Mühür bozma suçu, kanun veya yetkili makamın emri doğrultusunda bir eşyanın, iş yerinin ya da yapının mevcut durumunun korunması amacıyla konulan mührün kaldırılması veya mührün konuluş amacına aykırı hareket edilmesidir. İmar uygulamalarında mühür bozma suçu, çoğunlukla belediye tarafından mühürlenen ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaata devam edilmesi nedeniyle gündeme gelir.
Mührün fiziksel olarak sökülmesi, suçun oluşabileceği durumlardan yalnızca biridir. Mühür yerinde durduğu halde mühürlenen iş yerinin yeniden faaliyete geçirilmesi veya durdurulan inşaata devam edilmesi de mühür fekki suçu kapsamında değerlendirilebilir.
Mühür Bozma Suçu Nedir?
Mühür bozma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 203. maddesinde kamu güvenine karşı suçlar arasında düzenlenmiştir.
TCK m.203 hükmü şöyledir:
“Kanun veya yetkili makamların emri uyarınca bir şeyin saklanmasını veya varlığının aynen korunmasını sağlamak için konulan mührü kaldıran veya konuluş amacına aykırı hareket eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.”
Mühür bozma suçuyla korunan hukuki değer, kamu idaresinin mühürleme işlemlerine duyulan güven ve kamu otoritesidir. Mühürleme işleminin amacı, belirli bir eşyanın veya faaliyetin mevcut durumunun korunmasıdır.
Mühür Bozma Suçunun Unsurları
Mühür bozma suçunun oluşabilmesi için öncelikle kanuna veya kanunun yetkilendirdiği makamın emrine dayanan geçerli bir mühürleme işlemi bulunmalıdır. Yetkisiz kişiler tarafından konulan veya hukuki dayanağı bulunmayan işaretler TCK m.203 anlamında mühür sayılmayabilir.
Mühür bozma suçunun maddi unsurları genel olarak şunlardır:
- Kanuna veya yetkili makam emrine dayanan mühürleme işlemi bulunması,
- Mührün yetkili görevliler tarafından fiilen konulması,
- Mührün bir şeyin saklanması veya mevcut durumunun korunması amacıyla konulması,
- Mührün kaldırılması, sökülmesi ya da bozulması,
- Mühür kaldırılmasa bile konuluş amacına aykırı hareket edilmesi,
- Failin mühürleme işlemini bilerek ve isteyerek ihlal etmesi.
Mühürleme tutanağının bulunması, tek başına her zaman yeterli olmayabilir. Tutanağın yanında mührün gerçekten yapı, kapı, sayaç, makine veya ilgili eşya üzerine konulup konulmadığı da araştırılmalıdır.
Mührün Fiziksel Olarak Sökülmesi Şart mı?
Mühür bozma suçunun oluşması için mührün fiziksel olarak koparılması şart değildir. TCK m.203, mührün kaldırılmasıyla birlikte mührün konuluş amacına aykırı davranılmasını da seçimlik hareket olarak düzenlemektedir.
Mühürlenen inşaatta çalışmaya devam edilmesi, mühür yerinde dursa bile mühürlemenin amacına aykırı hareket niteliğindedir. Aynı şekilde mühürlenen iş yerinin yeniden açılması veya mühürlü makinenin kullanılması da suç oluşturabilir.
Mühre zarar verilmemiş olması, faaliyet veya inşaatın devam ettirildiği sabitse tek başına beraat nedeni değildir. Önemli olan, mühürlemenin korumayı amaçladığı hukuki ve fiilî durumun bilerek ihlal edilip edilmediğidir.
İnşaatın Mühürlenmesi ve Mühür Bozma Suçu
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. maddesi kapsamında yapı tatil tutanağı düzenlenerek mühürlenebilir. Mühürleme işlemiyle inşaatın derhal durdurulması amaçlanır.
Yapı mühürlendikten sonra inşaata devam edilmesi, TCK m.203 kapsamında mühür bozma suçunu oluşturabilir. Yeni duvar yapılması, beton dökülmesi, sıva, çatı veya tesisat imalatına devam edilmesi, uyuşmazlığın özelliklerine göre mühürleme amacına aykırı davranış sayılabilir.
Yapı tatil tutanağından önce tamamlanmış imalatlar, mühür bozma suçunun delili olarak kabul edilemez. Mahkûmiyet için mühürleme tarihi ile sonraki denetim tarihi arasında yeni imalat veya faaliyetin gerçekleştirildiğinin somut olarak belirlenmesi gerekir.
