Madde Metni
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
Madde 188– (1) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir.
(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.(Ek cümle: 18/6/2014 – 6545/66 md.) Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.
(4) (Değişik: 27/3/2015-6638/11 md.)
a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması (Değişiklik: 28.03.2023 T. 7445 sayılı Kanun m.17),
b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi, hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(5) (Değişik: 18/6/2014 – 6545/66 md.) Yukarıdaki fıkralarda gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(6) Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/22 md.) Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
(7) Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden, imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden kişi, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(8) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Madde Gerekçesi
TCK 188 uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu, kamu sağlığını, toplum güvenliğini ve uyuşturucu maddelerin yasa dışı dolaşımının önlenmesini amaçlayan en ağır ceza hukuku düzenlemelerinden biridir. Madde kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı maddeler tek tek sayılmamış; bağımlılık yapan, uyuşturucu ya da uyarıcı etki doğuran tüm maddeler suçun konusu olarak kabul edilmiştir.
Uyuşturucu madde imal, ithal veya ihraç etme fiilleri, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı şekilde gerçekleştirildiğinde suç oluşur. Bu fiiller genellikle kazanç amacıyla işlendiğinden, kanunda hapis cezası yanında adlî para cezası da öngörülmüştür. Böylece yalnızca özgürlüğe yönelik yaptırım değil, suçtan elde edilen ekonomik menfaatin önlenmesi de hedeflenmiştir.
Madde kapsamında ayrıca uyuşturucu maddenin satılması, satışa arz edilmesi, başkasına verilmesi, nakledilmesi, depolanması, kazanç amacıyla satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması da ayrı suç fiilleri olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle uyuşturucu madde ticareti yalnızca satıştan ibaret değildir; maddenin ticari amaçla elde bulundurulması veya taşınması da cezai sorumluluk doğurabilir.
Suçun konusunun eroin, kokain, morfin, bazmorfin veya benzeri ağır nitelikte maddeler olması, cezanın artırılmasını gerektiren nitelikli hâl olarak kabul edilir. Ayrıca suçun örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi hâlinde hem uyuşturucu ticareti nedeniyle ceza artırılır hem de şartları varsa örgüt suçundan ayrıca sorumluluk gündeme gelir.
Madde, uyuşturucu etkisi doğuran ve üretimi ya da satışı resmî izne bağlı maddeler ile uyuşturucu üretiminde kullanılan öncü maddeleri de koruma kapsamına alır. Bu düzenleme, yalnızca uyuşturucunun piyasaya sürülmesini değil, uyuşturucu üretimine imkân sağlayan hazırlık ve tedarik süreçlerini de engellemeyi amaçlar.
Cezanın Niteliği, Yargılama ve İnfaz Rejimi
TCK 188 uyuşturucu madde imal ve ticareti suçu, yüksek ceza sınırları nedeniyle ağır cezalık suçlar arasında yer alır. Suçun temel hâlinde uzun süreli hapis cezası ve adlî para cezası gündeme gelir. Cezanın belirlenmesinde maddenin türü, miktarı, fiilin imal, ithal, ihraç veya ticaret kapsamında olup olmadığı, suçun örgütlü işlenip işlenmediği ve dosyadaki deliller dikkate alınır.
Yargılama süreci, kural olarak ağır ceza mahkemesinde yürütülür. Mahkeme; uyuşturucu maddenin niteliğini, failin ticari amaçla hareket edip etmediğini, iletişim kayıtlarını, teknik takip delillerini, fiziki takip tutanaklarını, arama ve el koyma işlemlerini, tanık beyanlarını ve varsa bilirkişi raporlarını birlikte değerlendirir.
İnfaz rejimi bakımından, cezanın kesinleşmesinden sonra genel infaz hükümleri uygulanır. Verilen cezanın süresi, nitelikli hâller, örgüt bağlantısı, failin sabıka durumu ve etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığı infaz sürecini doğrudan etkileyebilir. TCK 192 etkin pişmanlık şartları oluşursa cezada indirim veya bazı hâllerde cezasızlık gündeme gelebilir.
Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti Suçunda Tutuklama
TCK 188 uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunda tutuklama, uygulamada sık karşılaşılan bir koruma tedbiridir. Ancak tutuklama otomatik değildir; karar verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesi, kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali veya somut tutuklama nedenlerinin bulunması gerekir.
