Kamulaştırma Kanunu Madde 38, eski haliyle kamulaştırmasız el koyma hallerinde hak düşürücü süre düzenlemesi içeriyordu. Ancak bu madde, Anayasa Mahkemesinin 10.04.2003 tarihli ve E.2002/112, K.2003/33 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle Madde 38 güncel olarak uygulanabilir aktif bir hüküm değildir.
Madde Metni
Madde 38 – (İptal: Anayasa Mahkemesinin 10/4/2003 tarihli ve E.2002/112, K.2003/33 sayılı kararı ile)
Madde Gerekçesi
Kamulaştırma Kanunu Madde 38’in eski düzenlemesi, idare tarafından kamulaştırmasız el konulan taşınmazlarda belirli bir sürenin geçmesiyle malikin dava hakkının düşmesini öngörüyordu. Ancak bu düzenleme, mülkiyet hakkı ve hak arama özgürlüğü bakımından ciddi tartışmalara yol açmıştır.
Anayasa Mahkemesi iptal kararı sonrasında Madde 38 yürürlükten kalkmış; kamulaştırmasız el atma uyuşmazlıkları, daha sonra getirilen geçici hükümler ve genel kamulaştırmasız el atma içtihatları çerçevesinde değerlendirilmeye başlanmıştır.
Taşınmaz Maliki Ve İdare Açısından Önemi
Taşınmaz maliki açısından Madde 38’in iptali, kamulaştırmasız el atma nedeniyle dava hakkının yalnızca eski hak düşürücü süre gerekçesiyle ortadan kaldırılmasını engellemesi bakımından önemlidir. Malik, idarenin fiili el atması nedeniyle tazminat veya bedel talebini somut olayın koşullarına göre ileri sürebilir.
İdare açısından Madde 38’in iptali, kamulaştırmasız el atma nedeniyle geçmişte dayanılan süre savunmalarının güncel hukukta aynı şekilde ileri sürülemeyeceğini gösterir. İdare, taşınmazı kamu hizmetine ayırmadan önce usulüne uygun kamulaştırma yapmalı ve bedel ödeme yükümlülüğünü yerine getirmelidir.
Uygulamada Çıkan Sorunlar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, Madde 38 iptal edilmeden önce açılmış veya kesinleşmiş davaların hukuki durumudur. Anayasa Mahkemesi kararlarının geriye yürümezliği ilkesi, bazı eski dosyalarda kazanılmış hak ve kesin hüküm tartışmalarına yol açmıştır.
Bir diğer sorun, kamulaştırmasız el atma tarihinin eski dönemlere dayanmasıdır. Özellikle 1956–1983 arası fiili el atmalar bakımından sonradan getirilen geçici hükümler, uzlaşma ve tazminat davası yolları ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava Süreci
Madde 38 güncel olarak uygulanabilir bir hak düşürücü süre hükmü değildir. Kamulaştırmasız el atma iddiasında malik, taşınmazına idare tarafından fiilen el atıldığını, kamulaştırma yapılmadığını ve bedel ödenmediğini ileri sürerek tazminat talebinde bulunabilir.
Mahkeme, el atma tarihini, taşınmazın kamu hizmetine ayrılıp ayrılmadığını, idarenin kamulaştırma yapıp yapmadığını, mülkiyet durumunu ve uygulanacak geçici hükümleri birlikte inceler. Eski Madde 38’e dayalı kesinleşmiş kararlar bakımından ise kesin hüküm, kazanılmış hak ve geçici madde düzenlemeleri ayrıca değerlendirilir.
İzmir Kamulaştırma Uygulamaları Açısından Değerlendirme
İzmir kamulaştırma uygulamalarında Madde 38, özellikle eski tarihli yol, park, yeşil alan, okul, enerji hattı, su kanalı ve belediye hizmet alanı fiili el atmalarında gündeme gelebilir. Ancak madde iptal edildiği için aktif bir hak düşürücü süre hükmü olarak uygulanmaz.
Bornova, Bayraklı, Buca, Karabağlar, Konak, Çiğli, Menemen, Torbalı, Aliağa, Kemalpaşa, Menderes ve Urla gibi ilçelerde eski kamulaştırmasız el atma iddialarında; el atma tarihi, taşınmazın imar planındaki durumu, fiili kullanım, tapu kaydı ve geçici madde hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
Yargıtay Kararları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2007/5-18, K.2010/542, T.27.10.2010
“Dava, kamulaştırmasız elatmanın önlenmesi ve kal istemine ilişkindir.”
“2942 sayılı Kamulaştırma Yasası’nın 38. maddesinde; idare tarafından kamulaştırmasız el konulan taşınmazın, fiilen el koyma tarihinden itibaren 20 yıllık sürenin geçmesi halinde, taşınmazın malik zilyet veya mirasçılarının her türlü dava haklarının düşeceği öngörülmüştür.”
“Gerçekten, bozma ve direnme kararlarında da ifade edildiği gibi, 19.11.2003 dava tarihinden önce, Anayasa Mahkemesi’nin 04.11.2003 tarihinde yürürlüğe giren 10.04.2003 gün ve E: 2002/112, K: 2003/33 sayılı kararı ile ‘2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 38. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline’ karar verilmiştir.”
“Görüldüğü üzere; 30.06.2010 tarihinde yürürlüğe giren 5999 sayılı Yasa ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na eklenen geçici 6. madde ile, kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 09.10.1956 tarihi ile 04.11.1983 tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara… hak sahiplerine idare ile uzlaşma ve uzlaşılmaması halinde salt tazminat davası açma hakkı tanınmıştır.”
“Hal böyle olunca; yerel mahkemece, davacı tarafa yeni yasal düzenleme doğrultusunda tazminat isteminde bulunup bulunmadığına dair talebinin açıklattırılması… sonucuna göre karar verilmesi gerekir.”
Kamulaştırma Bedeli Hesaplama Robotu
Kamulaştırma bedeli hesaplama için tıklayınız…
Sık Sorulan Sorular
Kamulaştırma Kanunu Madde 38 yürürlükte mi?
Hayır. Madde 38, Anayasa Mahkemesinin 10.04.2003 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
Madde 38 neyi düzenliyordu?
Eski düzenleme, kamulaştırmasız el atma hallerinde belirli sürenin geçmesiyle malikin dava hakkının düşmesini öngörüyordu.
Kamulaştırmasız el atmada malik dava açabilir mi?
Evet. Güncel durumda malik, somut olayın koşullarına göre kamulaştırmasız el atma tazminatı veya ilgili hukuki talepler için dava açabilir.
