Elektrik altyapısı yatırımları, taşınmaz maliklerinin mülkiyet hakkını doğrudan etkileyen en önemli kamulaştırma alanlarından biridir. Bir taşınmazın üzerinden enerji nakil hattı geçirilmesi, araziye elektrik direği dikilmesi, trafo alanı ayrılması, pilon yeri kurulması veya yeraltı kablo hattı döşenmesi, çoğu zaman yalnızca sınırlı bir fiziki müdahale gibi görünse de taşınmazın kullanım değerini, satış kabiliyetini ve ekonomik bütünlüğünü ciddi şekilde etkileyebilir.

Özellikle İzmir, Manisa, Aydın, Balıkesir ve Ege Bölgesi’nde artan elektrik altyapısı yatırımları, rüzgar enerji santrali bağlantı hatları, güneş enerji santrali projeleri, trafo merkezleri ve dağıtım hatları nedeniyle taşınmaz sahipleri sıklıkla “arazime elektrik direği dikildi”, “tarlamdan elektrik hattı geçti”, “TEDAŞ kamulaştırma bedeli düşük belirlendi”, “enerji nakil hattı taşınmazımın değerini düşürdü” veya “GES/RES projesi nedeniyle arazim zarar gördü” gibi sorunlarla karşılaşmaktadır.

Bu yazıda elektrik dağıtım şirketlerinin kamulaştırma yetkisi, TEDAŞ ve EPDK’nın süreçteki rolü, enerji nakil hattı irtifak hakkı, elektrik direği nedeniyle tazminat, trafo yeri kamulaştırması, RES ve GES projelerinde taşınmaz değer kaybı, kamulaştırmasız el atma davası ve doğru davalı tarafın nasıl belirleneceği taşınmaz malikleri açısından açıklanmaktadır.

Elektrik Kamulaştırması Nedir ve Hangi Durumlarda Tazminat Alınabilir?

Elektrik kamulaştırması, elektrik enerjisinin iletimi, dağıtımı, güvenliği ve altyapı sürekliliği için özel mülkiyette bulunan taşınmazlara kamu yararı amacıyla müdahale edilmesidir. Bu müdahale bazen taşınmazın belirli bir bölümünün tamamen kamulaştırılması şeklinde ortaya çıkar. Örneğin trafo alanı, elektrik direği yeri, pilon ayağı veya dağıtım merkezi için taşınmazın belli bir kısmının mülkiyeti kamu kurumu adına tescil edilebilir.

Bazı durumlarda ise taşınmazın mülkiyeti malik üzerinde kalır; ancak taşınmaz üzerinde enerji nakil hattı, yeraltı kablo hattı veya altyapı geçişi amacıyla irtifak hakkı kurulur. Bu durumda malik taşınmazın sahibi olmaya devam eder, fakat taşınmazın belirli bir bölümünü eskisi gibi serbestçe kullanamaz.

Elektrik kamulaştırmalarında tazminat hakkı, yapılan müdahalenin niteliğine göre değişir. Taşınmazın bir kısmı kamulaştırılmışsa kamulaştırılan alanın gerçek değeri talep edilebilir. İrtifak hakkı kurulmuşsa taşınmazın tamamında oluşan değer kaybı gündeme gelir. Hiçbir kamulaştırma yapılmadan elektrik direği dikilmiş, hat geçirilmiş veya trafo yerleştirilmişse kamulaştırmasız el atma nedeniyle bedel ve tazminat talep edilebilir.

Elektrik Kamulaştırması Hangi İşlemler Nedeniyle Gündeme Gelir?

Elektrik kamulaştırması uygulamada en çok trafo alanı kurulması, elektrik direği dikilmesi, pilon yeri oluşturulması, enerji nakil hattı geçirilmesi, yeraltı elektrik kablosu döşenmesi, dağıtım merkezi kurulması, şalt sahası yapılması, mevcut elektrik hattının güçlendirilmesi, sanayi bölgelerine enerji bağlantısı sağlanması, rüzgar enerji santrali bağlantı hattı veya güneş enerji santrali altyapısı kurulması nedeniyle gündeme gelir.

Bu işlemler her zaman taşınmazın tamamına el konulması anlamına gelmez. Ancak taşınmazın küçük bir bölümünden geçen elektrik hattı dahi parselin imar kabiliyetini, tarımsal kullanımını, satış değerini veya yatırım potansiyelini etkileyebilir. Bu nedenle elektrik kamulaştırması dosyalarında yalnızca müdahale edilen metrekare değil, taşınmazın bütün ekonomik yapısı dikkate alınmalıdır.

