Minar Hukuk ve Danışmanlık

Bayraklı / İzmir

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · Madde 76

Soykırım Suçu

TCK 76, korunan bir grubu tamamen veya kısmen yok etme maksadıyla bir planın icrası kapsamında işlenen soykırım fiillerini düzenler.

TCK Madde 76 soykırım suçu, ulusal, etnik, ırkî veya dinî bir grubun tamamen ya da kısmen yok edilmesi amacıyla işlenen ağır fiilleri düzenleyen temel ceza hukuku hükmüdür. Bu madde kapsamında grup üyelerinin öldürülmesi, bedensel veya ruhsal bütünlüklerine ağır zarar verilmesi, yaşam koşullarının yok etmeye yönelik şekilde değiştirilmesi, doğumların engellenmesi veya çocukların başka bir gruba zorla nakledilmesi soykırım suçu olarak değerlendirilebilir. TCK 76. madde, insanlığa karşı en ağır suç tiplerinden biri olup zamanaşımına tabi olmaması, ağır ceza yaptırımı ve uluslararası ceza hukuku bağlantısı nedeniyle özel önem taşır.

TCK 76 tam madde metni, resmî gerekçe ve uygulama açıklamaları.

Tam madde metniTBMM madde gerekçesiResmî mevzuat kaynakları

TCK 76. Madde Metni

SoykırımMadde 76- (1) Bir planın icrası suretiyle, milli, etnik, ırki veya dini bir grubun tamamen veya kısmen yokedilmesi maksadıyla, bu grupların üyelerine karşı aşağıdaki fiillerden birinin işlenmesi, soykırım suçunu oluşturur:a) Kasten öldürme.b) Kişilerin bedensel veya ruhsal bütünlüklerine ağır zarar verme.c) Grubun, tamamen veya kısmen yokedilmesi sonucunu doğuracak koşullarda yaşamaya zorlanması.d) Grup içinde doğumlara engel olmaya yönelik tedbirlerin alınması.e) Gruba ait çocukların bir başka gruba zorla nakledilmesi.(2) Soykırım suçu failine ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir. Ancak, soykırım kapsamında işlenen kasten öldürme ve kasten yaralama suçları açısından, belirlenen mağdur sayısınca gerçek içtima hükümleri uygulanır.(3) Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirine hükmolunur.(4) Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu · Mevzuat Bilgi Sistemi

