Kamulaştırma Kanunu Madde 24, kamulaştırılacak taşınmazda meydana gelen bazı hasarların kamulaştırma bedelinden düşülmesini düzenler. Bu madde, kamulaştırma sürecinde taşınmazın değerini etkileyen zararların kimden kaynaklandığını ve bedel hesabına nasıl yansıyacağını belirlemek bakımından önemlidir. Amaç, taşınmazın gerçek değerinin tespit edilmesi ve taraflardan birinin haksız şekilde avantaj sağlamasının önlenmesidir.
Madde Metni
Kamulaştırma bedelinden düşülebilecek hasar
Madde 24 – 21, 22 ve 23 üncü maddeler uyarınca kamulaştırılmasından vazgeçilen veya geri alınan taşınmaz mal üzerindeki bina, sabit tesisler ve ekili dikili şeyler yıkılmış, sökülmüş veya harap olmuş ise, taşınmaz malın geri alınmasında mal sahibi veya mirasçısı, kamulaştırma tarihindeki değerine göre farkının, ödeyeceği kamulaştırma bedelinden düşülmesini isteyebilir.
Bu madde ile 21, 22 ve 23 üncü maddelerin uygulamasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir.
Madde Gerekçesi
Kamulaştırma Kanunu Madde 24’ün gerekçesi, kamulaştırma bedelinin taşınmazın gerçek durumuna göre belirlenmesini sağlamaktır. Kamulaştırma sürecinde taşınmazda malik veya ilgililerden kaynaklanan değer azaltıcı hasarlar meydana gelmişse, bu durumun bedel hesabında dikkate alınması gerekir.
Bu hüküm, kamulaştırma bedelinin objektif, hakkaniyete uygun ve taşınmazın fiili durumunu yansıtacak şekilde belirlenmesini amaçlar. Böylece idare, taşınmazın hasarlı hale getirilmesi nedeniyle fazla bedel ödemek zorunda kalmaz; malik ise idarenin veya kamulaştırma sürecinin sebep olmadığı değer kayıpları bakımından haksız bedel talebinde bulunamaz.
Taşınmaz Maliki Ve İdare Açısından Önemi
Taşınmaz maliki açısından Madde 24, kamulaştırma sürecinde taşınmazın korunması bakımından önemlidir. Malik, taşınmazda meydana gelen hasarın kendisinden kaynaklanmadığını, doğal nedenlerden veya idarenin fiilinden doğduğunu ileri sürebilir.
İdare açısından Madde 24, kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde taşınmazın hasarlı durumunun dikkate alınmasını sağlar. İdare, hasarın taşınmaz malikinden veya taşınmazı kullanan kişilerden kaynaklandığını ispat ederse, bu zarar bedel hesabında indirim sebebi olabilir.
Uygulamada Çıkan Sorunlar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, hasarın kimden kaynaklandığının belirlenmesidir. Taşınmazdaki yıkım, yapı bozulması, ürün zararı, ağaç kesimi, zemin bozulması veya ekonomik değer kaybı idareden mi, malikten mi yoksa doğal sebeplerden mi doğmuştur; bu husus bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.
Bir diğer sorun, hasarın zaten kamulaştırma bedeli tespitinde dikkate alınıp alınmadığıdır. Aynı zarar hem bedelden düşülüp hem ayrıca tazminat konusu yapılamaz. Bu nedenle bilirkişi raporlarında hasarın türü, nedeni, miktarı ve bedel hesabına etkisi açıkça gösterilmelidir.
Dava Süreci
Madde 24 kapsamında uyuşmazlık genellikle kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası içinde gündeme gelir. Mahkeme, taşınmazın değerini belirlerken hasarın taşınmaz bedeline etkisini bilirkişiler aracılığıyla inceler.
Taraflar, bilirkişi raporuna hasarın kaynağı ve miktarı yönünden itiraz edebilir. Mahkeme, hasarın kamulaştırma bedelinden düşülüp düşülmeyeceğine somut delillere, keşif tespitlerine, fotoğraflara, ürün ve yapı değerlerine göre karar verir.
İzmir Kamulaştırma Uygulamaları Açısından Değerlendirme
İzmir kamulaştırma uygulamalarında Madde 24, özellikle tarım arazileri, sera alanları, yapı bulunan taşınmazlar, enerji hattı, yol ve altyapı kamulaştırmalarında önem taşır. Taşınmaz üzerindeki yapı, ağaç, ürün, sera, sulama sistemi veya muhdesatın hasarlı olup olmadığı bedel hesabını doğrudan etkileyebilir.
Menemen, Torbalı, Kemalpaşa, Aliağa, Menderes, Seferihisar, Urla, Tire ve Ödemiş gibi tarımsal üretimin yoğun olduğu ilçelerde ürün zararı, ağaç zararı ve ekili alan hasarı sıkça tartışılır. Kent merkezlerinde ise yapı hasarı, yıpranma oranı ve muhdesat değeri ön plana çıkar.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2025/14973, K.2026/4239, T.09.03.2026
“Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.”
“Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; taşınmazın arsa vasfında olduğunu, taşınmazdan geriye kalan kısmı için değer azalışı ve ekili ürünlere verilen zarar bedelinin ödenmesi gerektiğini, bedele dava tarihinden itibaren enflasyon oranında faize hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek taşınmazın değerinin tespitini talep etmiştir.”
“Davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; tespit edilen bedelin düşük olduğunu, kamulaştırmadan arta kalan alanda değer kaybı hesaplanmadığını, taşınmaz üzerinde ekili ürünlerdeki hasarın tazmini gerektiğini, kamulaştırma bedeline dava tarihinden itibaren enflasyon oranında faiz uygulanması gerektiğini ileri sürmüştür.”
“Bölge Adliye Mahkemesinin … kararı ile arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinin uygun olduğu, taşınmazın bilirkişi raporunda belirlenen niteliği ve konumuna göre kamulaştırma bedelinin de adil ve hakkaniyete uygun olduğu, bilirkişi heyet raporunun karar vermeye yeterli ve elverişli olduğu…”
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2013/2298, K.2013/6377, T.04.04.2013
“İdarenin gerekli önlemleri almaması nedeniyle meydana gelen su baskınından dolayı yapılardaki hasarın fazla olduğu kabul edilip, yıpranma payının %50 alınması suretiyle eksik bedel tespiti…”
“Dava konusu taşınmazın değerlendirme tarihi itibariyle… hükme esas alınan bilirkişi raporunda somut emsal kabul edilen taşınmazın ise bilirkişilerce değerlendirmeye esas alınan özellikleri dikkate alınarak kamulaştırma bedelinin tespit edilmesi gerekir.”
Kamulaştırma Bedeli Hesaplama Robotu
Kamulaştırma bedeli hesaplama için tıklayınız…
Sık Sorulan Sorular
Kamulaştırma Kanunu Madde 24 neyi düzenler?
Madde 24, taşınmazda meydana gelen ve bedel hesabını etkileyen hasarların kamulaştırma bedeline etkisini düzenler.
Hasar her zaman kamulaştırma bedelinden düşülür mü?
Hayır. Hasarın kaynağı, zamanı, kimden kaynaklandığı ve bedel hesabında zaten dikkate alınıp alınmadığı ayrıca değerlendirilir.
Ürün veya yapı hasarı bedel hesabında dikkate alınır mı?
Evet. Ekili ürün, yapı, ağaç veya muhdesat hasarı bilirkişi raporunda incelenerek kamulaştırma bedeline etkisi belirlenir.
