TCK 5, Türk Ceza Kanunu’nun genel hükümlerinin yalnızca TCK’da yer alan suçlar için değil, özel ceza kanunları ve ceza içeren diğer kanunlardaki suçlar için de uygulanacağını düzenler. Bu madde, ceza hukukunda uygulama birliğini sağlamak ve farklı kanunlarda yer alan suçlar bakımından temel ceza hukuku ilkelerinin dışına çıkılmasını önlemek amacı taşır.
TCK 5. madde özellikle teşebbüs, iştirak, içtima, kast, taksir, hata, ceza sorumluluğu, güvenlik tedbirleri ve yaptırımın belirlenmesi gibi genel hükümlerin özel kanun suçlarında da dikkate alınmasını sağlar. Bu nedenle vergi suçları, icra ceza suçları, kaçakçılık suçları, çek suçları veya özel kanunlarda düzenlenen diğer ceza hükümleri değerlendirilirken TCK’nın genel hükümleri de göz önünde bulundurulur. TCK 5’in madde metni, Türk Ceza Kanunu genel hükümlerinin özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanacağını açıkça düzenlemektedir.
Hapis cezası, denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve yatar süre hesabı hakkında fikir edinmek için infaz hesaplama aracımızı inceleyebilirsiniz.
Madde Metni
Madde 5- (1) Bu Kanunun genel hükümleri, özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır.
Madde Gerekçesi
Özel ceza kanunlarında ve ceza içeren kanunlarda suç tanımlarına yer verilmesinin yanı sıra, çoğu zaman örneğin teşebbüs, iştirak ve içtima gibi konularda da bu Kanunda benimsenen ilkelerle çelişen hükümlere yer verilmektedir. Böylece, ceza kanununda benimsenen genel kurallara aykırı uygulamaların yolu açılmakta ve temel ilkeler dolanılmaktadır. Tüm bu sakıncaların önüne geçebilmek bakımından, ayrıca hukuk uygulamasında birliği sağlamak ve hukuk güvenliğini sağlamak için; diğer kanunlarda sadece özel suç tanımlarına yer verilmesi ve bu suçlarla ilgili yaptırımların belirlenmesi ile yetinilmelidir. Buna karşılık, suç ve yaptırımlarla ilgili olarak bu kanunda belirlenen genel ilkelerin, özel kanunlarda tanımlanan suçlar açısından da uygulanmasının temin edilmesi gerekmektedir. Aksi yöndeki düzenlemelerin hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırılık oluşturması nedeniyle Hükûmet Tasarısındaki madde metni değiştirilmiştir.
TCK 5 Ne Anlama Gelir?
TCK 5, özel bir kanunda suç düzenlenmiş olsa bile ceza sorumluluğuna ilişkin temel kuralların Türk Ceza Kanunu’na göre değerlendirileceği anlamına gelir.
Örneğin bir fiil Vergi Usul Kanunu, İcra ve İflas Kanunu, Çek Kanunu, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu veya başka bir özel kanunda suç olarak düzenlenmiş olabilir. Ancak bu suçun değerlendirilmesinde kast, taksir, iştirak, teşebbüs, içtima, hata, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya cezanın belirlenmesi gibi konularda TCK’nın genel hükümleri dikkate alınır.
TCK 5 Ne İşe Yarar?
TCK 5, ceza hukukunda parçalı ve çelişkili uygulamaların önüne geçer. Böylece farklı kanunlarda yer alan suçlar bakımından da aynı temel ceza hukuku ilkeleri uygulanır.
Bu madde özellikle şu konularda önemlidir:
Teşebbüs hükümlerinin uygulanması, iştirak ve yardım etme değerlendirmesi, zincirleme suç veya fikri içtima incelemesi, failin kusurluluğu, hata hükümleri, cezanın belirlenmesi, seçenek yaptırımlar, erteleme ve güvenlik tedbirleri bakımından TCK genel hükümlerinin özel kanun suçlarına uygulanmasını sağlar.
TCK 5 Suç Tipi midir?
TCK 5 doğrudan bir suç tipi değildir. Bu maddede belirli bir fiil suç olarak tanımlanmamıştır.
Madde, özel kanunlarda düzenlenen suçlar bakımından TCK genel hükümlerinin uygulanacağını belirten genel nitelikli bir düzenlemedir. Bu nedenle TCK 5’e dayanılarak tek başına ceza verilmez.
TCK 5 Cezası Nedir?
TCK 5’te herhangi bir hapis cezası veya adli para cezası düzenlenmemiştir. Çünkü madde, bağımsız bir suç tanımı içermez.