Elektrik Dağıtım Şirketleri Doğrudan Kamulaştırma Yapabilir mi?

Elektrik dağıtım şirketleri kural olarak doğrudan kamulaştırma yapamaz. Çünkü kamulaştırma, özel mülkiyet hakkına kamu gücüyle müdahale edilmesi anlamına gelir. Bu yetki, Anayasa’nın 46. maddesi ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca devlet ve kamu tüzel kişilerine tanınmıştır.

Elektrik dağıtım şirketleri ise özel hukuk tüzel kişisi niteliğindedir. Bu nedenle kendi adlarına doğrudan kamulaştırma işlemi tesis etmeleri mümkün değildir. Ancak uygulamada elektrik dağıtım şirketleri, sürecin tamamen dışında da değildir. Çoğu zaman teknik proje bu şirketler tarafından hazırlanır, güzergâh ihtiyacı bu şirketlerce belirlenir ve taşınmaz üzerindeki fiili kullanım dağıtım şirketi eliyle gerçekleşir.

Bu nedenle “elektrik şirketi arazimi kamulaştırabilir mi?” sorusunun cevabı dikkatli verilmelidir. Elektrik dağıtım şirketi doğrudan kamulaştırma kararı alamaz; fakat kamulaştırma ihtiyacının doğmasına, güzergâhın belirlenmesine ve taşınmaz üzerindeki fiili kullanımın oluşmasına sebep olan ana aktörlerden biri olabilir.

Elektrik Şirketi Fiilen Müdahale Ederse Ne Olur?

Bir taşınmaza elektrik direği dikilmiş, enerji nakil hattı geçirilmiş, kablo döşenmiş veya trafo yerleştirilmişse, malik açısından önemli olan yalnızca bu işlemi kimin yaptığı değildir. Asıl önemli olan, bu müdahale için usulüne uygun kamulaştırma yapılıp yapılmadığı, irtifak hakkı tesis edilip edilmediği ve malike gerçek karşılık ödenip ödenmediğidir.

Eğer taşınmaza fiilen müdahale edilmiş ancak kamulaştırma yapılmamışsa, bu durum kamulaştırmasız el atma davasına konu olabilir.

TEDAŞ, EPDK ve Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Rolü Nedir?

Elektrik kamulaştırmalarında süreç çoğu zaman tek bir kurum üzerinden yürümemektedir. EPDK, TEDAŞ ve ilgili elektrik dağıtım şirketi arasında karma bir yapı bulunmaktadır. Bu nedenle taşınmaz maliklerinin “dava kime karşı açılır?” sorusunu yalnızca görünürdeki muhataba bakarak cevaplaması hatalı olabilir.

EPDK’nın Rolü

EPDK, enerji piyasasını düzenleyen ve denetleyen kurumdur. Elektrik altyapısı için gerekli görülen taşınmazlar bakımından kamu yararı kararı alınması sürecinde rol oynayabilir. EPDK kamu yararı kararı, kamulaştırma sürecinin idari temelini oluşturabilir.

Ancak EPDK kamu yararı kararının varlığı, her durumda yapılan müdahalenin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Seçilen güzergâhın zorunlu olup olmadığı, alternatif güzergâhların değerlendirilip değerlendirilmediği, taşınmaza yapılan müdahalenin ölçülü olup olmadığı ve malikin mülkiyet hakkına aşırı yük yüklenip yüklenmediği ayrıca incelenmelidir.

TEDAŞ’ın Rolü

TEDAŞ, elektrik kamulaştırmalarında çoğu zaman taşınmazın adına tescil edildiği kamu kurumu olarak karşımıza çıkar. Enerji altyapısının kamu mülkiyetinde kalması amacıyla kamulaştırılan alanlar veya irtifak hakları TEDAŞ adına tescil edilebilir.

Bu nedenle tapu kayıtlarında malik veya irtifak hakkı sahibi olarak TEDAŞ görülebilir. Ancak bu durum, fiili kullanımın her zaman TEDAŞ tarafından yapıldığı anlamına gelmez. Uygulamada hat, trafo, direk veya bağlantı altyapısı çoğu zaman ilgili elektrik dağıtım şirketi ya da enerji projesini işleten şirket tarafından kullanılmaktadır.

