Kamulaştırma Kanunu Madde 23, kamulaştırılan taşınmazın geri alınması hakkını düzenler. Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren 5 yıl içinde taşınmaz üzerinde kamulaştırma amacına uygun hiçbir işlem yapılmaz, tesis kurulmaz veya taşınmaz kamu yararına tahsis edilmeyerek olduğu gibi bırakılırsa, eski malik veya mirasçıları belirli şartlarla taşınmazı geri alabilir.
Madde Metni
Madde 23 – Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl içinde, kamulaştırmayı yapan idarece veya 22 nci maddenin dördüncü fıkrası uyarınca devir veya tahsis yapılan idarece; kamulaştırma ve devir amacına uygun hiç bir işlem veya tesisat yapılmaz veya kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz mal olduğu gibi bırakılırsa, mal sahibi veya mirasçıları kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek, taşınmaz malını geri alabilir.
Doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmayan geri alma hakkı düşer.
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Birinci ve ikinci fıkrada belirtilen süreler geçtikten sonra kamulaştırılan taşınmaz malda hakları bulunduğu iddiasıyla eski malikleri veya mirasçıları tarafından idareden herhangi bir sebeple hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamaz ve dava açılamaz.
Aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz mal birlikte kamulaştırıldığı takdirde bu taşınmaz malların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek yukarıdaki fıkralar buna göre uygulanır.
Özel kanunlarda bu maddenin uygulanmayacağına ilişkin hükümler saklıdır. 1164 sayılı Arsa Ofisi Kanununa dayanılarak yapılan kamulaştırmalarda ve bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda bu madde hükmü uygulanmaz.
Madde Gerekçesi
Kamulaştırma Kanunu Madde 23’ün gerekçesi, kamulaştırmanın yalnızca gerçek ve devam eden bir kamu yararı amacıyla yapılmasını güvence altına almaktır. İdare, kamulaştırdığı taşınmazı uzun süre amacı doğrultusunda kullanmazsa, eski malik veya mirasçılar lehine geri alma hakkı doğabilir.
Bu hak, sınırsız bir hak değildir. Kanun, hem 5 yıllık bekleme süresi hem de geri alma hakkının doğmasından itibaren 1 yıllık kullanım süresi öngörür. Bu süreler kaçırılırsa geri alma hakkı düşer.
Taşınmaz Maliki Ve İdare Açısından Önemi
Taşınmaz maliki açısından Madde 23, kamulaştırılan taşınmazın gerçekten kamulaştırma amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını takip etme imkanı sağlar. Eski malik veya mirasçılar, taşınmazın olduğu gibi bırakıldığını, hiçbir kamu hizmetine tahsis edilmediğini veya amaca uygun işlem yapılmadığını tespit ederse geri alma hakkını değerlendirebilir.
İdare açısından Madde 23, kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırma ve devir amacına uygun şekilde kullanılmasını gerektirir. İdare, taşınmazı uzun süre boş bırakırsa veya kamu yararına tahsis etmezse eski maliklerin geri alma talepleriyle karşılaşabilir.
Uygulamada Çıkan Sorunlar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, 5 yıllık sürenin ne zaman başlayacağıdır. Kanuna göre süre, kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle tescil tarihi, ödeme tarihi ve bedelin kesinleşme tarihi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bir diğer sorun, taşınmaz üzerinde yapılan işlemin gerçekten kamulaştırma amacına uygun olup olmadığıdır. Sembolik, geçici veya amaca aykırı işlemler geri alma hakkını ortadan kaldırmayabilir. Ancak aynı amaç için birden fazla taşınmaz birlikte kamulaştırılmışsa, taşınmazların durumu bir bütün olarak değerlendirilir.
Dava Süreci
Madde 23 kapsamında eski malik veya mirasçılar, geri alma hakkının doğduğunu ileri sürerek asliye hukuk mahkemesinde dava açabilir. Bu davada kamulaştırma bedelinin kesinleşme tarihi, taşınmazın kullanım durumu, kamu yararı tahsisi ve süre şartları incelenir.
Geri alma hakkı doğmuşsa malik veya mirasçılar, aldıkları kamulaştırma bedelini kanuni faiziyle birlikte ödeyerek taşınmazı geri alabilir. Ancak bu hak, doğmasından itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır; aksi halde hak düşer.
İzmir Kamulaştırma Uygulamaları Açısından Değerlendirme
İzmir kamulaştırma uygulamalarında Madde 23, özellikle yıllar önce kamulaştırılan ancak uzun süre boş bırakıldığı veya kamu hizmetine tahsis edilmediği iddia edilen taşınmazlarda gündeme gelir. Yol, park, belediye hizmet alanı, kültürel alan, altyapı ve enerji projeleri bakımından eski maliklerin geri alma talepleri ortaya çıkabilir.
Bornova, Bayraklı, Buca, Karabağlar, Konak, Çiğli, Menemen, Torbalı, Aliağa, Urla ve Seferihisar gibi ilçelerde eski kamulaştırma dosyaları incelenirken; bedelin kesinleşme tarihi, taşınmazın fiili kullanım durumu, imar planı amacı ve kamu hizmetine tahsis edilip edilmediği birlikte değerlendirilmelidir.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2017/10710, K.2018/17013, T.10.10.2018
“Dava, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 23. maddesi uyarınca geri alım istemine ilişkindir.”
“2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 23. maddesi uyarınca; kamulaştırılan taşınmazın geri alınabilmesi için kamulaştırma bedelinin kesinleşme tarihinden itibaren 5 yıl içinde kamulaştırmayı yapan idarece kamulaştırma ve devir amacına uygun hiçbir işlem ve tesisat yapılmamış olması ve kamu amacına yönelik hiçbir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşınmaz malın olduğu gibi bırakılması gerekir.”
“Geri alma hakkının doğmasından itibaren 1 yıl içinde kullanılmayan hak düşer. Aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz birlikte kamulaştırıldığı takdirde bu taşınmazların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek geri alma hakkının doğumu taşınmazların tümüne göre belirlenir.”
“Dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre… kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil istemli davanın kabulüne dair verilen kararın bedel yönünden 01.10.2012 tarihinde kesinleştiği, bu itibarla 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 23. maddesinde öngörülen 5 yıllık süre henüz dolmadan eldeki dava açılmış olup davacıların geri alma hakkını kullanması için gereken şartların somut olayda oluşmadığı…”
Kamulaştırma Bedeli Hesaplama Robotu
Kamulaştırma bedeli hesaplama için tıklayınız…
Sık Sorulan Sorular
Kamulaştırma Kanunu Madde 23 neyi düzenler?
Madde 23, kamulaştırılan taşınmazın belirli şartlarda eski malik veya mirasçıları tarafından geri alınmasını düzenler.
Geri alma hakkı ne zaman doğar?
Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren 5 yıl içinde taşınmaz kamu yararına kullanılmaz ve olduğu gibi bırakılırsa geri alma hakkı doğabilir.
Geri alma hakkı ne kadar sürede kullanılmalıdır?
Hak doğduktan sonra 1 yıl içinde kullanılmalıdır; aksi halde geri alma hakkı düşer.