Kişiye uygulanacak ceza, yargılamaya konu özel kanunda veya TCK’daki ilgili suç maddesinde gösterilen yaptırıma göre belirlenir. TCK 5 ise bu yaptırımın uygulanmasında TCK genel hükümlerinin dikkate alınmasını sağlar.
TCK 5 Ceza Yargılamasında Nasıl Kullanılır?
Ceza yargılamasında TCK 5, özel kanunlarda düzenlenen suçlar bakımından TCK genel hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı tartışıldığında gündeme gelir.
Örneğin özel kanunda düzenlenen bir suçta sanığın fiile iştirak edip etmediği, fiilin teşebbüs aşamasında kalıp kalmadığı, zincirleme suç hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı veya failin hataya düşüp düşmediği değerlendirilirken TCK 5 önem kazanır. Mahkeme, özel kanundaki suç tipini değerlendirirken TCK’nın genel hükümlerini tamamen dışlayamaz.
TCK 5 Şikayete Tabi midir?
TCK 5 şikayete tabi değildir. Çünkü bu madde bağımsız bir suç düzenlemez.
Şikayet şartı, yargılamaya konu olan asıl suç bakımından değerlendirilir. Özel kanunda düzenlenen suç şikayete tabi ise soruşturma için şikayet aranabilir; değilse savcılık resen soruşturma yapabilir.
TCK 5 Uzlaşmaya Tabi midir?
TCK 5 uzlaşmaya tabi değildir. Çünkü madde tek başına soruşturma veya kovuşturma konusu yapılan bir suç tipi değildir.
Uzlaşma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı, özel kanunda veya TCK’da düzenlenen asıl suçun niteliğine göre belirlenir. Bu nedenle her olayda ilgili suç maddesi ayrıca incelenmelidir.
TCK 5 Hangi Kanunlarda Uygulanır?
TCK 5, özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlarda yer alan suçlar hakkında uygulanır. Bu kapsamda yalnızca Türk Ceza Kanunu’ndaki suçlar değil, başka kanunlarda düzenlenen ceza hükümleri de TCK genel hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Örneğin vergi kaçakçılığı suçları, icra ceza suçları, çekle ilgili ceza sorumluluğu, kaçakçılık suçları, özel kanunlarda yer alan görevi kötüye kullanma benzeri suçlar veya ceza yaptırımı içeren diğer düzenlemelerde TCK 5 gündeme gelebilir.
Yargıtay Kararları
DANIŞTAY 12. DAİRE 2022/3410 E. ve 2025/1184 K.
Özet: TCK 5 uyarınca genel hükümler, özel kanunlardaki ceza içeren fiillere de uygulanır. Disiplin cezaları ve zamanaşımı 657’ye tabi olsa da, ceza sorumluluğunda TCK’nın genel ilkeleri esas alınır.
657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu‘nun 125. maddesinin birinci fıkrasının ( E ) bendinin ( g ) alt bendinde; “Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak” fiili, Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve haller arasında sayılmıştır.
Aynı Kanun’un “Zamanaşımı” başlıklı 127. maddesinde ise; “Bu Kanunun 125. maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren;
a- ) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına,
b- ) Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına,
Başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.” hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan, 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun ”Özel kanunlarla ilişki” başlığını taşıyan 5. maddesinde; bu Kanunun genel hükümlerinin, özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanacağı; ”Zaman bakımından uygulama” başlığını taşıyan 7. maddesinde ise; Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanunun uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
DANIŞTAY 8. DAİRE 2022/492 E. ve 2025/28 K.
Özet: TCK 5’e göre, Kanunun genel hükümleri, özel ceza kanunlarındaki suçlar ve hak yoksunlukları da uygulanır; böylece 5237 dışındaki kanunlarla ilişki sağlanarak uyum temin edilir.
Nitekim; 5352 Sayılı Kanun’un 13/A maddesinin gerekçesinde; “5352 Sayılı Adlî Sicil Kanununun Geçici 2. maddesinde, diğer kanunlardaki kasıtlı bir suçtan dolayı belirli süreyle hapis cezasına veya belli suçlardan dolayı bir cezaya mahkum olan kişilerin, belli hakları kullanmaktan süresiz olarak yoksun bırakılmasına ilişkin hükümleri saklı tutulmuştur. 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki çeşitli kanunlardaki süresiz hak yoksunluğu doğuran bu hükümlere rağmen, yasaklanmış hakların geri verilmesi yolunun kapalı tutulması, uygulamada ciddi sorunlara yol açacaktır. Bu sorunların çözümüne yönelik olarak, 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki çeşitli kanunlardaki kasıtlı bir suçtan dolayı belirli süreyle hapis cezasına veya belli suçlardan dolayı bir cezaya mahkum olan kişilerin süresiz olarak kullanmaktan yasaklandıkları hakları tekrar kullanabilmelerine imkân tanıyan bir düzenleme yapılmasına ihtiyaç duyulmuştur.” ifadeleri yer almaktadır.