Elektrik Dağıtım Şirketinin Rolü

Elektrik dağıtım şirketleri genellikle teknik projeyi hazırlayan, hattın güzergâhını belirleyen, taşınmaz üzerindeki fiili kullanımı gerçekleştiren ve malikle doğrudan temas eden taraftır. Bu nedenle taşınmaz maliklerinin karşısına çoğu zaman TEDAŞ değil, ilgili elektrik dağıtım şirketi çıkar.

Ancak dava açılırken yalnızca fiili muhataba bakmak yeterli değildir. Tapu kaydı, kamulaştırma kararı, EPDK kamu yararı kararı, TEDAŞ tescili, proje belgeleri ve fiili kullanım birlikte değerlendirilmelidir.

Arazime Elektrik Direği Dikildi, Tazminat Alabilir miyim?

Bir taşınmaza elektrik direği dikilmesi, pilon ayağı kurulması veya enerji hattı geçirilmesi taşınmaz malikinin tazminat hakkını gündeme getirebilir. Özellikle direğin parselin ortasında kalması, tarımsal kullanımı zorlaştırması, imarlı arsada yapılaşma alanını daraltması veya taşınmazın satış değerini düşürmesi halinde zarar yalnızca direğin kapladığı alanla sınırlı olmayabilir.

Arazisine elektrik direği dikilen malik öncelikle bu işlem için kamulaştırma yapılıp yapılmadığını araştırmalıdır. Tapuda TEDAŞ veya başka bir kurum lehine tescil bulunup bulunmadığı, irtifak hakkı kurulup kurulmadığı, bedel ödenip ödenmediği ve direğin taşınmaz üzerindeki fiili etkisi incelenmelidir.

Eğer elektrik direği için kamulaştırma yapılmamış ve malike herhangi bir bedel ödenmemişse, kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası açılması mümkündür.

Elektrik Direği Taşınmazın Değerini Nasıl Etkiler?

Elektrik direği, bazı taşınmazlarda yalnızca küçük bir alan kaplıyor gibi görünebilir. Ancak taşınmazın niteliğine göre etkisi çok daha geniş olabilir. Tarım arazisinde traktör veya sulama sisteminin kullanımını zorlaştırabilir. İmarlı arsada yapı yaklaşma mesafelerini veya inşaat yapılabilecek alanı etkileyebilir. Satış aşamasında alıcıların taşınmaza olan ilgisini azaltabilir.

Bu nedenle elektrik direği nedeniyle tazminat hesabında yalnızca direğin oturduğu alan değil, taşınmazın tamamında meydana gelen değer kaybı dikkate alınmalıdır.

Enerji Nakil Hattı İrtifak Hakkı Nedir?

Enerji nakil hattı irtifak hakkı, taşınmazın mülkiyeti malik üzerinde kalmakla birlikte, taşınmazın belirli bir bölümünün enerji hattı amacıyla kullanılmasına imkân veren sınırlı ayni haktır. Bu durumda taşınmaz tamamen kamulaştırılmaz; ancak malikin kullanım hakkı belirli ölçüde sınırlandırılır.

Enerji nakil hattı geçen taşınmazlarda yapılaşma kısıtlanabilir, ağaç dikimi engellenebilir, tarımsal faaliyet zorlaşabilir, güvenlik koridoru oluşabilir veya taşınmazın piyasa değeri düşebilir. Bu nedenle irtifak hakkı bedeli belirlenirken yalnızca hattın geçtiği alan değil, taşınmazın tamamına etkisi değerlendirilmelidir.

Enerji Nakil Hattı İrtifak Bedeline İtiraz Edilebilir mi?

Evet. Enerji nakil hattı nedeniyle belirlenen irtifak bedeli düşükse, bu bedele itiraz edilmesi mümkündür. Özellikle bilirkişi raporunda hattın taşınmazın tamamındaki değer kaybı yeterince incelenmemişse, yanlış emsaller kullanılmışsa, taşınmazın imar durumu veya tarımsal niteliği göz ardı edilmişse rapora itiraz edilmelidir.

İrtifak bedeli hesaplanırken hattın parselden geçiş yönü, direk veya pilon konumu, güvenlik mesafesi, yapılaşma yasağı, kalan alanın kullanılabilirliği ve taşınmazın satış kabiliyeti birlikte değerlendirilmelidir.

Tarlamdan Elektrik Hattı Geçti, Değer Kaybı Talep Edebilir miyim?