İlk ve ikinci yapı tatil tutanaklarının karşılaştırılması, inşaata devam edilip edilmediğinin belirlenmesinde önemlidir. Yapının mühürleme tarihindeki seviyesi açıkça kaydedilmemişse sonraki imalatların ne zaman yapıldığı konusunda tereddüt oluşabilir.
Usulüne Uygun Mühürleme Nasıl Yapılır?
Mühürleme işlemi, kanundan kaynaklanan yetkiye dayanmalı ve yetkili kamu görevlileri tarafından gerçekleştirilmelidir. Mühürlemenin tarihi, yeri, konusu ve amacı düzenlenen tutanakta açıkça gösterilmelidir.
İnşaatın mühürlenmesi sırasında yapıdaki mevcut imalat seviyesi ayrıntılı olarak tespit edilmeli; mümkünse ölçü, kroki ve fotoğraflarla belgelenmelidir. Bu tespitler, sonraki denetimde inşaata devam edilip edilmediğinin belirlenmesini sağlar.
TCK m.203 bakımından fiilî mühürleme, suçun ön şartıdır. Yalnızca idari karar alınması veya tutanak düzenlenmesi, mühür yapıya ya da ilgili eşyaya fiilen konulmamışsa suçun oluşması açısından yeterli olmayabilir.
Mühürleme işleminin hukuka uygunluğu, ceza yargılamasında değerlendirilir. Yetkisiz makam, belirsiz tutanak veya fiilî mühürleme bulunmaması, suçun unsurlarını etkileyebilir.
Yapı Tatil Tutanağının Tebliği Şart mı?
Mühür bozma suçunun oluşması için mühürleme tutanağının sanığa şahsen tebliğ edilmesi zorunlu değildir. Yargıtay, failin mühürleme işleminden haberdar olmasını yeterli kabul etmektedir.
3194 sayılı İmar Kanunu m.32 kapsamında, yapı tatil tutanağının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılması mümkündür. Bununla birlikte ceza sorumluluğu bakımından failin mühürleme işleminden fiilen haberdar olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır.
Mühürleme işleminden haberi bulunmayan kişinin, mühür bozma kastıyla hareket ettiğinden söz edilemez. Mührün görünür olup olmadığı, tutanakta failin imzasının bulunup bulunmadığı, yapıdaki konumu ve mühürleme sonrasındaki davranışları kastın belirlenmesinde dikkate alınır.
Mühür Bozma Suçunda Kast
Mühür bozma suçu yalnızca kasten işlenebilir. Failin mührün yetkili makam tarafından konulduğunu ve davranışının mührün konuluş amacına aykırı olduğunu bilmesi gerekir.
Mühür bozma suçunda genel kast yeterlidir. Failin kazanç sağlamak, inşaatı tamamlamak, mallarını almak veya faaliyeti sürdürmek gibi özel bir amaçla hareket etmesi aranmaz.
Taksirle mühre zarar verilmesi, TCK m.203 kapsamında cezalandırılmaz. Mührün yanlışlıkla koparılması, üçüncü kişi tarafından kaldırılması veya failin mühürlemeden haberdar olmaması halinde suç kastının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
Sonradan ruhsat alınması veya aykırılığın giderilmesi, daha önce tamamlanmış olan mühür bozma suçunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak sonraki gelişmeler cezanın belirlenmesi ve sanığın hukuki durumu bakımından değerlendirilebilir.
Mühür Bozma Suçunun Faili Kim Olabilir?
Mühür bozma suçu özgü suç değildir. Mührü kaldıran veya konuluş amacına aykırı hareket eden herhangi bir kişi suçun faili olabilir.
Mühürlü yapının maliki olmak, mahkûmiyet için tek başına yeterli değildir. İnşaata kimin devam ettiği, çalışmaları kimin yönettiği ve failin mühürleme işleminden haberdar olup olmadığı somut delillerle belirlenmelidir.
Kiracı, işletmeci, müteahhit, malik veya çalışan, eylemi kendisi gerçekleştirirse ya da şartları varsa iştirak ederse mühür bozma suçundan sorumlu olabilir. İş yerinin veya yapının resmî sahibi olmayan kişi de suçun faili olabilir.
Taşınmaz malikine otomatik ceza sorumluluğu yüklenemez. Ceza sorumluluğunun şahsiliği gereğince failin mühür bozma veya mühürleme amacına aykırı davranış üzerindeki kişisel katkısı ispatlanmalıdır.
Mühür Bozma Suçunun Cezası
Mühür bozma suçunun cezası, altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Kanunda hapis ve adli para cezası birbirine alternatif yaptırım olarak düzenlenmiştir.
