerlendirilmelidir; yalnızca ceza süresine dayanılarak ertelemenin reddi hukuka aykırıdır.
“… suçu işledikten sonraki yargılama sürecinde pişmanlık gösterip göstermedikleri nazara alınıp tekrar suç işleyip işlemeyecekleri konusunda oluşan kanaat değerlendirilerek cezalarının ertelenip ertelenmeyeceğine karar verilmesi gerekirken, “hükmedilen hapis cezasının süresi dikkate alınarak TCK 51.maddesinin uygulanmasına yer olmadığına” şeklindeki, yasal ve yeterli olmayan gerekçeyle cezalarının ertelenmesine yer olmadığına karar verilmesi…”
TCK m.51 Cezanın Ertelenmesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Tek başına cezanın ertelenmiş olması memuriyete engel sonucunu otomatik olarak doğurmaz. Ancak kasten işlenen bir suçtan dolayı verilen bir yıl veya daha fazla hapis cezası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bakımından ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle sadece “erteleme kararı verildi” denilerek memuriyet yönünden kesin sonuca varılamaz; suçun niteliği, cezanın süresi ve ilgili özel mevzuat birlikte incelenmelidir.
TCK m.51, mahkemece verilen hapis cezasının belirli şartlarla ceza infaz kurumunda derhal çektirilmemesi ve bir denetim süresi içinde ertelenmesi kurumunu düzenler. Burada mahkumiyet kararı vardır; yani kişi beraat etmemiştir. Sadece cezanın infazı, kanunda öngörülen şartlarla ileriye bırakılmış olur.
TCK m.51’e göre kural olarak iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları ertelenebilir. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler yönünden bu sınır üç yıl olarak uygulanır. Adli para cezası değil, doğrudan hapis cezası bakımından değerlendirme yapılır.
Mahkeme, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkum edilmemiş olmasını, yargılama sürecindeki tutum ve davranışlarını ve yeniden suç işlemeyeceği yönünde olumlu kanaat oluşup oluşmadığını dikkate alır. Bu nedenle cezanın ertelenmesi otomatik bir hak değil, hakimin somut olaya göre yaptığı değerlendirme sonucu verilen bir karardır.
Evet. Cezanın ertelenmesi halinde mahkumiyet hükmü varlığını koruduğu için karar adli sicile işlenir. Çünkü burada hüküm açıklanmış ve kesinleşmiş bir mahkumiyet söz konusudur. Bu yönüyle cezanın ertelenmesi, HAGB’den ayrılır.
TCK m.51 kapsamında cezanın ertelenmesi halinde denetim süresi en az bir yıl, en fazla üç yıl olarak belirlenir. Ancak bu süre, mahkum olunan ceza süresinden daha az olamaz. Mahkeme somut olayın özelliklerine göre bu süreyi belirler.
Hükümlü denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlerse veya mahkemenin yüklediği yükümlülüklere aykırı davranırsa, ertelenen cezanın kısmen ya da tamamen infaz kurumunda çektirilmesine karar verilebilir. Yani erteleme kararı mutlak ve dokunulmaz değildir; yükümlülüklere uygun davranılması gerekir.
Hayır, aynı şey değildir. Cezanın ertelenmesinde mahkumiyet hükmü kurulmuş ve açıklanmıştır; sadece infazı belirli şartlarla ertelenmiştir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında ise hüküm, denetim süresi içinde hukuki sonuç doğuracak şekilde açıklanmaz. Bu nedenle iki kurumun sonuçları ve sicile etkileri farklıdır.
Denetim süresi sorunsuz tamamlanırsa ertelenen ceza infaz edilmiş sayılır. Ancak bu durum, mahkumiyetin hiç var olmamış sayıldığı anlamına gelmez. Adli sicil ve arşiv kaydı bakımından sonuçlar ayrıca 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu hükümlerine göre değerlendirilir.
Evet, yaratabilir. Ancak burada belirleyici olan tek unsur erteleme kararı değildir. Suçun kasten işlenip işlenmediği, cezanın süresi, suç tipinin özel kanunlarda ayrıca engel sayılıp sayılmadığı ve başvurulan kurumun tabi olduğu mevzuat önem taşır. Bu nedenle özellikle kamu görevine girişte, ertelenmiş mahkumiyetlerin dosya bazlı incelenmesi gerekir.