Tarladan, arsadan, zeytinlikten, bağdan veya bahçeden elektrik hattı geçmesi, taşınmazın kullanım değerini ve ekonomik değerini düşürebilir. Bu durumda malik, somut olaya göre kamulaştırma bedelinin artırılması, irtifak bedeline itiraz veya kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat talep edebilir.

Özellikle enerji nakil hattının parselin ortasından geçmesi, tarımsal bütünlüğü bozması, makine kullanımını zorlaştırması, sulama sistemini etkilemesi, imarlı taşınmazda yapılaşma kabiliyetini azaltması veya taşınmazın yatırım değerini düşürmesi halinde değer kaybı daha belirgin hale gelir.

Değer Kaybı Sadece Hattın Geçtiği Alanla mı Sınırlıdır?

Hayır. Elektrik hattı nedeniyle doğan zarar yalnızca hattın geçtiği şerit veya direğin kapladığı alanla sınırlı değildir. Bazı durumlarda müdahale edilen alan küçük olsa da taşınmazın tamamı ekonomik olarak etkilenir.

Örneğin enerji nakil hattı bir arsanın yapılaşmaya en uygun bölümünden geçiyorsa, taşınmazın geri kalanının kullanımı da değer kaybedebilir. Bir tarım arazisinde direk veya pilon makine geçişini engelliyorsa, üretim düzeni bozulabilir. Bu nedenle bilirkişi değerlendirmesinde taşınmazın bütününe yayılan ekonomik etki incelenmelidir.

Rüzgar ve Güneş Enerjisi Projelerinde Kamulaştırma ve Tazminat

Rüzgar enerjisi santralleri ve güneş enerjisi santralleri, özellikle Ege Bölgesi’nde taşınmaz maliklerini yakından ilgilendiren önemli kamulaştırma konularından biridir. RES ve GES projeleri yalnızca santral sahasından ibaret değildir. Bu projeler çoğu zaman enerji nakil hattı, şalt merkezi, trafo alanı, bağlantı yolu, yeraltı kablo güzergâhı, direk-pilon yerleri ve güvenlik alanlarıyla birlikte taşınmazlar üzerinde doğrudan veya dolaylı müdahaleler oluşturur.

Bu nedenle bir taşınmazın tamamı santral sahası içinde kalmasa bile, rüzgar türbinine yakınlığı, güneş paneli sahasına komşu olması, enerji nakil hattı güzergâhından etkilenmesi, bağlantı yolu nedeniyle kullanımının sınırlanması veya şalt/trafo merkezi sebebiyle değer kaybına uğraması mümkündür.

Rüzgar Enerjisi Santrali Kamulaştırması

Rüzgar enerjisi santrali projelerinde kamulaştırma genellikle türbin alanları, türbin ayakları, servis yolları, trafo bağlantıları, enerji nakil hatları ve şalt sahaları nedeniyle gündeme gelir. Türbinin doğrudan taşınmaz üzerinde bulunması halinde mülkiyet kamulaştırması veya irtifak hakkı tesis edilmesi söz konusu olabilir.

Ancak rüzgar enerjisi projelerinde zarar yalnızca türbinin kapladığı alanla sınırlı değildir. Türbinin taşınmaza yakınlığı, kanat dönüş alanı, bakım yolu, güvenlik mesafesi, gürültü etkisi, manzara etkisi ve taşınmazın kullanım değerindeki azalma da taşınmazın ekonomik değerini etkileyebilir.

Bu nedenle RES kamulaştırma dosyalarında bilirkişi incelemesi yapılırken yalnızca fiziki müdahale alanı değil, taşınmazın tamamında oluşan değer kaybı da değerlendirilmelidir.

Güneş Enerjisi Santrali Kamulaştırması

Güneş enerjisi santrali projelerinde geniş arazi kullanımı, panel sahaları, bağlantı yolları, trafo merkezleri, yeraltı kablo hatları ve enerji nakil hattı güzergâhları nedeniyle kamulaştırma veya irtifak hakkı tesis edilebilir.

GES projeleri özellikle tarım arazileri, zeytinlikler, bağ-bahçe niteliğindeki taşınmazlar ve kırsal bölgelerde ciddi hukuki uyuşmazlıklara yol açabilir. Taşınmazın bir kısmının enerji altyapısına ayrılması, kalan alanın tarımsal bütünlüğünü bozabilir. Panel sahasına yakınlık, ulaşım yolları veya kablo güzergâhı nedeniyle taşınmazın kullanım değeri düşebilir.

