Kamulaştırma Kanunu Madde 14, kamulaştırma işlemine karşı dava açma hakkı, 30 günlük dava süresi, idari yargıda iptal davası ve adli yargıda maddi hata düzeltim davası bakımından taşınmaz malikleri için kritik bir hükümdür. Bu madde, kamulaştırma sürecinde malikin yalnızca bedel tespitiyle sınırlı kalmadığını; işlemin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa kamulaştırma iptal davası açabileceğini gösterir. Özellikle tebligat tarihi, ilan tarihi, görevli mahkeme, paydaşların dava hakkı ve gerçek malik tespiti, Madde 14’ün uygulamadaki en önemli başlıklarıdır.
Madde Metni
Madde 14 – (Değişik: 24/4/2001 – 4650/7 md.)
Kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir.
İdari yargıda açılan davalar öncelikle görülür.
İştirak halinde veya müşterek mülkiyette, paydaşların tek başına dava hakları vardır.
İdare, kamulaştırma belgelerinin mahkemeye verildiği günden itibaren otuz gün içinde maddi hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası açabilir.
İdare tarafından, bu Kanun hükümlerine göre tespit olunan malike ve zilyede karşı açılan davaların görülmesi sırasında, taşınmaz malın gerçek malikinin başka bir şahıs olduğu anlaşıldığı takdirde, davaya bu gerçek malik, tapu malikinin daha önce öldüğü sabit olursa mirasçıları da dahil edilmek suretiyle devam olunur.
(İptal altıncı fıkra: Anayasa Mahkemesinin 25/12/2024 Tarihli ve E: 2024/101, K: 2024/232 Sayılı Kararı ile.)
Madde Gerekçesi
Kamulaştırma Kanunu Madde 14 açıklaması, kamulaştırma sürecinde taşınmaz malikinin hak arama özgürlüğünü güvence altına alma amacına dayanır. Kamulaştırma işlemi, doğrudan mülkiyet hakkına müdahale ettiği için maliklerin işlemi yargı önüne taşıyabilmesi gerekir.
Madde 14, kamulaştırma işleminin hukuka uygun olup olmadığını denetletmek isteyen malike idari yargıda iptal davası açma imkânı tanır. Buna karşılık kamulaştırma evrakında isim, yüzölçümü, pay oranı, malik bilgisi veya benzeri teknik hatalar varsa bu kez adli yargıda maddi hata düzeltim davası gündeme gelir.
Anayasa Mahkemesi’nin mahkemeye erişim hakkı içtihatlarında vurgulandığı üzere, dava açma süreleri ve başvuru yolları malikin hakkını kullanmasını ölçüsüz şekilde zorlaştıracak biçimde yorumlanmamalıdır. Bu nedenle tebligat, süre ve başvuru yolu bilgileri kamulaştırma uyuşmazlıklarında özel önem taşır.
TAŞINMAZ MALİKİ VE İDARE AÇISINDAN ÖNEMİ
Taşınmaz maliki açısından Madde 14, kamulaştırmaya karşı dava açma süresini belirlediği için son derece önemlidir. Malik, tebligat veya ilan tarihini dikkatle takip etmeli; kamulaştırma işlemine itiraz edecekse 30 günlük süre içinde idari yargıya başvurmalıdır.
İdare açısından Madde 14, kamulaştırma sürecinde dava riskinin ve kesinleşme aşamasının belirlenmesini sağlar. Tebligatın usulüne uygun yapılması, husumetin doğru gösterilmesi ve malik bilgilerinin eksiksiz belirlenmesi, ileride doğabilecek iptal ve düzeltim davaları bakımından önemlidir.
UYGULAMADA ÇIKAN SORUNLAR
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, malikin dava açma süresini kaçırmasıdır. Kamulaştırma işlemine karşı dava açılacaksa, tebligat veya ilan tarihinden itibaren 30 günlük süre hak kaybına yol açabilecek niteliktedir.
