Kamulaştırma Kanunu Madde 40, önceki kamulaştırma mevzuatından bazı kanun ve hükümleri yürürlükten kaldıran, bazı özel kanun hükümlerini ise saklı tutan geçiş niteliğinde bir düzenlemedir. Bu maddeyle özellikle 6830 sayılı İstimlak Kanunu ve bazı değer tespiti hükümleri yürürlükten kaldırılmış; buna karşılık özel kanunlardaki kamulaştırma hükümleri korunmuştur.
Madde Metni
Kaldırılan ve saklı tutulan hükümler
Madde 40 – 31/8/1956 tarih ve 6830 sayılı İstimlak Kanunu ile ek ve değişiklikleri, 8/7/1981 tarih ve 2487 sayılı Toplu Konut Kanununun 5 inci maddesi ile 21/1/1982 tarih ve 2587 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin kamulaştırılan taşınmaz malın değerinin tespitine ilişkin hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.
7/3/1954 tarih ve 6326 sayılı Petrol Kanunu ve değişiklikleri, 15/4/1955 tarih ve 6538 sayılı İstanbul Kapalı çarşısının Tamir ve İhyası Hakkında Kanun hükümleri ile diğer özel kanunlardaki kamulaştırmaya ilişkin hükümler saklıdır.
Madde Gerekçesi
Kamulaştırma Kanunu Madde 40’ın gerekçesi, kamulaştırma alanındaki eski mevzuat dağınıklığını gidermek ve 2942 sayılı Kanun ile yeni bir sistem kurmaktır. 6830 sayılı eski İstimlak Kanunu yerine, kamulaştırma usulü, bedel tespiti, dava süreci ve malik hakları bakımından daha bütünlüklü bir düzenleme getirilmiştir.
Bununla birlikte kanun koyucu, her özel düzenlemeyi tamamen ortadan kaldırmamış; Petrol Kanunu, İstanbul Kapalıçarşı’nın Tamir ve İhyası Hakkında Kanun ve diğer özel kanunlardaki kamulaştırma hükümlerini saklı tutmuştur.
Taşınmaz Maliki Ve İdare Açısından Önemi
Taşınmaz maliki açısından Madde 40, hangi kamulaştırma işlemlerinde genel Kamulaştırma Kanunu’nun, hangi durumlarda özel kanun hükümlerinin uygulanacağını belirlemek açısından önemlidir. Özellikle eski tarihli kamulaştırmalarda, işlemin hangi kanun döneminde yapıldığı dikkatle incelenmelidir.
İdare açısından Madde 40, 2942 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra eski İstimlak Kanunu hükümlerine dayanılarak işlem yapılamayacağını, ancak özel kanunlarda saklı tutulan kamulaştırma hükümlerinin uygulanabileceğini gösterir.
Uygulamada Çıkan Sorunlar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, eski tarihli kamulaştırma işlemlerinde hangi kanunun uygulanacağıdır. Özellikle 6830 sayılı İstimlak Kanunu döneminde başlatılan işlemler, 2942 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih ve geçiş hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Bir diğer sorun, özel kanunlardaki kamulaştırma hükümlerinin saklı tutulmasıdır. Bu nedenle petrol, maden, enerji, altyapı, kültürel miras veya özel amaçlı kamu projelerinde yalnızca 2942 sayılı Kanun değil, ilgili özel kanun hükümleri de incelenmelidir.
Dava Süreci
Madde 40, doğrudan bir dava türü düzenlemez; ancak uyuşmazlıkta uygulanacak kanunun belirlenmesi bakımından önem taşır. Mahkeme, kamulaştırma işleminin tarihini, dayanak kamu yararı kararını, eski mevzuat hükümlerini ve varsa özel kanun hükümlerini birlikte değerlendirir.
Eski İstimlak Kanunu döneminde başlayan, ancak sonraki süreçte 2942 sayılı Kanun dönemine taşan uyuşmazlıklarda; tebligat, bedel ödeme, tescil, irtifak hakkı ve kamulaştırmasız el atma iddiaları yönünden hangi hükmün uygulanacağı ayrıca tartışma konusu olabilir.
İzmir Kamulaştırma Uygulamaları Açısından Değerlendirme
İzmir kamulaştırma uygulamalarında Madde 40, özellikle eski tarihli yol, baraj, enerji hattı, sanayi alanı, liman, demiryolu, petrol ve altyapı projelerinde gündeme gelebilir. Eski kamulaştırma dosyalarında işlemin 6830 sayılı Kanun döneminde mi yoksa 2942 sayılı Kanun döneminde mi yapıldığı belirleyici olur.
Aliağa, Menemen, Torbalı, Kemalpaşa, Menderes, Bornova, Bayraklı, Buca ve Konak gibi bölgelerde eski kamu yatırımlarına ilişkin tapu, tescil, kamulaştırma bedeli ve irtifak uyuşmazlıklarında Madde 40’ın geçiş ve saklı hüküm niteliği dikkate alınmalıdır.
Yargıtay Kararları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2023/649, K.2025/298, T.14.05.2025
“Uyuşmazlığın çözümüne geçilmeden önce, 6830 sayılı İstimlak Kanunu’nu yürürlükten kaldıran ve 08.11.1983 tarihinde yürürlüğe giren 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun ilgili hükümlerinin açıklanmasında yarar bulunmaktadır.”
“2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 05.05.2001 tarihinde 4650 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi hükümleri, eski kamulaştırma işlemlerinin değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır.”
Danıştay 6. Daire, E.2023/7504, K.2024/3000, T.15.05.2024
“6830 sayılı İstimlak Kanunu, 4/11/1983 tarih ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır.”
“2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun ‘Kaldırılan ve saklı tutulan hükümler’ başlıklı 40. maddesinde; 31/8/1956 tarih ve 6830 sayılı İstimlak Kanunu ile ek ve değişikliklerinin yürürlükten kaldırıldığı düzenlenmiştir.”
“Bununla birlikte, özel kanunlardaki kamulaştırmaya ilişkin hükümlerin saklı tutulduğu da Madde 40 kapsamında değerlendirilmelidir.”
Kamulaştırma Bedeli Hesaplama Robotu
Kamulaştırma bedeli hesaplama için tıklayınız…
Sık Sorulan Sorular
Kamulaştırma Kanunu Madde 40 neyi düzenler?
Madde 40, eski kamulaştırma mevzuatından bazı hükümleri yürürlükten kaldırır ve bazı özel kanun hükümlerini saklı tutar.
6830 sayılı İstimlak Kanunu yürürlükte mi?
Hayır. 6830 sayılı İstimlak Kanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Özel kanunlardaki kamulaştırma hükümleri uygulanabilir mi?
Evet. Madde 40, bazı özel kanunlardaki kamulaştırmaya ilişkin hükümlerin saklı olduğunu belirtir.