Bu nedenle güneş enerji santrali kamulaştırmalarında sadece kamulaştırılan metrekare üzerinden değil, taşınmazın kalan kısmında meydana gelen ekonomik kayıp üzerinden de değerlendirme yapılmalıdır.

GES veya RES Projesi Taşınmazın Değerini Düşürürse Ne Yapılabilir?

Bir taşınmaz güneş enerji santrali veya rüzgar enerji santrali nedeniyle doğrudan kamulaştırılmamış olsa bile, proje bağlantı yolları, enerji nakil hatları, trafo merkezleri veya güvenlik mesafeleri nedeniyle değer kaybına uğrayabilir. Bu durumda malik, yapılan müdahalenin niteliğine göre tazminat, irtifak bedeli, kamulaştırmasız el atma bedeli veya idari işlemin iptali yoluna başvurabilir.

Özellikle projenin taşınmazın tarımsal bütünlüğünü bozması, imar potansiyelini düşürmesi, taşınmazın satış kabiliyetini azaltması veya kullanımını fiilen zorlaştırması halinde zarar yalnızca görünen fiziki müdahaleden ibaret kabul edilmemelidir.

RES ve GES Projelerinde Enerji Nakil Hattı Tazminatı

Rüzgar ve güneş enerjisi projelerinde en sık karşılaşılan sorunlardan biri, üretilen elektriğin sisteme bağlanması için başka taşınmazlardan enerji nakil hattı geçirilmesidir. Bu hatlar bazen doğrudan santral sahasından bağımsız olarak farklı parseller üzerinden geçirilir.

Bu durumda taşınmaz maliki, enerji nakil hattı nedeniyle irtifak bedeli veya kamulaştırmasız el atma tazminatı talep edebilir. Hattın taşınmazdan geçiş şekli, direk veya pilon konumu, güvenlik koridoru, yapılaşma yasağı, tarımsal kullanım kısıtlaması ve taşınmazın piyasa değerindeki düşüş birlikte değerlendirilmelidir.

Trafo Yeri, Pilon ve Direk Yeri Kamulaştırması

Trafo yeri, pilon ayağı ve elektrik direği gibi enerji altyapısı unsurları taşınmaz üzerinde kalıcı fiziki müdahale oluşturur. Bu müdahaleler bazen küçük bir alan kaplıyor gibi görünse de taşınmazın kullanım bütünlüğünü ciddi şekilde bozabilir.

Trafo Yeri Kamulaştırması

Trafo yeri, taşınmaz üzerinde kalıcı ve yoğun bir kullanım oluşturur. Bu nedenle trafo alanları bakımından çoğu zaman mülkiyet kamulaştırması gündeme gelir. Bir taşınmazın belirli bir kısmı trafo alanı olarak ayrılmışsa, yalnızca alınan bölümün metrekare bedeli değil, kalan kısmın değer kaybı da hesaplanmalıdır.

Özellikle küçük yüzölçümlü arsalarda trafo yeri taşınmazın bütün kullanım dengesini bozabilir. Parselin şekli değişebilir, yapılaşma imkânı azalabilir veya taşınmazın ticari değeri düşebilir.

Pilon ve Direk Yeri Kamulaştırması

Enerji nakil hatlarında pilon ve direk yerleri taşınmaz üzerinde kalıcı müdahale oluşturur. Pilonun oturduğu alan küçük görünse bile, hattın güvenlik mesafesi, bakım yolu ve güzergâh etkisi taşınmazın kullanımını ciddi şekilde sınırlandırabilir.

Bu nedenle pilon yeri kamulaştırmasında yalnızca pilon ayağının kapladığı alan üzerinden hesaplama yapılması çoğu zaman eksik değerlendirme olur. Hattın taşınmazın tamamına olan ekonomik etkisi de dikkate alınmalıdır.

Elektrik Kamulaştırma Bedeli Nasıl Hesaplanır?

Elektrik kamulaştırma bedeli, taşınmazın gerçek değeri ve müdahalenin niteliği dikkate alınarak hesaplanır. Mülkiyet kamulaştırması varsa kamulaştırılan alanın gerçek bedeli ödenmelidir. İrtifak hakkı kurulmuşsa, taşınmazın tamamı üzerindeki değer kaybı ve kullanım sınırlaması hesaba katılmalıdır.

Bedel Hesabında Hangi Kriterler Dikkate Alınır?

