Madde Metni

Radyasyon Yayma

Madde 172- (1) Bir başkasını, sağlığını bozmak amacıyla ve bu amacı gerçekleştirmeye elverişli olacak surette, radyasyona tabi tutan kişi, üç yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Birinci fıkradaki fiilin belirsiz sayıda kişilere karşı işlenmiş olması halinde, beş yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur.

(3) Bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçüde zarar vermeye elverişli olacak biçimde radyasyon yayan veya atom çekirdeklerinin parçalanması sürecine etkide bulunan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(4) Radyasyon yayılmasına veya atom çekirdeklerinin parçalanması sürecine, bir laboratuvar veya tesisin işletilmesi sırasında gerekli dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı olarak neden olan kişi, fiilin bir başkasının hayatı, sağlığı veya malvarlığına önemli ölçüde zarar vermeye elverişli olması halinde, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Madde Gerekçesi

Türk Ceza Kanunu’nun 172. maddesinde düzenlenen radyasyon yayma suçu, nükleer enerji veya radyoaktif maddelerin kontrolsüz kullanımı sonucu ortaya çıkabilecek ve etkisi nesiller boyu sürebilecek büyük felaketlerin önlenmesi amacıyla kabul edilmiştir. Bu düzenleme ile sadece kişilerin malvarlığı değil, doğrudan insan neslinin sağlığı, genetik bütünlüğü ve çevresel ekosistem korunmaktadır.

Kanun koyucu bu maddeyle, radyasyonun gözle görülmeyen ve etkisi geç fark edilen niteliğini dikkate alarak, bir zarar doğmasa dahi radyasyonun kontrolsüzce yayılmasını “tehlike suçu” olarak cezai yaptırıma bağlamıştır. Maddenin temel amacı, radyoaktif maddelerin üretimi, kullanımı ve imhası süreçlerinde en üst düzeyde disiplin ve güvenlik sağlamaktır.

Hilenin Niteliği ve Aldatıcılık Kabiliyeti (Eylemin Tehlike Boyutu)

Bu suç tipinde “hile” unsurunun yerini, radyoaktif maddelerin üzerindeki “hâkimiyetin ve güvenlik protokollerinin ihlali” alır. Eylemin suç oluşturabilmesi için, yayılan radyasyonun veya atom enerjisinin “kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde” serbest kalması gerekir.

Yargısal uygulamalarda eylemin somut tehlike yaratıp yaratmadığı teknik ve bilimsel raporlarla (AFAD, Nükleer Düzenleme Kurumu vb.) belirlenir. Basit bir laboratuvar sızıntısından ziyade, halkın sağlığını veya çevreyi tehdit edecek yoğunlukta bir sızıntı veya yayma eylemi m. 172 kapsamında değerlendirilir. Failin radyoaktif maddeyi gizlemesi veya usulsüzce terk etmesi, toplumun bu tehlikeyi fark etme ve denetleme imkânını ortadan kaldırdığı için suçun ağırlığını artırır.

Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi

Türk Ceza Kanunu’nun 172. maddesinde düzenlenen radyasyon yayma suçu için kademeli bir ceza sistemi öngörülmüştür:

  • Kasten Radyasyon Yayma (m. 172/1): Bir başkasının hayatını, sağlığını veya malvarlığını tehlikeye sokacak şekilde atom enerjisini serbest bırakan veya radyasyon yayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
  • Taksirle Radyasyon Yayma (m. 172/2): Eğer eylem dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık (ihmal, tedbirsizlik) sonucu gerçekleşmişse ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir.

Suçun temel şekli için görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Ancak radyasyon yayma sonucu bir ölüm veya kitlesel bir yaralanma meydana gelmişse, ağırlaştırılmış müebbet hapse kadar giden bir süreçle ağır ceza mahkemesi görevli olabilir.

Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı

Türk Ceza Kanunu’nun 172. maddesinde düzenlenen bu suç, şikâyete tabi değildir ve soruşturması re’sen (savcılıkça) yürütülür. Toplumun ve çevrenin sağlığı söz konusu olduğu için mağdurun vazgeçmesi davanın düşmesine engel olmaz.

Uzlaşma bakımından bu suç, “Topluma Karşı Suçlar” ve “Kamu Güvenliğine Karşı Suçlar” kategorisinde olduğu için uzlaştırma kapsamında değildir. Tarafların anlaşması hukuki sonucu değiştirmez. Zamanaşımı süresi, cezanın üst sınırı nedeniyle kasten işlenen halde sekiz yıl, nitelikli hallerde ise daha uzun olarak uygulanmaktadır.

Görevli Mahkeme

Basit haliyle (m. 172/1-2) işlenen radyasyon yayma suçunda görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Ancak radyoaktif sızıntı sonucunda kasten öldürme veya kasten yaralama neticeleri gerçekleşmişse, yargılama ağır ceza mahkemesinde yapılır.

Radyasyon Yayma Suçu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Atom enerjisinin kontrolsüz bırakılması veya radyoaktif maddelerin insan sağlığını ve çevreyi tehdit edecek şekilde yayılmasıdır. Bu suç TCK m.172 kapsamında düzenlenmiştir.

Eğer radyoaktif olduğu bilinen bir maddenin çevreye yayılmasına neden olunursa veya gerekli dikkat ve özen gösterilmezse ceza sorumluluğu doğabilir.

Röntgen, tomografi veya benzeri cihazların usulüne uygun kullanılması suç değildir. Ancak radyoaktif parçaların usulsüz şekilde imha edilmesi veya çevreye bırakılması suç oluşturabilir.

Suçun kasten işlenmesi halinde 2 yıldan 5 yıla kadar, taksirle işlenmesi halinde ise 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.

Hayır. Bu suç bir tehlike suçudur. Radyasyonun insan sağlığı veya çevre açısından tehlike oluşturacak şekilde yayılması yeterlidir.

Teknik personel, cihaz bakımından sorumlu kişiler, ilgili yöneticiler veya ihmali bulunan diğer görevliler kusur durumlarına göre sorumlu tutulabilir.

Hayır. Kamu sağlığı ve çevre güvenliğiyle ilgili olduğu için savcılık tarafından re’sen soruşturulur.

Hayır. Zararı gidermek veya çevre temizliği yapmak mahkemece indirim nedeni sayılabilir ancak suçu tamamen ortadan kaldırmaz.

Evet. Nükleer veya radyoaktif atıkların çevreye bırakılması hem çevre suçlarını hem de radyasyon yayma suçunu oluşturabilir.

Hayır. Radyasyon yayma suçu uzlaştırma kapsamında değildir.

Somut olayın özelliklerine göre ceza 2 yılın altında kalırsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) veya erteleme kararı verilebilir.

Derhal AFAD, NDK ve diğer yetkili kurumlara haber verilmesi, alanın boşaltılması ve yayılımın engellenmesi gerekir. Erken müdahale ceza sorumluluğu açısından önemlidir.