Giriş
Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) göre anonim şirketler ve kooperatifler ticari faaliyetleri sürdürürken hukuki süreçlerin doğru bir şekilde yönetilmesi gereken önemli kurumlardır. Bu bağlamda, anonim şirketlerde olduğu gibi yapı kooperatiflerinde de hukuki işlemlerin profesyonel bir destekle gerçekleştirilmesi gereklidir. Bu, hem şirketin hem de kooperatifin sağlıklı bir şekilde faaliyet göstermesini sağlar. 2001 yılında başlayan ve 2008 yılında yapılan düzenlemelerle güçlendirilen anonim şirketlerde avukat bulundurma zorunluluğu, yapı kooperatifleri için de benzer şekilde değerlendirilmiştir. Bu makalede, anonim şirketler ve yapı kooperatiflerinde avukat bulundurma zorunluluğu ele alınacaktır. Bu zorunluluğun kapsamı, ilgili yasal düzenlemeler ve uygulama hususları açıklanacaktır.
Anonim Şirketler ve Yapı Kooperatiflerinde Avukat Bulundurma Zorunluluğunun Hukuki Dayanağı
Türkiye’de anonim şirketlerde avukat bulundurma zorunluluğu, ilk kez 2001 yılında uygulanmaya başlanmıştır. 5728 sayılı Kanun ile 23/01/2008 tarihinde yasal bir dayanağa kavuşmuştur. 08/02/2008 tarihinden itibaren yürürlüğe giren bu düzenleme, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesinde de yer bulmuştur. Avukat bulundurma zorunluluğu, anonim şirketlerin hukuki süreçlerinde profesyonel destek alarak faaliyetlerini düzgün bir şekilde yürütmesini sağlamayı amaçlamaktadır.
Yapı kooperatifleri için ise sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu, yalnızca belirli koşullar altında geçerlidir. Yapı kooperatiflerinin faaliyet alanı, genellikle inşaat ve gayrimenkul sektöründedir. Bu nedenle, bu kooperatiflerin de hukuki işlemlerinde profesyonel destek alması gereklidir.
Hangi Anonim Şirketler ve Yapı Kooperatifleri Avukat Bulundurmak Zorundadır?
Türk Ticaret Kanunu ve Avukatlık Kanunu’ndaki düzenlemelere göre, avukat bulundurma zorunluluğu, anonim şirketlerin ve yapı kooperatiflerinin büyüklüğüne bağlı olarak farklılık göstermektedir. Ayrıca, faaliyet türüne göre de değişmektedir.
1. Anonim Şirketler için Avukat Bulundurma Zorunluluğu:
Anonim şirketlerde avukat bulundurma zorunluluğu şu koşullar altında geçerlidir:
- 1.250.000,00 TL ve üzeri esas sermayeyle kurulan ve tescil edilen anonim şirketler,
- 1.250.000,00 TL’nin altında bir sermaye ile kurulmuş, ancak sonradan 1.250.000,00 TL ve üzeri sermayeye ulaşmış anonim şirketler de avukat bulundurmak zorundadır.
Önemli bir husus, anonim şirketin kuruluş aşamasında esas sermayenin tamamının ödenmiş olması gerekmediğidir. Yani, şirket tescil edilirken esas sermaye 1.250.000,00 TL veya üzeri olarak belirlenmişse ve bedelinin tamamı ödenmemiş olsa dahi, bu şirketin avukat bulundurması zorunludur.
2. Yapı Kooperatifleri için Avukat Bulundurma Zorunluluğu:
Yapı kooperatiflerinde ise avukat bulundurma zorunluluğu, yalnızca yapı kooperatiflerine yöneltilmiş bir zorunluluktur. Üye sayısı yüz ve daha fazla olan kooperatiflerde, eğer kooperatif iştigal alanı yapı dışı ise, sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu yoktur. Sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu yalnızca yapı kooperatiflerine uygulanmaktadır. Bu durum, kooperatiflerin faaliyet türüne göre belirlenir.