Bedel hesabında taşınmazın cinsi, yüzölçümü, imar durumu, konumu, emsal satışlar, tarımsal gelir durumu, ürün deseni, yapılaşma potansiyeli, enerji hattının güzergâhı, direk veya trafo yerinin konumu, güvenlik mesafesi, kalan alanın kullanılabilirliği, muhdesatlar, değer düşüklüğü ve taşınmazın satış kabiliyeti önemlidir.

Elektrik kamulaştırmalarında en sık yapılan hata, yalnızca müdahale edilen alanın metrekare bedeline odaklanılmasıdır. Oysa birçok dosyada asıl zarar, taşınmazın tamamında meydana gelen ekonomik değer kaybıdır.

TEDAŞ Kamulaştırma Bedeli Düşük Belirlendiyse Ne Yapılabilir?

TEDAŞ kamulaştırma bedeli veya irtifak bedeli düşük belirlenmişse, malik bu bedeli kabul etmek zorunda değildir. Uzlaşma aşamasında teklif reddedilebilir. Dava aşamasında ise bilirkişi raporuna itiraz edilerek taşınmazın gerçek değerinin belirlenmesi istenebilir.

Yanlış emsal kullanılmışsa, taşınmazın imar durumu dikkate alınmamışsa, enerji hattının parsel bütününe etkisi incelenmemişse, muhdesat bedeli hesaplanmamışsa, tarımsal gelir düşük belirlenmişse veya irtifak nedeniyle oluşan değer kaybı eksik hesaplanmışsa rapora itiraz edilmelidir.

Elektrik Kamulaştırmasız El Atma Davası Nedir?

Elektrik kamulaştırmasız el atma, idarenin veya fiilen elektrik altyapısını kullanan şirketin, usulüne uygun kamulaştırma yapmadan taşınmaza müdahale etmesidir.

Bu müdahale taşınmaza elektrik direği dikilmesi, enerji nakil hattı geçirilmesi, trafo yerleştirilmesi, yeraltı kablosu döşenmesi, bağlantı yolu açılması, şalt sahası kurulması, taşınmazın kullanımının fiilen engellenmesi veya taşınmaz üzerinde güvenlik koridoru oluşturulması şeklinde ortaya çıkabilir.

Kamulaştırmasız el atma durumunda malik, uğradığı zarar için tazminat talep edebilir. Bazı durumlarda müdahalenin önlenmesi, ecrimisil veya bedel davası da ayrıca gündeme gelebilir.

Elektrik Direği Nedeniyle Kamulaştırmasız El Atma Davası

Arazisine elektrik direği dikilen malik, eğer kendisine bedel ödenmemiş ve usulüne uygun kamulaştırma yapılmamışsa kamulaştırmasız el atma davası açabilir. Mahkeme bu davada taşınmazın niteliğini, direğin konumunu, hattın güzergâhını, güvenlik mesafesini, taşınmazın kullanımına etkisini ve değer kaybını inceler.

Özellikle elektrik direğinin parselin ortasına dikilmesi, tarımsal faaliyeti zorlaştırması, imarlı arsada yapılaşma alanını daraltması veya taşınmazın satış değerini düşürmesi halinde tazminat miktarı artabilir.

RES ve GES Nedeniyle Kamulaştırmasız El Atma

Rüzgar veya güneş enerjisi projesi kapsamında taşınmaza bedel ödenmeden müdahale edilmişse, kamulaştırmasız el atma hükümleri gündeme gelebilir. Taşınmaza direk dikilmesi, kablo geçirilmesi, bağlantı yolu açılması, trafo yerleştirilmesi veya taşınmazın kullanımının fiilen sınırlandırılması halinde malik tazminat talep edebilir.

Bu tür davalarda doğru davalı tarafın belirlenmesi önemlidir. Somut olaya göre TEDAŞ, ilgili enerji şirketi, dağıtım şirketi, üretim lisansı sahibi şirket, EPDK veya başka kamu kurumlarının sorumluluğu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Elektrik Kamulaştırmasına Karşı İptal Davası Açılabilir mi?

Elektrik kamulaştırmasına, EPDK kamu yararı kararına veya kamulaştırma işleminin hukuka aykırı yönlerine karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. İptal davası, kamulaştırma işleminin hukuka aykırı olduğu iddiasına dayanır.

Bu dava özellikle kamu yararının bulunmadığı, seçilen güzergâhın zorunlu olmadığı, alternatif güzergâhların değerlendirilmediği veya malikin mülkiyet hakkına ölçüsüz müdahale edildiği durumlarda önem taşır.