Mahkeme, mühür bozma cezasını belirlerken suçun işleniş biçimini, mührün konulma amacını, eylemin ağırlığını, meydana gelen tehlikeyi, failin kastını ve diğer bireyselleştirme ölçütlerini değerlendirir.
Hapis veya adli para cezası seçimi, mahkemenin gerekçeli takdirine bağlıdır. Kanunda alternatif yaptırım bulunduğundan hüküm kurulurken tercih edilen cezanın nedenleri somut olaya uygun biçimde açıklanmalıdır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve diğer ceza bireyselleştirme kurumları, hükmolunan ceza ile sanığın kişisel ve adli sicil durumu dikkate alınarak yürürlükteki şartlar kapsamında değerlendirilir.
Mühür Bozma Suçunda Şikâyet Gerekir mi?
Mühür bozma suçu şikâyete bağlı değildir. Cumhuriyet savcılığı, suçtan haberdar olduğunda resen soruşturma başlatabilir.
Şikâyetten vazgeçme, mühür bozma davasını kendiliğinden düşürmez. Mühürleme işlemini yapan idarenin sonradan şikâyetçi olmadığını bildirmesi de kamu davasının yürütülmesine tek başına engel değildir.
Mühür bozma suçunda uzlaştırma, suçun niteliği ve kanuni düzenleme gereğince uygulanmaz. Soruşturma, savcılık tarafından kamu adına yürütülür.
Mühür Bozma Suçunda Görevli Mahkeme
Mühür bozma suçunda görevli mahkeme, asliye ceza mahkemesidir. Suçun işlendiği yerdeki mahkeme yer bakımından yetkilidir.
Mühür bozma soruşturması, Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülür. Savcılık; mühürleme ve mühür bozma tutanaklarını, fotoğrafları, belediye kayıtlarını ve tanık beyanlarını inceleyerek kamu davası açılıp açılmayacağına karar verir.
Mühür bozma yargılamasında, mühürleme işleminin geçerliliği, failin bilgisi, mühürleme sonrasındaki faaliyet ve sanık ile eylem arasındaki bağ mahkeme tarafından değerlendirilir.
Mühür Bozma Suçunda Zamanaşımı
Mühür bozma suçunda olağan dava zamanaşımı, suçun cezasının üst sınırı dikkate alındığında genel olarak sekiz yıldır. Zamanaşımını kesen nedenlerin bulunması halinde süre kanundaki sınırlar içinde uzayabilir.
Mühür bozma suç tarihi, mührün kaldırıldığı veya mührün konuluş amacına aykırı davranıldığı tarihtir. Fiilin kesin tarihi belirlenemiyorsa son denetim, tanık anlatımları ve teknik bulgular birlikte değerlendirilmelidir.
Her yeni mühürleme işleminden sonra gerçekleştirilen yeni ihlal, şartları varsa ayrı bir mühür bozma suçuna konu olabilir. Zincirleme suç veya ayrı suç değerlendirmesi, mühürleme ve eylem tarihleriyle suç işleme kararının özelliklerine göre yapılır.
Mühür Bozma ve İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu
Mühür bozma suçu ile imar kirliliğine neden olma suçu, birbirinden farklı ve bağımsız suçlardır. Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapılması TCK m.184 kapsamında değerlendirilirken mühürlenen inşaata devam edilmesi TCK m.203 kapsamında incelenir.
İmar kirliliğine neden olma suçunun oluşmaması, usulüne uygun ve kamusal yetkiye dayanan mühürleme işleminin ihlal edilmesi halinde mühür bozma suçunun da oluşmayacağı anlamına gelmez.
TCK m.184 kapsamındaki etkin pişmanlık, mühür bozma suçunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Yapının sonradan ruhsata uygun hale getirilmesi veya ruhsat alınması, TCK m.203 yönünden ayrıca değerlendirilmelidir.
Mühür Bozma Suçunda Deliller
Mühür bozma suçunda mahkûmiyet, varsayıma değil kesin ve inandırıcı delillere dayanmalıdır. Yapının maliki veya iş yerinin sahibi olmak tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir.
Mühür bozma dosyalarında önemli deliller şunlardır:
- İlk mühürleme ve yapı tatil tutanağı,
- Mühür bozma veya ikinci denetim tutanağı,
- Mühürleme öncesi ve sonrası fotoğraflar,
- Yapının imalat seviyesini gösteren ölçüm ve krokiler,
- Belediye görevlilerinin ve çalışanların tanık anlatımları,
- Kamera kayıtları ve iş yeri faaliyet belgeleri,
- Yapı ruhsatı, tadilat ruhsatı ve belediye kayıtları,
- Elektrik, su veya makine kullanım kayıtları,
- İnşaatı yapan kişi ve firmalara ilişkin sözleşme ile faturalar.
