İmar Kanunu Madde 42 İmar Para Cezası

İmar Kanunu 42. Madde: İmar Para Cezası, Hesaplama ve İptal Davası

İmar Kanunu’nun 42. maddesi, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılaşma nedeniyle uygulanacak imar para cezalarını düzenlemektedir. İdari para cezası yalnızca taşınmazın tapu sahibine değil; aykırı yapıyı yapan veya yaptıran yapı sahibine, yapı müteahhidine ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen fenni mesule ayrı ayrı uygulanabilir. Ancak cezanın hukuka uygun olması için sorumlunun doğru belirlenmesi, aykırı alanın ölçülmesi, yapı sınıfının açıklanması ve bütün artırım nedenlerinin somut belgelerle ortaya konulması gerekir.

İmar Para Cezası Nedir?

İmar para cezası, imar mevzuatına aykırı fiiller karşılığında belediye encümeni veya yetkili idari makam tarafından uygulanan mali nitelikte bir idari yaptırımdır. Cezanın temel amacı, ruhsatsız ve ruhsata aykırı yapılaşmayı önlemek ve imar düzenini korumaktır.

3194 sayılı İmar Kanunu m.42 uyarınca aykırılığın tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde sorumlular hakkında işlem yapılır. Yapı sahibi, yapı müteahhidi ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesul, üstlendikleri sorumluluklar çerçevesinde ayrı ayrı cezalandırılabilir.

İmar Para Cezası Kimlere Verilir?

İmar para cezasının muhatabı, her zaman tapu sicilinde malik olarak görünen kişi değildir. Danıştay uygulamasına göre “yapı sahibi” kavramından ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşai faaliyeti fiilen yapan ya da yaptıran kişi anlaşılmalıdır.

Taşınmaz maliki, aykırı imalatı kendisinin yapmadığını veya yaptırmadığını somut belgelerle ortaya koyabiliyorsa yalnızca malik olması nedeniyle cezalandırılamaz. Buna karşılık aykırılığın tespit edildiği tarihte malik olan ve imalatın başka bir kişi tarafından yapıldığını gösteren güvenilir belge sunamayan kişi hakkında ceza uygulanması mümkün olabilir.

Yapı müteahhidi ve fenni mesul, yapı sahibinden bağımsız olarak sorumlu tutulabilir. Fenni mesul yönünden ceza uygulanabilmesi için ruhsat ve projeye aykırılığı öğrendiği hâlde kanunda belirtilen altı iş günü içinde idareye bildirimde bulunmadığının belirlenmesi gerekir.

İmar Para Cezası Nasıl Hesaplanır?

İmar para cezası hesabında öncelikle yapının sınıfı ve grubu, ruhsatsız veya ruhsata aykırı imalat alanı ve varsa aykırılıktan etkilenen alan belirlenir. Kanundaki metrekare birim tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.

Alan üzerinden hesaplanabilen aykırılıklarda, aykırı veya aykırılıktan etkilenen alanın metrekaresi ile yapının sınıf ve grubuna karşılık gelen güncel birim tutar çarpılır. Böylece temel para cezası belirlenir.

Alan üzerinden hesaplanamayan aykırılıklarda ise yapının cephesini veya başka yapı elemanlarını değiştiren imalatın, tespit tarihinde yürürlükte bulunan Bakanlık birim fiyatlarına göre belirlenen bedelinin yüzde 20’si oranında ceza uygulanır.

Yapı tatil tutanağında, aykırı imalatın ölçüleri ve aykırılıktan etkilenen alanın nasıl hesaplandığı gösterilmelidir. Ölçüm ve sınıflandırma tutanakta bulunmuyorsa sonradan hazırlanan soyut bir hesaplama cetveli, işlemin hukuka aykırılığını her durumda ortadan kaldırmayabilir.

İmar Para Cezasındaki Artırım Nedenleri

Temel imar para cezası, yapının ve taşınmazın özelliklerine göre kanunda belirtilen oranlarda artırılır. Bu oranlar temel cezaya ayrı ayrı uygulanarak bulunan tutarların cezaya eklenmesi suretiyle hesaplanır.

İmar para cezası artırım nedenleri arasında şunlar bulunmaktadır:

• Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmadan yapı yapılması
• Yapının kamuya veya başkasına ait parselde bulunması
• Taşınmazın kamu tesisi veya umumi hizmet alanında kalması
• Yapının can ve mal güvenliğini tehdit etmesi
• Yapının uygulama imar planı bulunan alanda yer alması
• Alanın yapılaşmaya yasaklanmış olması
• Taşınmazın özel imar rejimine tabi alanda bulunması
• Yapının tamamen ruhsatsız olması
• Hükümsüz kalan ruhsata rağmen inşaata devam edilmesi
• Yapı kullanma izni sonrasında ruhsatsız yeni inşai faaliyet gerçekleştirilmesi
• Yapının tamamlanmış veya kullanılmakta olması
• Yapının çevre ve görüntü kirliliğine neden olması

Artırım nedenlerinin uygulanabilmesi, yalnızca kanundaki ifadelerin encümen kararına yazılmasına bağlı değildir. Can ve mal güvenliği tehdidi, çevre kirliliği veya özel imar rejimi gibi her artırım sebebi somut teknik tespit ve belgelerle ortaya konulmalıdır.

Arsa Değeri Üzerinden İlave Para Cezası

İmar Kanunu m.42/2-ç kapsamında aykırılığa konu alan ile arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpılması sonucunda bulunan tutar, yapı sahibi ve yapı müteahhidi için hesaplanan cezaya ayrıca eklenir.

Aykırılığın giderilmesi, özellikle bu ilave ceza yönünden önem taşır. Para cezasının tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse m.42/2-ç kapsamında eklenen tutar tahsil edilmez. Ancak bu durum temel imar para cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

İmar Para Cezasında Tekerrür

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşai faaliyete devam edilmesi, yeni bir tespit ve para cezasıyla sonuçlanabilir. Fiilin yapının inşa edilmesi veya yangın güvenliği bakımından kullanım süreci içinde tekrarlanması hâlinde idari para cezası bir kat artırılır.

Tekerrür cezası uygulanabilmesi için ilk tespitten sonra yeni veya devam eden inşai faaliyetin ikinci bir tutanakla belirlenmesi gerekir. İkinci tutanakta yeni imalatın seviyesi ve ilk tespitten sonraki ilerleme somut biçimde açıklanmalıdır. Aynı aykırılık nedeniyle yalnızca önceki ceza tutarının tekrar artırılması hukuka uygun değildir.

Yapı Tatil Tutanağında Bulunması Gereken Bilgiler

İmar para cezasına dayanak yapı tatil tutanağında taşınmazın ada ve parsel bilgileri, ruhsat durumu, aykırı imalatın niteliği, ölçüleri, inşaat seviyesi, kullanım durumu ve yapı sınıfı açıkça belirtilmelidir.

Aykırılıktan etkilenen alan, hangi teknik yöntemle hesaplandığı anlaşılacak biçimde gösterilmelidir. Birden fazla bağımsız bölüm veya yapı bulunuyorsa her yapıya ilişkin ölçüm ve sınıflandırmanın ayrı ayrı yapılması gerekir.

Yapı sınıfı ve grubu, yalnızca ceza hesaplama raporunda sonuç olarak yazılmamalı; bu sınıflandırmanın hangi teknik özelliklere dayandığı açıklanmalıdır. Ana yapıyla kullanım bütünlüğü içinde bulunan havuz, merdiven veya eklentilerin bağımsız bir yapı gibi farklı sınıfta değerlendirilmesi hukuka aykırı olabilir.

Aykırılığın Giderilmesi Para Cezasını Kaldırır mı?

Ruhsata aykırılığın sonradan giderilmesi, daha önce tamamlanmış olan idari ihlali ve temel para cezasını kural olarak ortadan kaldırmaz. Yapının ruhsata bağlanması, yıkılması veya eski hâline getirilmesi, cezanın hukuka uygunluğunu işlem tarihi itibarıyla değerlendirme zorunluluğunu değiştirmez.

Bir aylık sürede mevzuata uygun hâle getirme, m.42/2-ç kapsamında arsa değeri üzerinden eklenen ilave tutarın tahsil edilmemesini sağlayabilir. Bu nedenle temel ceza ile arsa değerinden kaynaklanan ilave ceza birbirinden ayrılarak incelenmelidir.

İmar Para Cezası ile Yıkım Kararı Arasındaki Fark

İmar Kanunu m.32 kapsamındaki yıkım kararı, imar aykırılığını ortadan kaldırmaya yönelik idari bir tedbirdir. İmar Kanunu m.42 kapsamındaki para cezası ise aykırı fiili gerçekleştiren sorumlulara uygulanan cezai nitelikte bir idari yaptırımdır.

Yıkım kararı ve imar para cezası, aynı belediye encümeni kararında bulunabilse de birbirinden bağımsız hukuki şartlara sahiptir. Para cezasının cezaların şahsiliği ilkesine aykırı olması, yıkım kararını otomatik olarak geçersiz kılmaz. Aynı şekilde yıkım kararının iptali de para cezasını her durumda ortadan kaldırmaz.

2026 Yılında Yapılan Değişiklik

7 Mayıs 2026 tarihli düzenlemeyle, Bakanlık tarafından yapı sınıflarına yeni bir grup eklenmesi hâlinde bu grup için ilgili sınıftaki mevcut en üst grubun esas alınacağı hükme bağlanmıştır.

Ruhsatsız veya izinsiz yapılarda kullanılmak amacıyla hazır beton piyasaya arz eden ya da piyasada bulunduran kişiler için de 500.000 TL idari para cezası öngörülmüştür. Bu düzenleme, ruhsatsız yapılaşmanın yalnız yapı sahibi ve müteahhit üzerinden değil, malzeme tedarik zinciri üzerinden de önlenmesini amaçlamaktadır.

İmar Para Cezasına Karşı İptal Davası

İmar para cezasına karşı, encümen kararının tebliğinden itibaren genel olarak 60 gün içinde taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava süresinin hesabında kararın ilgilisine hangi tarihte ve hangi yöntemle tebliğ edildiği önem taşır.

İptal davasında, cezanın yanlış kişiye verilmesi, aykırı alanın ölçülmemesi, yapı sınıfının hatalı belirlenmesi, artırım sebeplerinin belgelendirilmemesi, mükerrer ceza uygulanması ve hesaplama hataları ileri sürülebilir.

Davanın açılması, para cezasının tahsilini kendiliğinden durdurmaz. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç zarar doğması şartları bulunuyorsa dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

İmar Para Cezası Hakkında Danıştay Kararları

Yapı Sahibi Her Zaman Tapu Maliki Değildir

Karar künyesi: Danıştay 6. Dairesi, E.2020/4587, K.2022/10683, 06.12.2022.

“Yapı sahibinin ise her zaman taşınmaz maliki ile aynı kişi olması zorunlu olmadığından”

Kararın önemi: Danıştay, cezaların şahsiliği ilkesi gereğince imar para cezasının aykırı imalatı yapan veya yaptıran kişiye verilmesi gerektiğini kabul etmektedir. Somut olayda aykırılığın davacının taşınmazı edinmesinden önce yapıldığı belirlenmiş ve sonradan malik olan kişiye ceza verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.

Ceza Hesabının Dayanağı Tutanakta Gösterilmelidir

Karar künyesi: Danıştay 6. Dairesi, E.2021/10895, K.2023/2181, 02.03.2023.

“para cezası miktarının belirlenebilmesi için öncelikle; bu hususların yapı tatil tutanağı ile tespitinin yapılması gerekmektedir.”

Kararın önemi: Danıştay, aykırı imalat alanının, aykırılıktan etkilenen alanın ve yapı sınıfının tutanakta açıkça belirlenmesini aramaktadır. Ölçümü bulunmayan veya yapı sınıfı yanlış belirlenen imalatlar üzerinden hesaplanan para cezası hukuka aykırı olabilir.

Artırım Sebepleri Somut Tespitlere Dayanmalıdır

Karar künyesi: Danıştay 6. Dairesi, E.2020/5308, K.2022/5687, 16.05.2022.

“can ve mal emniyetini hangi yönden tehdit ettiğine ve çevre ve görüntü kirliliği oluşturduğuna ilişkin somut tespitlerin bulunmadığı”

Kararın önemi: Kararda can ve mal güvenliğini tehdit etme ile çevre ve görüntü kirliliği artırım sebeplerinin soyut ifadelerle uygulanamayacağı belirtilmiştir. Her artırım sebebinin teknik inceleme, fotoğraf, rapor veya benzeri somut verilerle kanıtlanması gerekir.

Tekerrür İçin Yeni veya Devam Eden İmalat Tespit Edilmelidir

Karar künyesi: Danıştay 6. Dairesi, E.2019/15808, K.2022/2530, 02.03.2022.

“aynı yapıda ruhsat ve eklerine aykırı ya da ruhsatsız olarak ilave yapılarak, imalatın devamı halinin yeniden tespiti halinde”

Kararın önemi: Danıştay, tekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için ilk para cezasından sonra aykırı inşai faaliyete devam edildiğinin yeniden tespit edilmesini aramaktadır. Yeni fiile ilişkin ceza belirlendikten sonra tekerrür artırımı uygulanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Av. Murat Turgut MİNAR Avukat

Av. Murat Turgut Minar, İzmir Barosu’na 12460 sicil numarasıyla kayıtlı olup; ceza hukuku, kamulaştırma hukuku, miras hukuku, gayrimenkul hukuku, icra ve iflas hukuku ile iş hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır.

See Full Bio

Ceza Hukuku Gayrimenkul ve Tapu Hukuku Miras Hukuku