İptal Davasında Hangi İddialar İleri Sürülebilir?

İptal davasında gerçek ve somut kamu yararının bulunmadığı, alternatif güzergâhların değerlendirilmediği, taşınmaza gereğinden fazla müdahale edildiği, ölçülülük ilkesine aykırı davranıldığı, teknik zorunluluk dışında güzergâh belirlendiği, malikin usulüne uygun bilgilendirilmediği, taşınmazın ekonomik bütünlüğünün bozulduğu ve mülkiyet hakkına orantısız müdahale edildiği ileri sürülebilir.

Bu davalarda süreler son derece önemlidir. Tebligat veya ilan tarihinden itibaren hak düşürücü süreler işlemeye başlayabileceğinden, sürecin gecikmeden değerlendirilmesi gerekir.

Elektrik Kamulaştırma Davası Kime Karşı Açılır?

Elektrik kamulaştırması ve kamulaştırmasız el atma davalarında doğru davalı tarafın belirlenmesi kritik öneme sahiptir. Çünkü elektrik altyapısı dosyalarında hukuki malik, kamulaştırma işlemini yürüten kurum, projeyi hazırlayan şirket ve taşınmazı fiilen kullanan şirket farklı olabilir.

Somut olaya göre davalı taraf TEDAŞ, ilgili elektrik dağıtım şirketi, EPDK, üretim lisansı sahibi enerji şirketi veya başka bir kamu kurumu olabilir. Taşınmaz TEDAŞ adına tescil edilmiş olabilir; ancak hattın fiili kullanımı özel elektrik dağıtım şirketi veya enerji şirketi tarafından gerçekleştiriliyor olabilir.

Bu nedenle dava açılmadan önce tapu kayıtları, kamulaştırma belgeleri, EPDK kararları, TEDAŞ kayıtları, proje evrakı ve fiili kullanım durumu birlikte incelenmelidir. Yanlış hasım seçimi davanın uzamasına veya usuli sorunlara yol açabileceğinden bu aşama dikkatle yürütülmelidir.

Elektrik, RES ve GES Kamulaştırmalarında Avukat Desteği Neden Önemlidir?

Elektrik kamulaştırmaları yalnızca basit bir bedel tespiti meselesi değildir. Bu dosyalar teknik proje, idari işlem, tapu tescili, değerleme, irtifak hakkı, kamulaştırmasız el atma, enerji piyasası mevzuatı ve bilirkişi raporu gibi birçok farklı alanı aynı anda ilgilendirir.

Özellikle rüzgar enerji santrali ve güneş enerji santrali projelerinde taşınmaz maliklerinin uğradığı zarar her zaman açık şekilde görünmeyebilir. Bazen taşınmazın yalnızca küçük bir bölümünden hat geçer; ancak bu müdahale taşınmazın tamamının değerini düşürür. Bazen direk veya pilon küçük bir alan kaplar; ancak tarımsal üretimi, yapılaşmayı veya satış kabiliyetini ciddi şekilde etkiler.

Bu nedenle taşınmaz maliklerinin yalnızca teklif edilen bedeli kabul edip etmemeye odaklanması yeterli değildir. Asıl önemli olan; müdahalenin hukuka uygun olup olmadığı, taşınmazın gerçek değerinin belirlenip belirlenmediği, değer kaybının tam hesaplanıp hesaplanmadığı ve doğru davalıya karşı doğru davanın açılıp açılmadığıdır.

Avukat Desteği Hangi Konularda Gereklidir?

Elektrik, RES ve GES kamulaştırması dosyalarında avukat desteği özellikle EPDK kamu yararı kararının incelenmesi, TEDAŞ tescil kayıtlarının araştırılması, ilgili dağıtım şirketinin fiili kullanımının belirlenmesi, enerji şirketinin sorumluluğunun tespiti, doğru davalı tarafın belirlenmesi, kamulaştırmasız el atma davasının hazırlanması, irtifak bedeline itiraz, bilirkişi raporuna teknik itiraz, taşınmazın değer kaybının hesaplatılması, doğru emsal satışların dosyaya sunulması, bedel artırımı talepleri ve dava sürelerinin kaçırılmaması bakımından önemlidir.