Sermaye Artışı ve Avukat Bulundurma Zorunluluğu:
Esas sermayesi en az sermaye tutarının beş katını aşmayan anonim şirketlerin sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu yoktur. Ancak, sermaye artışı sonucu, esas sermayesi en az sermaye tutarının beş katına ulaşan ve/veya aşan anonim şirketler için yeni bir durum doğar. Şirket genel kurulunun, ilgili sermaye artırımı kararının ticaret siciline tescili gerekir. Ayrıca, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesiyle birlikte, sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu doğmaktadır (TTK m. 455 ve m. 456(5)).
Sözleşmeli Avukat Tanımı ve Uygulama Şartları
Kanun, sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğundan bahsetmektedir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır. Sözleşmeli avukat, yalnızca serbest avukatlar olabilir. Sözleşmeli avukat, münhasıran kendi adına iş görmekte olan ve serbest meslek erbabı sayılan kişilerdir. Ayrıca, avukatlık sözleşmesi imzalamaya yetkili kişilerdir.
Bir şirket bünyesinde iş sözleşmesi ile çalışan avukatlar, yalnızca iş sözleşmesi ile çalıştıkları için avukatlık sözleşmesi yapamazlar. Bu nedenle, anonim şirketler ve yapı kooperatifleri belirli bir yükümlülüğü yerine getirmek zorundadır. Sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğünü yerine getirmek için yalnızca serbest meslek erbabı olan, baroya kayıtlı avukatlarla sözleşme yapılmalıdır. Aksi halde, iş sözleşmesi ile çalışan bir avukat sözleşmeli avukat olarak kabul edilmeyecektir. Bu durumda kanunun öngördüğü yükümlülük yerine getirilmemiş sayılacaktır.
Bu durumda, anonim şirketler ve yapı kooperatifleri bir zorunlulukla karşı karşıya kalır. Türkiye’deki herhangi bir baroya kayıtlı ve serbest çalışan avukatlarla ya da avukatlık ortaklıkları ile avukatlık sözleşmesi akdetmek zorundadır.
Avukat Bulundurma Zorunluluğuna Uyulmaması Durumunda Uygulanan Cezalar
Avukatlık Kanunu’nun 35/3 maddesi, idari para cezasını belirlemektedir. Anonim şirketlerin ve yapı kooperatiflerinin avukat bulundurma zorunluluğuna uymamaları durumunda ne olur? Sözleşmeli avukat bulundurmayan anonim şirketler ve yapı kooperatifleri için Cumhuriyet Savcısı tarafından idari para cezası uygulanır. Bu ceza, sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler için yürürlükte olan asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadar olacaktır.
Cezanın belirlenmesi ve uygulanması, şirketin veya kooperatifin merkezinin bulunduğu Cumhuriyet Savcılığı tarafından yapılmaktadır.
Sonuç
Türk hukukunda anonim şirketler ve yapı kooperatiflerinde avukat bulundurma zorunluluğu getirilmişti. Bu, hukuki süreçlerin etkin bir şekilde denetlenmesi ve yönetilmesi amacı taşır. Zorunluluğa uyulmaması, şirketler ve kooperatifler için ciddi yaptırımlara yol açabilir. Ayrıca, hukuki risklerin yönetilmesinde aksamalara neden olabilir. Bu sebeple, anonim şirketlerin ve yapı kooperatiflerinin profesyonel hukuki destek almaları önemlidir. Bu sadece yasal bir gereklilik değil, aynı zamanda uzun vadeli başarıları ve güvenlikleri için kritik bir faktördür.. Şirketlerin faaliyetlerinde profesyonel hukuki destek almaları, yasal bir gerekliliğin ötesinde, uzun vadeli başarı ve güvenlikleri için kritiktir.
Anonim Şirketler ve Yapı Kooperatiflerinde Avukat Zorunluluğu – Sıkça Sorulan Sorular
Esas sermayesi 1.250.000 TL ve üzeri olan anonim şirketler avukat bulundurmak zorundadır. Bu tutar, şirketin kuruluşunda belirlenen esas sermaye üzerinden hesaplanır.
Şirket başta daha düşük sermayeyle kurulmuş olsa bile, sonradan yapılan sermaye artışıyla esas sermaye 1.250.000 TL veya üzerine çıkıyorsa, avukat bulundurma zorunluluğu doğar.
