Kamulaştırma Kanunu Madde 22, kamulaştırılan taşınmazın artık kamulaştırma amacına veya başka bir kamu yararına tahsis edilmesine gerek kalmaması halinde, taşınmazın eski malik veya mirasçılarına geri alınması imkanını düzenler. İdare, bu durumu malike veya mirasçılarına usulüne uygun şekilde bildirir. Bildirim üzerine eski malik veya mirasçılar, şartları varsa kamulaştırma bedelini faiziyle birlikte ödeyerek taşınmazı geri alabilir.
Madde Metni
Madde 22 – (Değişik birinci fıkra: 24/4/2001 – 4650/13 md.) Kamulaştırmanın (…) kesinleşmesinden sonra taşınmaz malların kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmaması halinde, keyfiyet idarece mal sahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulur. (Değişik ikinci ve üçüncü cümleler: 10/9/2014 – 6552/100 md.) Bu duyurma üzerine mal sahibi veya mirasçıları, kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmaz malı geri alabilir. İade işleminin kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşmesi hâlinde kamulaştırma bedelinin faizi alınmaz. (Mülga dördüncü cümle: 10/9/2014-6552/100 md.)
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümlerine göre taşınmaz malı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının 23 üncü maddeye göre geri alma hakları da düşer.
(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/100 md.) Bu madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz.
Ancak, kamulaştırılan taşınmaz mala kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare, kamulaştırma yoluyla gerçekleştirebileceği bir kamu hizmeti amacıyla istekli olduğu takdirde, yukarıdaki fıkra hükmü uygulanmayarak bu Kanunun 30 uncu veya 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 23 üncü maddesine göre işlem yapılır.
Madde Gerekçesi
Kamulaştırma Kanunu Madde 22’nin gerekçesi, kamulaştırılan taşınmazın kamu hizmeti için kullanılmasına ihtiyaç kalmadığında, eski malik veya mirasçılarına geri alma imkanı tanımaktır. Kamulaştırma kamu yararı amacıyla yapılır; bu amaç ortadan kalkarsa taşınmazın idarede kalması her zaman gerekli olmayabilir.
Madde, bir yandan mülkiyet hakkını korurken diğer yandan idarenin başka bir kamu hizmeti ihtiyacını da dikkate alır. Taşınmaz başka bir idare tarafından kamu hizmeti amacıyla kullanılacaksa, geri verme yerine idareler arası devir gündeme gelebilir.
Taşınmaz Maliki Ve İdare Açısından Önemi
Taşınmaz maliki açısından Madde 22, kamulaştırılan taşınmazın kamu hizmetinde kullanılmaması halinde geri alma hakkının doğup doğmadığını değerlendirme imkanı sağlar. Ancak bu hak süreye ve usule bağlıdır. Bildirim, ödeme süresi, faiz ve kamulaştırmanın kesinleşme tarihi dikkatle incelenmelidir.
İdare açısından Madde 22, artık ihtiyaç duyulmayan taşınmazlar bakımından eski malik veya mirasçılara bildirim yapılmasını gerektirir. İdare, taşınmazın kamulaştırma amacına veya başka bir kamu yararına tahsis edilip edilmediğini somut şekilde değerlendirmelidir.
Uygulamada Çıkan Sorunlar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, taşınmazın gerçekten kamulaştırma amacına uygun kullanılıp kullanılmadığıdır. Eski malik, taşınmazın amacına aykırı kullanıldığını veya özel kişilere devredildiğini ileri sürebilir.
Bir diğer sorun, geri alma hakkının süresi ve bu hakkın hangi tarihten itibaren kullanılabileceğidir. Özellikle kamulaştırmanın kesinleşme tarihi, malikin öğrenme tarihi, idarenin bildirim yapıp yapmadığı ve beş yıllık sınır uygulamada sıkça tartışılır.
Dava Süreci
Madde 22 kapsamında eski malik veya mirasçılar, idarenin geri alma hakkını kullandırması için başvuruda bulunabilir. İdare bu hakkı kullandırmazsa, şartları varsa taşınmazın geri verilmesi veya geri alma hakkının kullandırılmaması nedeniyle uğranılan zararın tazmini talep edilebilir.