Bir diğer sorun, kamulaştırma işlemine karşı açılacak davanın yanlış yargı kolunda açılmasıdır. İptal davası idari yargıda, maddi hatalara ilişkin düzeltim davası ise adli yargıda açılır. Bu ayrımın yanlış yapılması dava sürecini olumsuz etkileyebilir.
DAVA SÜRECİ
Madde 14 kapsamında kamulaştırma işlemine karşı açılacak iptal davası idare mahkemesinde görülür. Bu dava, kamulaştırma işleminin hukuka uygun olup olmadığını denetler. İdari yargıda açılan davalar kanun gereği öncelikle görülür.
Maddi hatalara ilişkin davalar ise adli yargıda açılır. Ayrıca paylı veya elbirliği mülkiyetinde, paydaşların tek başına dava açma hakkı vardır. Gerçek malikin farklı kişi olduğu anlaşılırsa, dava sürecine gerçek malik veya mirasçılar dahil edilerek devam edilir.
İZMİR KAMULAŞTIRMA UYGULAMALARI AÇISINDAN DEĞERLENDİRME
İzmir kamulaştırma uygulamalarında Madde 14, özellikle yol, metro, tramvay, altyapı, enerji hattı, kentsel dönüşüm ve belediye hizmet alanı projelerinde önem taşır. İzmir’de kamulaştırma tebligatı alan maliklerin, 30 günlük dava süresini kaçırmadan hukuki değerlendirme yapması gerekir.
Bornova, Bayraklı, Buca, Karabağlar, Konak, Çiğli, Menemen, Torbalı, Aliağa ve Kemalpaşa gibi ilçelerde yürütülen kamulaştırma işlemlerinde; tebligat tarihi, ilan tarihi, dava süresi, görevli mahkeme ve husumet bilgileri dikkatle incelenmelidir. Özellikle yüksek değerli taşınmazlarda sürenin kaçırılması ciddi hak kaybı doğurabilir.
YARGITAY KARARLARI
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2023/3041, K.2023/11419, T.21.11.2023
“…kamulaştırmayı öğrendikleri tarihten itibaren 2942 sayılı Kanun’un 14’ncü maddesinde belirtilen otuz günlük hak düşürücü süre içinde kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal, maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılmadığı, dolayısıyla kamulaştırma işleminin kesinleştiği…”
“Tamamlanan ve kesinleşen kamulaştırma işlemine karşı, kamulaştırmasız el koyma sebebiyle bedel davası açılamayacağı, açıklanan nedenlerle davacı tarafın bedel artırım isteği yönünden de hak düşürücü sürenin geçtiği…”
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E.2018/3150, K.2019/12617, T.25.06.2019
“Kamulaştırmasız el atma davalarında kıyasen uygulanan, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 14/3 maddesinin ‘iştirak halinde veya müşterek mülkiyette, paydaşların tek başına dava hakları vardır.’ hükmü gözetildiğinde söz konusu davacının kendi payına yönelik olarak dava açma hakkının olduğu…”
“…davacının kendi payına yönelik olarak dava açma hakkının olduğu dikkate alınmaksızın yazılı şekilde davanın reddine hükmedilmesi, doğru görülmemiştir.”
Kamulaştırma Bedeli Hesaplama Robotu
Kamulaştırma bedeli hesaplama için tıklayın…
SIK SORULAN SORULAR
Kamulaştırma Kanunu Madde 14’e göre dava açma süresi kaç gündür?
Kamulaştırma davası için süre, tebligat veya ilan tarihinden itibaren 30 gündür.
Kamulaştırma işlemine karşı hangi mahkemede dava açılır?
Kamulaştırma iptal davası, görevli idare mahkemesinde açılır.
Maddi hata düzeltim davası ne için açılır?
Maddi hata düzeltim davası, malik adı, pay oranı, parsel veya yüzölçümü gibi teknik hatalar için açılır.