Mahkeme, tutuklama değerlendirmesinde uyuşturucu maddenin türünü, miktarını, ele geçiriliş şeklini, ticari amaç göstergelerini, örgüt bağlantısı olup olmadığını, failin dosyadaki konumunu ve delil durumunu birlikte inceler. Özellikle imal, ithal, ihraç, yüksek miktarlı madde ele geçirilmesi veya örgütlü faaliyet iddiası bulunan dosyalarda tutuklama daha ciddi şekilde değerlendirilir.
Bununla birlikte ölçülülük ilkesi her dosyada dikkate alınmalıdır. Adli kontrol tedbirleriyle yargılamanın sağlıklı yürütülmesi mümkünse tutuklama yerine daha hafif koruma tedbirleri uygulanabilir. Ancak suçun niteliği ve ceza miktarı nedeniyle TCK 188 dosyalarında tutuklama ihtimali diğer birçok suça göre daha yüksektir.
Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı
TCK 188 uyuşturucu madde imal ve ticareti suçu, şikâyete bağlı suçlar arasında yer almaz. Suçun öğrenilmesi hâlinde soruşturma, mağdur şikâyeti aranmaksızın Cumhuriyet savcılığı tarafından resen yürütülür. Şikâyetten vazgeçilmesi soruşturma veya kovuşturmayı sona erdirmez.
Uyuşturucu madde ticareti suçu, uzlaşma kapsamında değildir. Çünkü bu suçta korunan temel değer bireysel menfaat değil; kamu sağlığı, toplum düzeni, gençlerin korunması ve uyuşturucu maddelerin yasa dışı dolaşımının engellenmesidir.
Zamanaşımı bakımından genel dava zamanaşımı hükümleri uygulanır. TCK 188 bakımından zamanaşımı hesabında suçun işlendiği tarih, fiilin niteliği, nitelikli hâller, ceza miktarı ve zamanaşımını kesen veya durduran işlemler birlikte değerlendirilir.
Görevli Mahkeme
TCK 188 uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunda görevli mahkeme, kural olarak ağır ceza mahkemesidir. Suçun ceza sınırlarının yüksek olması ve kamu sağlığına karşı ağır nitelik taşıması nedeniyle yargılama asliye ceza mahkemesinde değil, ağır ceza mahkemesinde yapılır.
Mahkeme; maddenin uyuşturucu veya uyarıcı niteliğini, fiilin imal, ithal, ihraç, satış, nakil, depolama veya ticari amaçla bulundurma kapsamında kalıp kalmadığını değerlendirir. Dosyada örgüt bağlantısı, nitelikli madde türü veya etkin pişmanlık iddiası bulunması hâlinde bu hususlar da hüküm kurulurken ayrıca incelenir.
TCK 188 Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti Suçu Sıkça Sorulan Sorular
TCK 188 uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu, uyuşturucu madde ticareti, imal, ithal, ihraç, tutuklama, zamanaşımı ve görevli mahkeme bakımından sıkça merak edilen konular arasında yer almaktadır.
TCK 188 suçu, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı şekilde imal edilmesi, ithal edilmesi, ihraç edilmesi, satılması, satışa arz edilmesi, nakledilmesi, depolanması veya ticari amaçla bulundurulması hâlinde oluşur. Bu suçla kamu sağlığı ve toplum güvenliği korunur.
TCK 188 cezası, fiilin niteliğine göre değişir. Uyuşturucu maddeyi imal, ithal veya ihraç eden kişi yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır. Ülke içinde satış, nakil, depolama veya ticari amaçla bulundurma hâlinde ise on yıldan az olmamak üzere hapis cezası gündeme gelir.
TCK 188 nitelikli hâller arasında maddenin eroin, kokain, morfin, sentetik kannabinoid, sentetik opioid veya amfetamin türevleri olması yer alır. Ayrıca suçun okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlere yakın alanlarda, üç veya daha fazla kişiyle ya da örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi ceza artırımına neden olabilir.
TCK 188 tutuklama, uygulamada sık gündeme gelen bir koruma tedbiridir; ancak otomatik değildir. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesi, kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali veya somut tutuklama nedenleri gerekir. Mahkeme, maddenin türünü, miktarını, ticari amaç göstergelerini, örgüt bağlantısını ve somut delilleri birlikte değerlendirir.
TCK 188 uyuşturucu madde ticareti suçu, şikâyete bağlı değildir; soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından resen yürütülür. Bu suç uzlaşma kapsamında değildir. Görevli mahkeme, suçun ceza sınırları ve niteliği nedeniyle kural olarak ağır ceza mahkemesidir.