Bu maddede bahsedilen “5237 Sayılı Kanun dışındaki kanunlar” ifadesinden, 5237 Sayılı TCK’nın “Özel kanunlarla ilişki” başlıklı 5. maddesinde, “Bu Kanunun genel hükümleri, özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır.” hükmü uyarınca çeşitli suç ve hürriyeti bağlayıcı cezalar ile hak yoksunluklarının düzenlendiği 5237 Sayılı Kanun dışındaki diğer kanunların anlaşılması gerektiği açıktır.
YARGITAY 7. CEZA DAİRESİ 2021/18938 E. ve 2025/474 K.
Özet: TCK 5 uyarınca genel hükümler, özel kanunlardaki ceza içeren fiillere de uygulanır. Disiplin cezaları ve zamanaşımı 657’ye tabi olsa da, ceza sorumluluğunda TCK’nın genel ilkeleri esas alınır.
Konumuzla ilgili mevzuat hükümlerine gelince;
1- )5237 Sayılı TCK’nin Özel kanunlarla ilişki başlıklı 5. maddesinde: Bu Kanunun genel hükümleri, özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır düzenlemesine yer verilmiştir.
Buna göre TCK’nin genel hükümleri özel ceza kanunları ile suç ve ceza içeren diğer kanunlar hakkında da mutlak olarak uygulanacak; özel ceza kanunlarında veya ceza hükmü içeren diğer kanunlarda, TCK’nin genel hükümlerinde getirilen düzenlemelerin aksine hükümler yer alamayacaktır. Hukuk uygulamasında birliği ve hukuk güvenliğini sağlamak için diğer kanunlarda yalnızca suç tanımlarına ve bu suçların yaptırımlarına yer verilmesi ile yetinilmesi gerektiği belirtilmiş; suç ve yaptırımlarla ilgili olarak TCK’de belirlenen genel ilkelerin, özel kanunlarda tanımlanan suçlar açısından da uygulanması gerektiği, aksi yöndeki düzenlemelerin hukuk devleti ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmayacağı ifade edilmiştir.
TCK 5 Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
TCK 5 nedir?
TCK 5, Türk Ceza Kanunu genel hükümlerinin özel ceza kanunları ve ceza içeren diğer kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanacağını düzenleyen genel hükümdür.
TCK 5 suç mudur?
Hayır. TCK 5 doğrudan bir suç tipi değildir. Bu madde, özel kanun suçlarında TCK genel hükümlerinin uygulanmasını sağlayan genel nitelikli bir düzenlemedir.
TCK 5 hangi suçlarda uygulanır?
TCK 5; özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlarda uygulanır. Vergi suçları, icra ceza suçları, kaçakçılık suçları ve özel kanunlarda düzenlenen diğer ceza hükümleri buna örnek gösterilebilir.
TCK 5’in cezası var mı?
Hayır. TCK 5’te ayrıca bir ceza düzenlenmemiştir. Ceza, yargılamaya konu asıl suç maddesine göre belirlenir; TCK 5 ise genel hükümlerin uygulanmasını sağlar.
TCK Madde 5 Kapsamında İzmir Ceza Avukatı Desteği
TCK 5. madde, ceza yargılamasında yalnızca Türk Ceza Kanunu’nda yer alan suçlar bakımından değil, özel ceza kanunları ve ceza içeren diğer kanunlardaki suçlar bakımından da genel hükümlerin uygulanmasını güvence altına alır. Bu nedenle özel kanunlara dayalı ceza soruşturmaları ve ceza davalarında, isnat edilen fiilin yalnızca ilgili özel kanun maddesiyle değil, TCK’nın genel hükümleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İzmir ceza avukatı desteği, özellikle özel kanunlarda düzenlenen suçlarda teşebbüs, iştirak, içtima, kast, hata, kusurluluk ve cezanın belirlenmesi gibi hususların doğru şekilde ileri sürülmesi bakımından önem taşır. TCK 5. madde, bu yönüyle özel kanun suçlarında savunma stratejisinin kurulması ve ceza sorumluluğunun sınırlarının belirlenmesi açısından temel başvuru hükümlerinden biridir.