Sonuç

Elektrik dağıtım şirketlerinin doğrudan kamulaştırma yetkisi bulunmamaktadır. Ancak uygulamada trafo yeri, elektrik direği, pilon noktası, enerji nakil hattı, yeraltı kablo güzergâhı, RES bağlantı hattı ve GES altyapısı gibi işlemlerde şirketler sürecin teknik ve fiili yönünü belirleyen ana aktörlerden biridir.

Hukuki kamulaştırma süreci çoğu zaman EPDK kamu yararı kararı, TEDAŞ adına tescil ve ilgili elektrik dağıtım şirketinin veya enerji şirketinin fiili kullanımı üzerinden yürümektedir.

Arazisinden elektrik hattı geçen, taşınmazına elektrik direği dikilen, trafo yeri ayrılan, rüzgar enerji santrali veya güneş enerji santrali projesinden etkilenen maliklerin kamulaştırma işlemi yapılıp yapılmadığını, irtifak hakkı tesis edilip edilmediğini, bedel ödenip ödenmediğini, taşınmazın değer kaybının doğru hesaplanıp hesaplanmadığını, doğru davalı tarafın kim olduğunu ve dava sürelerinin kaçırılıp kaçırılmadığını birlikte değerlendirmesi gerekir.

Kamulaştırma yapılmadan müdahale edilmişse kamulaştırmasız el atma davası; düşük bedel belirlenmişse bedel artırımı veya bilirkişi raporuna itiraz; kamu yararı veya güzergâh hukuka aykırıysa iptal davası gündeme gelebilir.

Bu nedenle elektrik kamulaştırması sürecinde taşınmaz maliklerinin yalnızca teklif edilen bedeli değil; irtifak hakkını, değer kaybını, kullanım kısıtlamasını, doğru hasmı, dava sürelerini ve taşınmazın bütün ekonomik etkilenme durumunu birlikte değerlendirmesi gerekir.

Elektrik Kamulaştırması Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Elektrik direği, enerji nakil hattı, TEDAŞ kamulaştırması, RES-GES projeleri ve kamulaştırmasız el atma nedeniyle taşınmaz maliklerinin en çok merak ettiği sorular.

Hayır. Elektrik dağıtım şirketleri kural olarak doğrudan kamulaştırma yapamaz. Kamulaştırma yetkisi devlet ve kamu tüzel kişilerine aittir. Ancak uygulamada elektrik dağıtım şirketleri proje, güzergâh, trafo alanı, elektrik direği veya enerji nakil hattı ihtiyacını belirleyebilir. Bu nedenle süreç çoğu zaman EPDK kamu yararı kararı, TEDAŞ adına tescil ve dağıtım şirketinin fiili kullanımı üzerinden ilerler.

Evet, şartları varsa tazminat talep edilebilir. Arazinize elektrik direği dikilmişse öncelikle kamulaştırma yapılıp yapılmadığı, tapuda TEDAŞ veya başka bir kurum lehine irtifak ya da tescil bulunup bulunmadığı ve size bedel ödenip ödenmediği araştırılmalıdır. Kamulaştırma yapılmadan direk dikilmişse kamulaştırmasız el atma davası gündeme gelebilir.

Evet. Enerji nakil hattı taşınmazın kullanımını, tarımsal bütünlüğünü, yapılaşma imkânını veya satış değerini düşürüyorsa değer kaybı talep edilebilir. Bu zarar yalnızca hattın geçtiği alanla sınırlı değildir. Direk veya pilonun konumu, güvenlik koridoru, yapılaşma kısıtı ve taşınmazın tamamındaki ekonomik etki birlikte değerlendirilmelidir.

TEDAŞ kamulaştırma bedeli veya enerji nakil hattı irtifak bedeli düşük belirlenmişse malik bu bedeli kabul etmek zorunda değildir. Uzlaşma aşamasında teklif reddedilebilir; dava aşamasında ise bilirkişi raporuna itiraz edilebilir. Yanlış emsal, eksik değer kaybı hesabı, imar durumunun dikkate alınmaması veya tarımsal gelirin düşük hesaplanması itiraz sebebi olabilir.

Evet. Güneş enerji santrali veya rüzgar enerji santrali projesi nedeniyle taşınmazdan enerji nakil hattı geçmesi, bağlantı yolu açılması, trafo kurulması, kablo güzergâhı oluşturulması veya kullanımın fiilen sınırlanması halinde tazminat talep edilebilir. Somut olaya göre irtifak bedeline itiraz, kamulaştırmasız el atma davası veya idari işlemin iptali gündeme gelebilir.