Bu tür davalarda görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Mahkeme; kamulaştırma işlemini, tescil tarihini, taşınmazın kullanım amacını, kamu yararı ihtiyacının devam edip etmediğini ve süre şartlarını birlikte değerlendirir.
İzmir Kamulaştırma Uygulamaları Açısından Değerlendirme
İzmir kamulaştırma uygulamalarında Madde 22, özellikle uzun yıllar önce kamulaştırılan ancak sonradan amacı dışında kullanıldığı iddia edilen taşınmazlarda önem taşır. Yol, imar uygulaması, belediye hizmet alanı, okul, park, enerji ve altyapı projeleri kapsamında kamulaştırılan taşınmazlarda geri alma talepleri gündeme gelebilir.
Bornova, Bayraklı, Buca, Karabağlar, Konak, Çiğli, Menemen, Torbalı, Aliağa ve Urla gibi ilçelerde eski kamulaştırma kayıtları, tapu tescil tarihi, fiili kullanım durumu, kiralama veya devir işlemleri ve kamu yararı amacı birlikte incelenmelidir.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2023/6406, K.2024/473, T.16.01.2024
“Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 22 nci maddesine göre idarenin davacıya geri alım hakkını kullandırması, mümkün olmadığı takdirde geri alım hakkının kullandırılmaması nedeniyle uğranılan zararın tazmini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.”
“Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; İzmir ili, Bornova ilçesi, … Mahallesi 271 ada 5 parsel sayılı taşınmazın imar uygulaması nedeniyle kamulaştırıldığını… kamulaştırma amacına aykırı olarak taşınmazın özel şirkete kiraya verildiğini, 2942 sayılı Kanun’un 22 nci maddesi uyarınca geri alım hakkının kullandırılması ile taşınmazın payları oranında adlarına tesciline… karar verilmesini talep etmiştir.”
“Uyuşmazlık, temel olarak kamulaştırma amacı dışında kullanılan taşınmazın geri alım hakkını kullandırılmaması nedeniyle tazminat istemine ilişkindir.”
“Dosyadaki bilgi ve belgelere göre yapılan incelemede; dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18 nci maddesine göre imar uygulaması yapıldığı ve taşınmaz zemininin … davalı idare adına imar uygulaması nedeniyle tescil edildiği… davacılar vekilinin taleplerinin ise 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 22 nci maddesine dayalı olduğu anlaşılmış olup, taşınmaz zeminin imar uygulaması neticesi davalı idare adına tescil edilmiş olduğu, zemine yönelik bir kamulaştırma işleminin bulunmaması nedeniyle anılan madde gereğince talepte bulunulamayacağından, davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmesi sonucu itibarıyla doğru görülmüştür.”
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2024/3931, K.2024/10224, T.19.12.2024
“Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 22 nci maddesine göre idarenin davacıya geri alım hakkını kullandırması, mümkün olmadığı takdirde geri alım hakkının kullandırılmaması nedeniyle uğranılan zararın tazmini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.”
“İlk Derece Mahkemesi kararına karşı, davalı … vekili tarafından süresinde istinaf yoluna başvurulduğu hâlde, Bölge Adliye Mahkemesince davalı … vekilinin istinaf başvurusunun incelenmediği… Bölge Adliye Mahkemesi tarafından davalı … vekilinin istinaf talebi de değerlendirilerek hüküm kurulması gerektiği düşünülmeden… kararın bozulması gerekmiştir.”
Kamulaştırma Bedeli Hesaplama Robotu
Kamulaştırma bedeli hesaplama için tıklayınız…
Sık Sorulan Sorular
Kamulaştırma Kanunu Madde 22 neyi düzenler?
Madde 22, kamulaştırılan taşınmazın artık kamu yararına ihtiyaç kalmaması halinde eski malik veya mirasçılar tarafından geri alınmasını düzenler.
Eski malik taşınmazı nasıl geri alabilir?
İdarenin bildirimi üzerine eski malik veya mirasçılar, şartları varsa kamulaştırma bedelini faiziyle birlikte ödeyerek taşınmazı geri alabilir.
Her kamulaştırılan taşınmaz geri alınabilir mi?
Hayır. Süre şartları, kamulaştırmanın kesinleşme tarihi, taşınmazın kamu yararına kullanılıp kullanılmadığı ve başka bir idareye devir ihtimali birlikte değerlendirilir.