Evet. Önemli olan, ticaret siciline tescil edilen esas sermaye tutarıdır. Bu tutarın tamamının fiilen ödenmiş olması şart değildir.
Şirketin esas sözleşmesinde ve ticaret sicilinde esas sermaye 1.250.000 TL veya üzeri görünüyorsa, avukat bulundurma zorunluluğu başlamış kabul edilir.
Evet, ancak sadece yapı kooperatifleri için sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu getirilmiştir. Başka alanlarda faaliyet gösteren (market, tarım vb.) kooperatiflerde bu zorunluluk yoktur.
Uygulamada, özellikle üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinde, inşaat ve tapu işlemlerinin yoğunluğu nedeniyle avukat bulundurulması hem fiili bir ihtiyaç hem de yasal bir yükümlülük haline gelmiştir.
Hayır. Avukat bulundurma zorunluluğu, kanunda özellikle yapı kooperatifleri için düzenlenmiştir.
Kooperatifinizin ana sözleşmesinde faaliyet konusu yapı/inşaat değilse; yani örneğin tüketim kooperatifi, tarım kooperatifi, taşıma kooperatifi gibi başka bir alanda faaliyet gösteriyorsa, bu zorunluluk kapsamına girmezsiniz. Yine de hukuki risklerin yoğun olduğu durumlarda gönüllü olarak avukatla çalışmak her zaman yararlıdır.
Esas sermayeniz, yasal sınırı (1.250.000 TL ve üzeri) sermaye artırımı kararıyla aştığında avukat bulundurma zorunluluğu doğar.
Bu kararın;
- Genel kurul tarafından alınması,
- Ticaret siciline tescil edilmesi ve
- Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesi
aşamalarından sonra şirket, artık sözleşmeli avukat bulundurmakla yükümlüdür.
Kanundaki ifade, “sözleşmeli avukat” bulundurma zorunluluğudur. Burada kastedilen; kendi adına serbest meslek faaliyeti yürüten, baroya kayıtlı bir avukatla avukatlık sözleşmesi yapılmasıdır.
Sadece iş sözleşmesiyle şirkette çalışan, bordrolu bir avukat varsa ve ayrıca serbest meslek makbuzu düzenleyen bir sözleşmeli avukatlık ilişkisi kurulmamışsa, yükümlülük tam anlamıyla yerine getirilmiş sayılmayabilir. Bu nedenle uygulamada pek çok şirket; bordrolu avukat olsa bile ayrıca serbest çalışan bir avukatla da sözleşme yapmayı tercih etmektedir.
Avukatlık Kanunu’nun 35/3. maddesine göre, avukat bulundurma zorunluluğuna uymayan anonim şirketler ve yapı kooperatifleri için idari para cezası öngörülmüştür.
Ceza tutarı; sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için yürürlükte bulunan iki aylık brüt asgari ücret kadar uygulanır. Bu ceza, şirketin veya kooperatifin merkezinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilir.
Hayır. Avukat bulundurma zorunluluğu, Türkiye genelindeki tüm anonim şirketler ve yapı kooperatifleri için geçerlidir.
Yani şirketiniz veya kooperatifiniz küçük bir ilçede de olsa, eğer şartları sağlıyorsanız (sermaye tutarı veya yapı kooperatifi olma gibi), avukat bulundurmak zorundasınız. Uygulama, ülke çapında aynıdır.
Avukat bulundurmak, sadece ceza yememek için yerine getirilen bir formalite değildir; aynı zamanda şirketinizin ve kooperatifinizin hukuki güvenliğini artıran önemli bir yatırımdır.
Düzenli çalışan bir avukat sayesinde:
- Sözleşmeleriniz daha sağlam hazırlanır,
- İhtilaflar büyümeden önce önlenebilir,
- Dava ve icra süreçlerinde zaman ve para kaybı azalır,
- Yönetim kurulu ve kooperatif yönetimi, hukuki riskleri önceden görerek karar alabilir.
Özellikle yapı kooperatiflerinde tapu, ruhsat, müteahhit sözleşmeleri ve üyelik işlemleri gibi kritik süreçlerde avukat desteği çoğu zaman telafisi zor zararları engellemektedir.
