TCK Madde 118, sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçunu düzenleyen önemli ceza hukuku hükümlerinden biridir. Bu suç, bir kimsenin sendikaya üye olma, sendikadan ayrılma, sendikal faaliyette bulunma veya sendikal haklarını kullanma özgürlüğünün cebir, tehdit ya da hukuka aykırı başka bir davranışla engellenmesi hâlinde gündeme gelir. Türk Ceza Kanunu’nun 118. maddesi, çalışanların örgütlenme özgürlüğünü, çalışma hayatındaki demokratik katılımını ve sendikal güvenceyi korumayı amaçlar. Bu düzenleme, işçi ve işveren ilişkilerinde baskının önlenmesi, sendikal özgürlüklerin korunması ve çalışma barışının sağlanması bakımından önem taşır.
Madde Metni
Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi
Madde 118- (1) Bir kimseye karşı bir sendikaya üye olmaya veya olmamaya, sendikanın faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, sendikadan veya sendika yönetimindeki görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Madde Gerekçesi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 118. maddesi, kişilerin sendika kurma, sendikaya üye olma, sendika üyeliğinden ayrılma veya sendikal faaliyetlere katılma özgürlüğünü korumak amacıyla düzenlenmiştir. Bu hükümle, sendikal hakların yalnızca anayasal düzeyde tanınması değil, fiilen ve etkin şekilde kullanılabilmesi de ceza hukuku güvencesi altına alınmıştır.
Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, bireylerin sendikaya üye olmaya zorlanması, sendikadan ayrılmaya mecbur bırakılması, sendikal faaliyetlere katılmasının engellenmesi veya bu hakları kullanması nedeniyle baskı altına alınması hâlinde gündeme gelir. Özellikle işverenler, işyeri yöneticileri veya üçüncü kişiler tarafından uygulanan cebir, tehdit, baskı ve hukuka aykırı engellemeler, çalışma hayatında örgütlenme özgürlüğünü zedeleyen ciddi müdahaleler olarak kabul edilir.
Kanun koyucu, TCK 118. madde ile çalışma hayatında sendika özgürlüğünün korunmasını, iş barışının sağlanmasını ve demokratik toplum düzeninin gereği olan kolektif hakların güvence altına alınmasını amaçlamıştır. Böylece bireylerin sendikal tercihlerini özgür iradeleriyle belirleyebilmeleri, sendikal faaliyetlere baskı altında kalmadan katılabilmeleri ve sendikal hakların etkin biçimde kullanılması ceza hukuku yoluyla korunmaktadır.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 118. maddesinde düzenlenen sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, çalışanların sendikaya üye olma, sendikadan ayrılma, sendikal faaliyette bulunma veya sendikal haklarını serbestçe kullanma özgürlüğünü korumaktadır. Bu suç bakımından cezanın niteliği hapis cezasıdır. Failin cebir veya tehdit kullanarak sendikal hakkın kullanılmasını engellemesi hâlinde kanunda altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Sendikal faaliyetlerin cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla engellenmesi hâlinde ise ceza daha ağır şekilde değerlendirilebilir.
Yargılama bakımından bu suçtan doğan davalara kural olarak asliye ceza mahkemesi bakar. Soruşturma ve kovuşturma, suçun niteliği gereği Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür. İnfaz rejimi açısından ise verilen hapis cezasının süresi, failin sabıkası ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik gibi kurumlar değerlendirilebilir.
Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçunda Tutuklama
TCK 118 kapsamında düzenlenen sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçunda tutuklama, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesi uyarınca değerlendirilir. Tutuklama bir ceza değil, geçici bir koruma tedbiridir. Bu nedenle yalnızca suç isnadı tutuklama için yeterli değildir; kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile birlikte kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali veya mağdur ve tanıklar üzerinde baskı kurulması tehlikesi gibi somut tutuklama nedenlerinin bulunması gerekir.
Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, katalog suçlar arasında yer almadığından uygulamada tutuklama tedbirine istisnai olarak başvurulur. Çoğu durumda adli kontrol tedbirleri öncelikle değerlendirilir. Yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, mağdura yaklaşmama veya belirli yerlere gitmeme gibi tedbirler yeterli görülmezse, somut olayın ağırlığına göre hâkim tarafından tutuklama kararı verilebilir.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
TCK 118 sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, kural olarak şikâyete tabi değildir. Suçun işlendiğine ilişkin ihbar, delil veya yeterli şüphe bulunması hâlinde Cumhuriyet savcılığı re’sen soruşturma başlatabilir. Bu nedenle mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi, soruşturma veya kovuşturmanın kendiliğinden sona ermesine neden olmaz.
Uzlaşma bakımından suçun niteliği ve somut olayın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir. Sendikal haklara yönelik müdahalenin cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışla işlenmesi hâlinde uzlaştırma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı dosyanın hukuki vasfına göre belirlenir. Zamanaşımı bakımından ise suç için öngörülen ceza miktarı dikkate alındığında dava zamanaşımı süresi genel olarak 8 yıl olarak uygulanır. Zamanaşımını kesen işlemler bulunması hâlinde süre yeniden işlemeye başlayabilir.
Görevli Mahkeme
Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçunda görevli mahkeme, suç için öngörülen cezanın üst sınırı dikkate alındığında asliye ceza mahkemesidir. TCK 118 kapsamında öngörülen ceza miktarı, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar arasında yer almadığından yargılama kural olarak asliye ceza mahkemesinde yapılır.
Bu kapsamda soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülür; yeterli şüphe oluşması hâlinde düzenlenen iddianamenin kabulüyle birlikte kovuşturma asliye ceza mahkemesinde devam eder. Mahkeme, sendikal hakkın hangi fiille engellendiğini, cebir veya tehdidin bulunup bulunmadığını, sendikal faaliyete yönelik müdahalenin ağırlığını ve dosyadaki delilleri birlikte değerlendirerek karar verir.
Sıkça Sorulan Sorular
TCK 118 sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu nedir?
TCK 118 sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, bir kişinin sendikaya üye olmasının, sendikadan ayrılmasının, sendikal faaliyete katılmasının veya sendikal haklarını kullanmasının cebir, tehdit ya da hukuka aykırı başka bir davranışla engellenmesi halinde oluşur. Bu suçta korunan temel hukuki değer, kişinin sendika özgürlüğü, çalışma hayatındaki örgütlenme hakkı ve ekonomik-sosyal haklarını serbestçe kullanabilmesidir.
Sendikal hakların engellenmesi hangi davranışlarla işlenebilir?
Sendikal hakların engellenmesi, işçinin sendikaya üye olduğu için baskı görmesi, üyelikten ayrılmaya zorlanması, sendikal toplantı veya faaliyete katılmasının engellenmesi ya da sendikal nedenle iş yerinde ayrımcı uygulamalara maruz bırakılmasıyla meydana gelebilir. Somut olayda baskı yöntemi, sendikal faaliyet, failin kastı ve mağdurun örgütlenme hakkına yapılan müdahale birlikte değerlendirilir.
TCK 118 suçu şikâyete tabi midir?
TCK 118 sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu, kural olarak şikâyete tabi olmayan suçlardandır ve Cumhuriyet savcılığı tarafından re’sen soruşturulabilir. Fiilin cebir, tehdit, işveren baskısı veya hukuka aykırı başka bir davranışla gerçekleştirilmesi halinde ceza hukuku sorumluluğu gündeme gelir.