TCK 76. Madde Gerekçesi

Adalet Komisyonu gerekçesi · tarihsel metin

Birleşmiş Milletler Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1948 tarihli ve 260 A (III) sayılı Kararıyla onaylanarak imzaya açılmış ve Türkiye bu Sözleşmeye 23.3.1950 tarih ve 5630 sayılı Kanun uyarınca çekince koymaksızın onaylamıştır.Sözleşmenin 1 inci maddesinde “Sözleşen taraflar, soykırımın, ister barış ister savaş zamanında işlenmiş olsun, bir devletler hukuku suçu olduğunu tasdik ederler ve bu suçu önlemeyi ve cezalandırmayı taahhüt ederler” ifadesine yer verilmiş olup, 3 üncü maddesinde, cezalandırılması gereken fiiller belirtilmekte, 5 inci maddesinde ise taraf devletlerin, Sözleşmenin hükümlerinin yürürlüğe konmasını ve özellikle 3 üncü maddede belirlenen suçları işlemekten sanık kişiler için etkin cezaların verilmesini sağlamak üzere gerekli kanunları, anayasaları çerçevesinde, yürürlüğe koymaları gereğine işaret edilmektedir.Tasarının bu maddesi, Sözleşmenin tanımladığı soykırım fiillerinin cezalandırılmasını öngörmektedir. Jenosit, Nazi Almanyası’nın sekiz milyon kişinin ölümüne neden olan II. Dünya Savaşı sonrasında Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, İngiltere ve Fransa tarafından oluşturulan Nürnberg Mahkemesi Statüsü ve görev alanına giren “insanlığa karşı işlenen suçlar” temel alınarak oluşturulan ve “insan öldürme” den farklı bir suçtur. Millî, etnik, ırkî ve dinsel bir grubu veya herhangi bir grubu yok etmek maksadı, suçun manevî unsurunu oluşturmaktadır. Maddî unsur ise, grup azalarının öldürülmesi, grup azalarının bedensel ve aklî melekelerinin ciddî surette haleldar edilmesi, grubun tümü ile veya kısmen yok edilmesini sonuçlayacak nitelikte varlık koşullarına zorlanması, çocukların zorla başka yerlere gönderilmeleridir.Suçun oluşması için gerekli maksadın yanında maddî unsurların da bir özellik taşıması gerekmektedir: Maddî unsurların, oluşması yönünden, hareketlerin “bir planın icrası” sonucu gerçekleştirilmeleri gerekmektedir. Tasarının bu maddesi, Fransız Ceza Kanununun da yaptığı gibi Birleşmiş Milletlerin 9.12.1948 tarihli Sözleşme metninden ayrılmaktadır: Sözleşme 2 nci maddesinde soykırımı “bir insan grubunun imha niyeti” ile belirlemekte ve böylece sübjektif bir ölçüt kullanmaktadır. Tasarı metninde ise meydana getirilmiş “bir planın icrası suretiyle” denilerek objektif bir ölçüt kullanılmış olmaktadır. Böylece suç girişiminin planlı ve sistematik karakteri vurgulanmış olmaktadır. Kaldı ki, bu koşul Nürnberg Mahkemesi Statüsünün 6 ncı maddesinde de yer almaktadır.Ayrıca şu hususa da işaret edilmelidir ki, 1948 Sözleşmesinde sadece belirli gruplar yer aldığı hâlde, Tasarı bunlara bütün diğer grupları da eklemek suretiyle, suça daha da genişlik vermiştir.Soykırım suçunun millî, etnik, ırkî veya dinsel veya herhangi bir grubun tamamen veya kısmen ortadan kaldırılması amacıyla işlenen bir suç olduğu açıktır. Bu suçun mevzuatımıza dahil edilmesi, 1948 tarihli Jenosit Sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülüklerimizin gereğidir. Sözleşme ile maddî ve manevî unsurları açıkça belli olan farklı bir suçu ihdas etme yükümlülüğü getirilmiştir.Roma’da düzenlenen diplomatik bir konferans sonucu kabul edilen ve jenosit dahil insanlığa karşı işlenen suçların cezalandırılması amacıyla kurulması öngörülen Birleşmiş Milletler Uluslararası Ceza Mahkemesi Statüsü düzenlemelerinde de konu irdelenmiş bulunmaktadır.Bu suçlarla ilgili olarak Sözleşmeye taraf ülkelerin bazıları konuyu iç mevzuatlarına sokmuşlardır: Söz gelimi Fransa 1992 yılında kabul etmiş olduğu yeni Ceza Kanununda insanlığa karşı suçlar başlığı altında, soykırım suçunu düzenlemiş, konu Avusturya Ceza Kanununun 321 inci maddesinde, Alman Ceza Kanununun 220a maddesinde yer almıştır.Maddenin üçüncü fıkrasında bu suçlardan dolayı özel hukuk tüzel kişileri hakkında da bunlara özgü güvenlik tedbirine hükmolunacağı; son fıkrada ise, bu tür suçlardan dolayı zamanaşımının işlemeyeceği kabul edilmiştir.
Bu bölüm 2004 tarihli tarihsel gerekçedir. Sonraki değişiklikler bakımından yukarıdaki güncel madde metni esas alınır.TBMM · Adalet Komisyonu raporu

Uygulama ve Hukuki Değerlendirme

Soykırım ile insanlığa karşı suç arasındaki fark nedir?

Her toplu öldürme veya ağır hak ihlali kendiliğinden TCK 76 anlamında soykırım değildir. Korunan grup, yok etme maksadı ve bir planın icrası birlikte incelenmelidir. Bir fiilin soykırım sayılmaması, başka bir suç oluşturmadığı anlamına gelmez.

