657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 76, kamu kurumlarının devlet memurlarını görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle veya belirli şartlarla daha üst dereceli kadrolara naklen atayabilmesine ilişkin temel düzenlemelerden biridir. DMK Madde 76, uygulamada özellikle memurun görev yerinin değiştirilmesi, başka göreve atanması, kurum içi nakil ve idarenin takdir yetkisi bakımından önem taşır. İdareye personelin görev ve görev yerini değiştirme konusunda yetki tanınmış olmakla birlikte bu yetki sınırsız değildir. Atama işlemlerinin kamu yararı, hizmet gerekleri ve hukuka uygunluk ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirilmesi gerekir.
Madde Metni
Memurların kurumlarınca görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi
Madde 76 – (Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Aynen kabul: 15/5/1975 – 1897/1 md.)
Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.
Memurlar istekleri ile, kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilirler.
Aşağı dereceye atananların 68 inci maddede yazılı süre kaydı aranmaksızın eski derecelerine tekrar atanmaları mümkündür.
Kazanılmış hak derecelerinden aşağı derecelere atananların aylık derece ve kademeleri genel hükümlere göre tespit edilmekle beraber, atandıkları bu derecelerde geçirdikleri süreler (kesenek ve karşılık farklarının kendileri tarafından her ay T.C. Emekli Sandığına gönderilmesini kabul etmeleri şartiyle) emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirilir.
DMK Madde 76 Neyi Düzenler?
DMK Madde 76, kurumların görev ve unvan eşitliği gözetmeden memurları kazanılmış hak aylık dereceleriyle bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68. maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst derecelerdeki başka kadrolara naklen atayabilmelerine ilişkin esasları düzenler.
Bu düzenleme, kamu kurumlarının personel ihtiyacını ve hizmet gereklerini dikkate alarak kurum içindeki görev dağılımını değiştirebilmesine hukuki dayanak sağlar.
Ancak idarenin bu yetkiyi kullanırken memurun hukuki statüsünü ve kazanılmış haklarını gözetmesi gerekir.
Memurun Görev Yeri İsteği Dışında Değiştirilebilir mi?
Evet. Devlet memurunun görev yeri, kamu hizmetinin gerektirdiği durumlarda kurum tarafından değiştirilebilir.
Memurun görev yeri değişikliğine rıza göstermemesi, tek başına atama işlemini hukuka aykırı hâle getirmez. İdarenin personel yönetimi konusunda belirli bir takdir yetkisi bulunmaktadır.
Ancak görev yeri değişikliğinin gerçek bir kamu yararı ve hizmet gereğine dayanması gerekir. Cezalandırma amacıyla, keyfî veya kişisel nedenlerle yapılan işlemler hukuka aykırılık iddiasına konu olabilir.
Memurun Görevi veya Unvanı Değiştirilebilir mi?
DMK Madde 76 kapsamında görev ve unvan eşitliği, kurum içi naklen atamalarda mutlak bir şart olarak öngörülmemiştir.
Bu nedenle gerekli hukuki koşulların bulunması hâlinde memur, farklı bir görev veya kadroya atanabilir. Ancak idarenin bu yetkisi, memuru hiçbir hukuki sınır olmaksızın istediği göreve atayabileceği anlamına gelmez.
Atanacak kadronun nitelikleri, hizmet sınıfı, özel mevzuattaki şartlar ve memurun kazanılmış hakları birlikte değerlendirilmelidir.
Memur Daha Alt Dereceli Bir Kadroya Atanabilir mi?
Memurun kazanılmış hak aylık derecesinden daha aşağı derecedeki bir kadroya atanması, DMK Madde 76’da özel şartlara bağlanmıştır.
Kanuna göre memurlar, istekleri ile kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilirler.
Bu durumda memurun yeni kadrosunun derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesi birbirinden farklı olabilir. Atamanın maaş ve diğer özlük haklarına etkisi ayrıca ilgili mevzuata göre değerlendirilmelidir.
Memurun Rızası Olmadan Alt Dereceli Kadroya Atama Yapılabilir mi?
DMK Madde 76 kapsamında kazanılmış hak derecesinin altında bir kadroya atanma konusunda memurun isteği önemli bir şarttır.
Kanunda belirtilen sınırlar içerisinde daha alt dereceli kadroya atama yapılabilmesi için ilgili düzenlemenin öngördüğü koşulların bulunması gerekir.
Bu nedenle görev veya görev yeri değişikliği ile alt dereceli kadroya atama birbirine karıştırılmamalıdır. Her işlemin hukuki şartları ayrı ayrı incelenmelidir.
Görev Yeri Değişikliği Cezalandırma Amacıyla Yapılabilir mi?
Görev yeri değişikliği bir disiplin cezası olarak kullanılamaz. İdare, DMK Madde 76 kapsamındaki atama yetkisini kamu hizmetinin gerektirdiği amaçlar doğrultusunda kullanmalıdır.
Bir memurun yalnızca cezalandırılması, baskı altına alınması veya kişisel nedenlerle başka bir yere atanması durumunda işlemin amaç unsuru bakımından hukuka aykırılığı gündeme gelebilir.
Atamanın gerçek nedeninin tespitinde işlemin gerekçesi, memurun hizmet geçmişi, kurumun personel ihtiyacı ve olayın koşulları birlikte değerlendirilebilir.
İdarenin Takdir Yetkisi Sınırsız mıdır?
Hayır. DMK Madde 76 idareye geniş bir takdir yetkisi tanısa da bu yetki sınırsız değildir.
İdari işlemler yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka uygun olmak zorundadır. Atama işlemi kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında bir amaçla yapılamaz.
Ayrıca eşitlik, objektiflik ve ölçülülük ilkeleri de somut olayın özelliklerine göre atama işleminin hukuka uygunluğunun değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.
DMK Madde 72 ile Madde 76 Arasındaki Fark Nedir?
DMK Madde 72, yer değiştirme suretiyle atamanın genel esaslarını ve özellikle hizmet bölgeleri ile belirli mazeret durumlarını düzenlemektedir.
DMK Madde 76 ise kurumların memurları görev ve unvan eşitliği gözetmeden belirli şartlarla başka kadrolara naklen atama ve görevlerini veya görev yerlerini değiştirme yetkisi bakımından temel düzenlemelerden biridir.
Somut bir atama işleminde, işlemin niteliğine göre Madde 72, Madde 76 ve ilgili atama ve yer değiştirme yönetmelikleri birlikte uygulanabilir.
Görev Yeri Değiştirilen Memur Dava Açabilir mi?
Görevi veya görev yeri değiştirilen memur, atama işleminin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa şartları oluştuğunda idari yargıda iptal davası açabilir.
Özellikle işlemin kamu yararı ve hizmet gereklerine dayanmaması, yetkisiz makam tarafından yapılması veya cezalandırma amacı taşıması hukuki uyuşmazlıklarda önem taşıyabilir.
Dava açılması, atama işlemini kendiliğinden durdurmaz. Gerekli şartların bulunması hâlinde yürütmenin durdurulması talebi de gündeme gelebilir.
DMK Madde 76’nın Önemi
DMK Madde 76, kamu kurumlarının değişen personel ve hizmet ihtiyaçlarına göre memurların görevlerini, kadrolarını ve görev yerlerini düzenleyebilmesine imkân sağlaması bakımından önemli bir personel hukuku hükmüdür.
Bununla birlikte bu yetkinin memurun kazanılmış hakları ile kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması gerekir. Böylece idarenin personel yönetme yetkisi ile memurun hukuki güvenceleri arasında bir denge kurulması amaçlanır.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
DMK Madde 76 kapsamında yapılan bir atama değerlendirilirken yalnızca memurun görev yerinin veya unvanının değişip değişmediğine bakılmamalıdır.
Atamanın hangi gerekçeyle yapıldığı, kadro derecesi, kazanılmış hak aylığı, memurun nitelikleri ve işlemin kamu yararı ile hizmet gereklerine dayanıp dayanmadığı birlikte incelenmelidir. Özellikle alt dereceli kadroya atamalarda memurun isteğine ilişkin kanuni şartlar ayrıca kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Memurun görev yeri isteği dışında değiştirilebilir mi?
Evet. Kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kurum tarafından görev yeri değişikliği yapılabilir.
İdare memurun unvanını değiştirebilir mi?
DMK Madde 76 görev ve unvan eşitliğini mutlak şart olarak aramaz; ancak atamanın kanuni koşullara uygun olması gerekir.
Görev yeri değişikliğine karşı dava açılabilir mi?
Evet. Hukuka aykırı olduğu düşünülen atama işlemine karşı idari yargıda iptal davası açılabilir.