İlk tutanakta yapı seviyesi açıkça belirlenmemişse, ikinci tutanaktaki imalatların mühürlemeden sonra yapıldığını ispatlamak güçleşebilir. Ceza yargılamasında şüpheden sanık yararlanır ilkesi uygulanır.
Mühür Bozma Suçunda Savunma
Mühür bozma savunması, yalnızca mührün fiziksel olarak sökülmediği iddiasına dayandırılmamalıdır. Çünkü mühürleme amacına aykırı faaliyet veya inşaata devam edilmesi de suç oluşturabilir.
Savunmada incelenmesi gereken başlıca hususlar şunlardır:
- Mühürleme işleminin kanuni dayanağı ve yetkili makam,
- Mührün fiilen konulup konulmadığı,
- Mühürleme tutanağındaki yapı veya faaliyet seviyesi,
- Sanığın mühürleme işleminden haberdar olup olmadığı,
- Sonraki faaliyetin kim tarafından gerçekleştirildiği,
- Yeni imalatın mühürlemeden önce mi sonra mı yapıldığı,
- Mühürlenen alan ile faaliyet yürütülen alanın aynı olup olmadığı,
- Tutanaklar arasında teknik ve maddi çelişki bulunup bulunmadığı.
Mühür bozma dosyasındaki belediye evrakları, ceza soruşturmasından bağımsız olarak idareden istenmelidir. Yapı tatil tutanağına veya mühürleme işlemine karşı idari dava açılmış olması, ceza davasını kendiliğinden durdurmaz; ancak işlemin hukuki niteliği bakımından önem taşıyabilir.
Mühür Bozma Suçu Hakkında Yargıtay Kararları
Mührün Fiziksel Olarak Kaldırılması Zorunlu Değildir
Karar künyesi: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2017/23, K.2017/452, 31.10.2017.
“Konulan mührün fiziken kaldırılması suçun oluşması açısından şart değildir. Örneğin, mührün bir faaliyetin engellenmesi için konulması halinde, mühür sökülmese bile faaliyete devam edilmesi durumunda suç oluşabilecektir.”
Fiilî Mühürleme İşlemi Araştırılmalıdır
Karar künyesi: Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E.2019/3484, K.2020/8283, 30.06.2020.
“Mühür bozma suçunun ön koşulu olan fiilen mühürleme işleminin yapılıp yapılmadığı sorulup sonucuna göre, sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken eksik incelemeyle hüküm kurulması”
Sonradan Ruhsat Alınması Suçu Ortadan Kaldırmaz
Karar künyesi: Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E.2017/6412, K.2019/548, 16.01.2019.
“Sanığın, mühürleme işlemine rağmen inşaata devam etmesinin suç işleme kastını ortaya koyduğu ve suçun oluştuğu, sonradan ruhsat almasının suç kastını ortadan kaldırmayacağı”
Failin İş Yeri Sahibi Olması Zorunlu Değildir
Karar künyesi: Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E.2014/3847, K.2014/19672, 19.11.2014.
“Mühür bozma suçunun faili olmak için işyerinin sahibi veya yetkilisi olmanın zorunlu unsur olmadığı, eylemi genel kast ile gerçekleştirmenin yeterli olduğu”
Sıkça Sorulan Sorular
Mühür sökülmeden inşaata devam edilmesi suç mudur?
Mühür yerinden sökülmese bile, mühürlenen inşaata devam edilmesi mührün konuluş amacına aykırı davranış oluşturabilir. Failin mühürleme işleminden haberdar olması ve inşaata bilerek devam etmesi halinde TCK m.203 uygulanabilir.
Mühürleme tutanağının tebliğ edilmemesi beraat nedeni midir?
Mühürleme tutanağının şahsen tebliği, suçun oluşması için zorunlu değildir. Failin mühürleme işleminden fiilen haberdar olduğunun kanıtlanması yeterlidir. Failin mühürden hiç haberi yoksa kast unsuru oluşmayabilir.
Mühür bozma suçunda sonradan ruhsat almak davayı düşürür mü?
Sonradan yapı ruhsatı alınması, daha önce gerçekleşen mühür bozma suçunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Sonradan ruhsat alınması veya yapının uygun hale getirilmesi, cezanın bireyselleştirilmesinde değerlendirilebilse de suç kastını geçmişe dönük olarak kaldırmaz.
