TCK Madde 56 çocuklara özgü güvenlik tedbirleri, ceza hukukunda suça sürüklenen çocuklar hakkında uygulanabilecek koruyucu ve eğitici tedbirleri düzenleyen önemli bir hükümdür. Bu madde, çocukların cezalandırılmasından çok korunmasını, eğitilmesini ve topluma yeniden kazandırılmasını amaçlar. TCK 56. madde, özellikle ceza sorumluluğu bulunmayan veya yaş küçüklüğü nedeniyle farklı değerlendirmeye tabi tutulan çocuklar bakımından uygulanır. Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri; çocuğun kişisel gelişimi, aile durumu, eğitim ihtiyacı ve sosyal çevresi dikkate alınarak belirlenir. Bu nedenle madde, çocuk ceza hukuku, güvenlik tedbirleri ve rehabilitasyon açısından temel düzenlemedir.
Madde Metni
Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri
Madde 56- (1) Çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin neler olduğu ve ne suretle uygulanacakları ilgili kanunda gösterilir.
Madde Gerekçesi
TCK 56 çocuklara özgü güvenlik tedbirleri, suça sürüklenen çocuklar hakkında uygulanacak tedbirlerin özel kanun hükümlerine göre belirlenmesini düzenler. Bu maddeyle amaç, çocukların yalnızca cezalandırılması değil, korunması, eğitilmesi ve yeniden topluma kazandırılmasıdır.
Çocuk ceza hukuku bakımından çocukların yaşı, gelişim düzeyi, aile yapısı, eğitim durumu ve sosyal çevresi dikkate alınır. Bu nedenle çocuklar hakkında uygulanacak güvenlik tedbirleri, yetişkinlere uygulanan yaptırımlardan farklıdır.
TCK 56 madde gerekçesi, çocukların ceza adaleti sistemi içinde özel olarak korunması gerektiğini vurgular. Özellikle ceza sorumluluğu bulunmayan veya yaş küçüklüğü nedeniyle farklı değerlendirmeye tabi olan çocuklar bakımından, cezalandırmadan çok koruyucu ve eğitici tedbirler ön plandadır.
Bu kapsamda çocuklara özgü güvenlik tedbirleri, çocuğun kişisel gelişimini desteklemeyi, suçtan uzaklaşmasını sağlamayı ve topluma uyumunu güçlendirmeyi hedefler. Bu nedenle TCK 56, çocukların korunması, çocuk ceza yargılaması ve güvenlik tedbirleri bakımından temel bir düzenlemedir.
Yargıtay Kararları
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesi 2020/457 E. ve 2020/474 K.
Özet: TCK 56’ya göre, 12–15 yaşta algılama ve yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış çocuk hakkında ceza verilmez; TCK 57 değil, 56 kapsamında güvenlik tedbirine hükmedilir.
“12 – 15 yaş aralığındaki suça sürüklenen çocuk hakkında “hafif düzeyde zeka geriliği – rahatsızlığı sebebiyle hukuki anlam ve sonuçlarını algılama kapasitesinin ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin önemli derecede azaldığı bu gerekçelerle TCK’nun 32/1 ve CMK’nun 223/3-a maddesi uyarıca CEZA VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA dair karar verilmesi durumunda yazılı şekilde TCK’nun 57/1. maddesine göre güvenlik tedbirlerine karar verilemeyeceği, bu kişiler hakkında aynı yasanın 56. maddesine göre güvenlik tedbirlerine hükmolunacağı”
Yargıtay 6. Ceza Dairesi 2006/10627 E. ve 2010/733 K.
Özet: TCK 56 kapsamında, ceza sorumluluğu bulunan 15–18 yaş grubundaki çocuk hakkında mahkûmiyet yanında ayrıca koruyucu-destekleyici tedbir uygulanması hukuka aykırıdır; hüküm bu nedenle düzeltilmiştir.
Dava: Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü:
Karar: Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre, suçun sanık tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve yasaya aykırılık bulunmadığından, diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. Ancak;
5395 sayılı Yasa’nın 11. maddesinde; biçimindeki düzenleme gözetilmeden, 15-18 yaş grubunda olup ceza sorumluğu bulunduğunda kuşku bulunmayan sanık hakkında hırsızlık suçundan mahkumiyet kararı verilip, ayrıca 5237 sayılı Yasa’nın 56. maddesinin yollamasıyla anılan Yasa’nın 5 ve 11. maddeleri uyarınca koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasına karar verilmesi,
Sonuç: Bozmayı gerektirmiş, sanık Ali savunmanının temyiz itirazı bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle isteme aykırı olarak BOZULMASINA, bozma nedeni yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 5320 sayılı Yasa’nın 8/1. maddesi yollamasıyla CMUK’nın 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, hüküm fıkrasından, ilişkin cümlenin çıkartılması suretiyle diğer yönleri usul ve yasaya uygun bulunan hükmün düzeltilerek ONANMASINA, 27.01.2010 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi 2010/12112 E. ve 2013/8903 K.
Özet: TCK 56’daki çocuklara özgü güvenlik tedbirleri, ceza sorumluluğu olmayan çocuklar için uygulanır. Ceza sorumluluğu bulunan çocuklara güvenlik tedbiri değil, TCK 31 uyarınca indirimli ceza uygulanır.
”Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü:
I-Sanıklar … ve … hakkında yakınan …’ye yönelik yağma suçundan kurulan hükümlerin incelenmesinde:
Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan elverişli kanıtlara, gerekçeye ve Hakimler Kurulu’nun takdirine göre O yer Cumhuriyet Savcısının temyiz itirazları yerinde görülmemiş olduğundan reddiyle, usul ve kanuna uygun bulunan hükümlerin istem gibi ONANMASINA,
II-Sanıklar … ve … Hakkında Yakınan …’ye Yönelik Yağma Suçundan Kurulan Hükümlerin İncelenmesinde:
Diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
Ancak;
TCK’nın 56. maddesinde yer verilen “Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbiri” ifadesinden maksat ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için uygulanacak tedbirlerdir. TCK sisteminde ceza sorumluluğu bulunmakla birlikte, çocuk hakkında ceza yerine güvenlik tedbiri uygulanmasına imkan tanınmamıştır. Ceza sorumluluğu olanlar için TCK. 31. maddeye göre indirimli ceza uygulanacaktır. Bu çocuklar için TCK’ nun 56.maddesinin yollamada bulunduğu ÇKK’ nun 11.maddesinde yer verilen çocuklara özgü güvenlik tedbiri uygulanamayacaktır. Ceza uygulanan çocuk koruma ihtiyacı içerisinde ise ÇKK’ nın 5.maddesindeki yer alan koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabilecektir. Hal böyle olunca yasal koşulları bulunmadığı halde;…”