  • TCK 76 bakımından: Millî, etnik, ırkî veya dinî bir grubun tamamen ya da kısmen yok edilmesi hedeflenir. Kanunda sayılan beş fiil türünden biri, bir planın icrası kapsamında gerçekleştirilmelidir.
  • TCK 77 bakımından: Toplumun bir kesimine karşı siyasal, felsefî, ırkî veya dinî saiklerle, bir plan doğrultusunda sistemli biçimde işlenen ve maddede sayılan fiiller esas alınır. Ayrıntılı koşullar insanlığa karşı suçlar sayfasında açıklanmaktadır.

Bu nedenle iki suçun adları birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Özellikle tarihsel gerekçede geçen daha geniş grup ifadeleri, yürürlükteki TCK 76’nın açıkça saydığı dört grup türünün yerine geçirilmemelidir.

Soykırım suçu yalnız öldürmeyle mi oluşur?

Hayır. Öldürme dışında ağır bedensel veya ruhsal zarar, grubun yok oluşuna yol açacak yaşam koşullarına zorlanması, doğumları engelleyen tedbirler ve çocukların başka gruba zorla nakli de maddede yer alır. Ancak her durumda TCK 76’nın grup, amaç ve plan koşulları ayrıca aranır; yalnızca fiilin ağırlığıyla sonuca gidilemez.

Soykırım suçunun cezası ve mağdur sayısının etkisi

TCK 76/2’deki yaptırım ağırlaştırılmış müebbet hapistir. Soykırım kapsamında işlenen kasten öldürme ve kasten yaralamada mağdur sayısınca gerçek içtima uygulanır; bu fiiller tek bir yaptırım içinde eritilmez. TCK 76/4 uyarınca zamanaşımı işlemez. Suç işlemek amacıyla örgüt kurulması ise ayrıca TCK 78’deki örgüt düzenlemesi yönünden değerlendirilir.

UYAP Mevzuat · TCK 76–78

TCK Madde 76 soykırım suçu, ulusal, etnik, ırkî veya dinî bir grubun tamamen ya da kısmen yok edilmesi amacıyla işlenen ağır fiilleri düzenleyen temel ceza hukuku hükmüdür. Bu madde kapsamında grup üyelerinin öldürülmesi, bedensel veya ruhsal bütünlüklerine ağır zarar verilmesi, yaşam koşullarının yok etmeye yönelik şekilde değiştirilmesi, doğumların engellenmesi veya çocukların başka bir gruba zorla nakledilmesi soykırım suçu olarak değerlendirilebilir. TCK 76. madde, insanlığa karşı en ağır suç tiplerinden biri olup zamanaşımına tabi olmaması, ağır ceza yaptırımı ve uluslararası ceza hukuku bağlantısı nedeniyle özel önem taşır.

Maddeye ilişkin açıklamalar

TCK 76 soykırım suçu, ulusal, etnik, ırkî veya dinî bir grubun tamamen ya da kısmen yok edilmesi amacıyla işlenen ağır fiilleri cezalandıran temel ceza hukuku düzenlemesidir. Bu suç, Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülükler doğrultusunda Türk Ceza Kanunu’na alınmıştır.

Soykırım suçu, sıradan bir öldürme veya yaralama suçu değildir; belirli bir grubu yok etme amacıyla işlenen planlı ve sistematik fiilleri kapsar. Grup üyelerinin öldürülmesi, bedensel veya ruhsal bütünlüklerine ağır zarar verilmesi, grubun yaşam koşullarının yok oluşa sürüklenmesi, doğumların engellenmesi veya çocukların başka bir gruba zorla aktarılması bu suçun maddi unsurları arasında yer alır.

TCK 76 madde gerekçesi, suçun manevi unsurunun “yok etme amacı” olduğunu vurgular. Failin kastı yalnızca bireylere zarar vermeye değil, korunan grubun tamamını veya bir kısmını ortadan kaldırmaya yönelik olmalıdır. Bu nedenle soykırım, insanlığa karşı en ağır suçlardan biri olarak kabul edilir.

