Madde Metni
Madde 62- (1) Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir.
(2) Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri (…) göz önünde bulundurulabilir. (Ek cümle:12/5/2022-7406/1 md.) Ancak failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları, takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.
Madde Gerekçesi
Maddede cezanın belirlenmesinde izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, temel cezanın belirlenmesinde hangi hususların göz önünde bulundurulacağı bentler hâlinde gösterilmiştir.
Maddenin birinci fıkrasında temel cezanın belirlenmesinde göz önünde bulundurulacak hususlardan bazıları, özel suç tanımlarında cezanın artırılmasını veya azaltılmasını gerektiren nitelikli unsurlar olarak belirlenmiş olabilir. Bu durumda, söz konusu nitelikli unsurlar, birinci fıkraya göre temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınmayacaktır. Bu düşüncelerle, maddenin ikinci fıkrasında mükerrer değerlendirme yasağı vurgulanmıştır.
Maddenin üçüncü fıkrasında, bir suçun temel şekline nazaran daha ağır cezayı gerektiren birden fazla nitelikli unsurunun gerçekleşmesi hâlinde, temel cezanın en ağır cezayı gerektiren nitelikli unsura göre belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Suçun temel şekline nazaran daha az cezayı gerektiren nitelikli unsurun varlığı hâlinde temel ceza üzerinden indirim yapıldıktan sonra, sırasıyla yapılacak olan artırım ve indirim sebepleri dördüncü fıkrada belirlenmiştir. Buna göre, sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsî sebeplere ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza belirlenir.
Tekerrür, cezanın ağırlaştırılması nedeni olarak görülmediği için, cezanın belirlenmesi açısından Tasarıda benimsenen sıralamada yer alan tekerrür çıkarılmıştır.
Takdiri indirim nedenlerinin sınırlı hale getirildiği 12.05.2022 tarihli 7406 sayılı kanunla yapılan değişikliğin gerekçesi:
Maddeyle, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun takdiri indirim nedenlerini düzenleyen 62 nci maddesinde değişiklik yapılmaktadır. Maddenin mevcut ikinci fıkrasında takdiri indirim uygulanabilmesi için göz önünde bulundurulacak nedenler sınırlandırılmamış, “gibi hususlar” ibaresiyle ucu açık bırakılmıştır. Başka bir ifadeyle fıkrada takdiri indirim nedenleri, tahdidi değil tadadi bir şekilde düzenlenmiştir. Bu nedenle yargılama sırasında hâkim tarafından fail lehine tespit edilen pek çok şey, takdiri indirim nedeni olarak kabul edilebilmektedir.
Yapılan değişiklikle fıkra metninden “gibi hususlar” ibaresi çıkartılarak takdiri indirim nedenleri tahdidi hale getirilmektedir. Böylelikle takdiri indirime konu nedenler netliğe kavuşturulmakta ve mahkemeler arasındaki farklı uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. Dolayısıyla hâkim, yargılama sonucunda takdiri indirim nedenlerinin uygulanması bakımından gerekçesini ancak maddede sayılan hallerden bir veya birkaçına dayandırabilecektir.
Maddeyle, takdiri indirim uygulanırken değerlendirilecek hususlar arasında yer alan “failin fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışları” nedeni, “failin fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları” şeklinde değiştirilmektedir. Takdiri indirim uygulanabilmesi bakımından Almanya, Avusturya ve İsviçre’de olduğu gibi Ülkemizde de failin fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığına önem atfedilmektedir. Düzenleme uyarınca, failin fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışlarından, pişmanlık göstergesi sayılamayacak olanları, takdiri indirim nedeni olarak kabul edilmeyecektir. Başka bir deyişle, failin fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını samimi olarak göstermesi gerekmektedir. Örneğin failin; fiilden sonra ortaya çıkan zararı kendisinden beklenebilecek ölçüde gidermesi veya zararın büyümesini engellemek için ciddi çaba sarf etmesi, gerçeğin ortaya çıkarılmasına önemli ölçüde katkıda bulunması ya da olayın aydınlatılmasında aktif fayda sağlaması gibi içten pişmanlığını gösteren davranışları, takdiri indirim nedeni olarak sayılabilecektir.
Ayrıca maddeyle, failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum ve davranışlarının, takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmayacağı düzenlenmektedir. Böylelikle, failin fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki samimi pişmanlığını gösteren davranışları gözlemlenemediği halde, yalnızca takdiri indirimden faydalanmak amacıyla duruşmada pişman olduğunu söylemesi veya yargılama mercilerine karşı saygılı tutumunu ifade eden kılık ve kıyafeti dikkate alınarak verilecek cezada indirim yapılamayacaktır.
Maddeyle yapılan diğer bir değişiklikle, takdiri indirim nedenlerinin kararda gerekçeleriyle gösterilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Anayasanın 141 inci maddesi gereğince mahkemelerce verilen her türlü kararın gerekçeli olarak yazılması gerekmektedir. Mahkeme kararlarının gerekçeli olması adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biri olup, hukuk devletinin ve hukuki güvenlik ilkesinin de bir gereğidir. Zira mahkemenin keyfilikten uzak şekilde kanuna, hukuka ve hakkaniyete uygun karar verip vermediği ancak gerekçeden anlaşılabilir. Düzenlemeyle, takdiri indirim uygulanması halinde, nedenlerinin gerekçeli kararda failin eylemleriyle ve somut olayla ilişkilendirilerek, denetime açık ve kuşkuya yer bırakmayacak şekilde belirtilmesi amaçlanmaktadır.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2023/8980 E. ve 2025/4204 K.
Özet: TCK m.62’ye göre takdiri indirim, somut ve gerekçeli nedenlere dayanmalıdır; yalnızca “sanığın duruşmadaki hali” gerekçesiyle indirim yapılması hukuka aykırı bulunarak hüküm bozulmuştur.
3. 5237 Sayılı Kanun’un 62. maddesinde yer alan “(1) Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir. Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri göz önünde bulundurulabilir. (Ek cümle:12/5/2022-7406/1 md.) Ancak failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları, takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.” şeklindeki düzenlemeye nazaran “sanığın duruşmadaki hali nazara alınarak” şeklinde yasal düzenlemeye aykırı ve yetersiz gerekçe ile sanık hakkında takdiri indirim uygulanmasına karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
SONUÇ : Gerekçe bölümünün (2 ve 3) numaralı paragraflarında açıklanan nedenlerle sanık müdafii ve katılanlar vekilinin temyiz istemleri yerinde görüldüğünden Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesinin 25.09.2023 tarihli ve 2023/739 Esas, 2023/2067 Karar sayılı kararının bilinçli taksir ve takdiri indirim yönünden 5271 Sayılı Kanun’un 302/2. maddesi gereği, Tebliğname’ye kısmen uygun olarak, oybirliğiyle BOZULMASINA,
Hükmolunan ceza miktarı ve tutuklulukta geçirilen süre dikkate alınarak sanık müdafiinin tahliye talebinin REDDİNE,
Dava dosyasının, 5271 Sayılı Kanun’un 304/2-b. maddesi uyarınca Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 26.05.2025 tarihinde karar verildi.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2023/7933 E. ve 2025/1714 K.
Özet: TCK m.62’ye göre takdiri indirim için failin geçmişi ve samimi pişmanlığı aranır; somut olayda pişmanlık bulunmadığından ve suçun ağırlığı dikkate alındığında indirim uygulanmamalıdır.
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 62. maddesinde düzenlenen takdiri indirim nedenleri;
1-) Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir.
(2) Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri göz önünde bulundurulabilir. (Ek cümle:12/5/2022-7406/1 md.) Ancak failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları, takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.” şeklinde düzenlenmiştir.
Dosya kapsamından sanık ile maktulün yakın arkadaş oldukları, olay tarihinde tanıklar … ve …’nın ikametlerinde tarafların bir araya geldikleri, maktul …’nin olayda kullanılan av tüfeğini de beraberinde getirdiği, tanık …’nın ikametten bir ara çatıya kuşlara bakmaya çıktığı, o esnada tanık … ve …’nın beyanlarıyla da anlaşılacağı üzere olay öncesinde veya olay anında sanık ve maktul arasında herhangi bir husumet veya tartışma yaşanmadığı, sanık ile maktulün tüfeği inceledikleri sırada sanığın tüfeği yukarı doğrulttuğu, tüfeğin ateş aldığı ve maktulün kafasından vurularak hayatını kaybettiği, tanık …’nın silah seslerini duyup aşağı indiği sırada sanığın ikametten ayrıldığını gördüğü, olay yerinde yapılan incelemede maktulün yerde yatar vaziyette ve tüfeğin maktule 1 metre mesafede olduğunun görüldüğü olayda,
Adli Tıp Kurumu’nun 02/08/2021 tarihli Otopsi Raporu’na göre atışın bitişik atış mesafesinden yapılmış olduğu, kişinin ölümünün av tüfeği saçma taneleri yaralanmasına bağlı kafatası kemik kırıkları ile birlikte beyin kanaması sonucu meydana gelmiş olduğunun belirtildiği,
Olayın akabinde kollukta 26.04.2021 tarihinde alınan ifadesinde …’ın ölmesi ile bir alakasının olmadığını, E.’nin tüfek ile oynarken tüfeğin patladığını ve yere düştüğünü savunduğu,
Sanığın yönlendirici beyanlarına istinaden hakkında verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararların katılan tarafın itirazı üzerine Adana 2. Sulh Ceza Hakimliğinin 18.10.2021 tarih 2021/7457 Sayılı kararı ile kaldırılması üzerine sanık hakkında kamu davası açıldığı, sanığın gerek kovuşturmada gerekse soruşturmada pişmanlığını gösterir beyan veya davranışlarının bulunmadığı, geçmişte uyuşturucu madde kullanmak suçundan 2 kez kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve 1 kez de hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verildiği,
Sanığın işlemiş olduğu suçtan dolayı pişmanlık duymadığı gibi olayı doğru bir şekilde anlatmayarak saptırmaya çalıştığı, sanığın av tüfeğini maktulün neredeyse ağzına girecek şekilde ve bitişik atış olacak bicimde tutarken av tüfeği ucundaki kartuş tapasının maktulün ağzının içerisinde kalacak ve ayrıca maktulün ağız ve çene bölgesinde çok ağır bir yaralanma meydana gelecek bicimde olayın meydana gelmesi sebebiyle TCK’nın 61. maddesinde düzenlenen cezanın belirlenmesini ve bireyselleştirilmesini düzenleyen madde metnindeki ölçütlerden suçun işlenmiş biçiminin çok ağır neredeyse doğrudan kasta yakın şeklinde gerçekleşmesi, suçun işlenmesinde kullanılan tüfeğin çok nitelikli bir silah olması, suçun konusunun önemi, meydana gelen ölüm neticesinin ağır bir şekilde işlenmesi, olası kast derecesinin çok yoğun olması göz önüne alındığında sanığın işlediği sabit olan olası kastla öldürme suçundan TCK’nın 21/2. maddesi uyarınca 20 ila 24 yıl hapis cezası seçeneklerinden üst sınıra yakın bir ceza yerine alt sınır olan 20 yıl hapis cezası takdir olunması veya ayrıca TCK’nın 62. maddesindeki sanığın olumsuz geçmişi ve olumsuz sayılabilecek sosyal ilişkileri ile olaydan dolayı gerçek bir pişmanlık ortaya koymaması dikkate alınarak sanık hakkında TCK’nın 62. maddesi uyarınca indirim yapılmaması gerektiği görüşündeyim.