Soykırım suçunda planlı hareket, suçun ayırt edici özelliklerinden biridir. Fiillerin belirli bir planın icrası kapsamında gerçekleştirilmesi, suçun sistematik niteliğini ortaya koyar. Bu yönüyle TCK 76, uluslararası ceza hukuku ilkeleriyle uyumlu şekilde düzenlenmiştir.

TCK 76 kapsamında tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirlerine hükmedilebilir. Ayrıca soykırım suçunda zamanaşımı işlemez. Bu nedenle fail hakkında aradan ne kadar süre geçerse geçsin soruşturma ve kovuşturma yapılabilir.

Mahkeme Kararları ve Kaynak Değerlendirmesi

Bu sayfada doğrulanmış doğrudan bir Yargıtay kararı aktarılmamaktadır. Madde metni ve resmî gerekçe aşağıdaki birincil kaynaklarla birlikte değerlendirilmelidir. Başka suçlara ilişkin kararlar veya karşı oylar, bu maddeye ilişkin yerleşik içtihat gibi sunulmamıştır.

TCK 76 Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Soykırım suçu nedir?
Soykırım suçu, ulusal, etnik, ırkî veya dinî bir grubun tamamen ya da kısmen yok edilmesi amacıyla işlenen sistematik fiilleri ifade eder. Bu suç, yalnızca bireylere zarar verilmesini değil, korunan bir grubun varlığını ortadan kaldırmaya yönelik özel kastı cezalandırır.
TCK 76 kapsamında hangi fiiller soykırım suçu sayılır?
TCK 76 kapsamında soykırım suçu; grup üyelerinin öldürülmesi, bedensel veya ruhsal bütünlüklerine ağır zarar verilmesi, grubun yok oluşa yol açacak yaşam koşullarına zorlanması, doğumların engellenmesi veya çocukların başka bir gruba zorla nakledilmesi gibi fiillerle oluşabilir.
Soykırım suçunun manevi unsuru nedir?
Soykırım suçunun manevi unsuru, belirli bir grubu tamamen veya kısmen yok etme amacıdır. Failin kastı yalnızca öldürme, yaralama veya zarar verme yönünde değil; korunan grubu hedef alan özel yok etme amacı taşımalıdır.
Soykırım suçunda tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanır mı?
Soykırım suçunda tüzel kişiler bakımından da güvenlik tedbirleri gündeme gelebilir. Suçun bir özel hukuk tüzel kişisinin faaliyeti kapsamında veya yararına işlenmesi halinde, kanuni şartlar mevcutsa tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilebilir.
Soykırım suçunda zamanaşımı uygulanır mı?
Soykırım suçunda zamanaşımı işlemez. Bu nedenle suçun işlendiği tarihten uzun süre geçmiş olsa bile, fail hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılabilir. TCK 76, soykırım suçunu insanlığa karşı en ağır suçlardan biri olarak kabul eder.

İlgili Maddeler ve Resmî Kaynaklar

İzmir · Bayraklı

Ceza hukuku dosyanızı birlikte değerlendirelim

İlk görüşmede isnat edilen fiil, soruşturma veya kovuşturmanın aşaması ve mevcut belgeler birlikte değerlendirilir. İfade tutanağı, iddianame, mahkeme kararı veya tebligat varsa dosya incelemesine yardımcı olur. Hukuki çalışmanın kapsamı somut dosyanın ihtiyaçlarına göre belirlenir. Bir ceza avukatı ile dosyanın aşamasını ve ilgili süreleri değerlendirmek, somut olayda izlenecek hukuki yolun belirlenmesine yardımcı olabilir.
Minar Hukuk ve Danışmanlık Mansuroğlu Mah. 1593/1 Sok. No:4 B Blok, Lider Centrio, Daire:37 Bayraklı / İzmir 0232 502 59 60 · info@minarlaw.com
author avatar
Av. Murat Turgut MİNAR Avukat
Av. Murat Turgut Minar, İzmir Barosu’na 12460 sicil numarasıyla kayıtlı olup; ceza hukuku, kamulaştırma hukuku, miras hukuku, gayrimenkul hukuku, icra ve iflas hukuku ile iş hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır.