657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 68, devlet memurlarının derece yükselmesinin usul ve şartlarını düzenleyen temel hükümlerden biridir. Madde, memurun bulunduğu dereceden daha üst bir dereceye ilerlemesinin yanı sıra, uygulamada özellikle DMK 68/B kapsamında üst dereceli kadrolara atanma bakımından büyük önem taşır. Derece yükselmesi, kademe ilerlemesinden farklı bir personel işlemidir ve memurun kariyer gelişimi, kazanılmış hak aylığı ve özlük hakları üzerinde sonuç doğurabilir. DMK Madde 68 uygulanırken hizmet süresi, öğrenim durumu, atanılacak kadronun derecesi ve kanunda aranan diğer koşullar birlikte değerlendirilmelidir.
Madde Metni
Derece yükselmesinin usul ve şartları
Madde 68 – (Değişik: 12/2/1982 – 2595/5 md.)
A) Derece yükselmesi yapılabilmesi için:
a) (Değişik: 26/6/1984 – KHK 241/4 md.) Üst derecelerden boş bir kadronun bulunması,
b) Derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3 üncü kademesinde 1 yıl bulunmuş,
c) Kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş,
d) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/101 md.)
olması şarttır.
B) (Değişik: 4/5/1984 – KHK-199/1 md.) Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfı ile Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfı hariç, sınıfların 1, 2, 3 ve 4 üncü derecelerindeki kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın, atanmasındaki usule göre daha aşağıdaki derecelerden atama yapılabilir.
(Değişik ikinci paragraf: 13/2/2011 – 6111/101 md.) Ancak, bu şekilde bir atamanın yapılabilmesi için ilgilinin;
a) 1 inci dereceli kadrolardan ek göstergesi 5300 ve daha yukarıda olanlar için en az 12 yıl,
b) 1 inci ve 2 nci dereceli kadrolardan ek göstergesi 5300’den az olanlar için en az 10 yıl,
c) 3 üncü ve 4 üncü dereceli kadrolar için en az 8 yıl,
hizmetinin bulunması ve yükseköğrenim görmüş olması şarttır. Dört yıldan az süreli yükseköğrenim görenler için bu sürelere iki yıl ilave edilir. Bu sürelerin hesabında; 8/6/1984 tarihli ve 217 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi kapsamına dâhil kurumlarda fiilen çalışılan süreler ile Yasama Organı Üyeliğinde, belediye başkanlığında, belediye ve il genel meclisi üyeliğinde, kanunlarla kurulan fonlarda, muvazzaf askerlikte, okul devresi dâhil yedek astsubaylık ve yedek subaylıkta ve uluslararası kuruluşlarda geçen sürelerin tamamı ile yükseköğrenim gördükten sonra özel kurumlarda veya serbest olarak çalıştıkları sürenin; Başbakanlık ve bakanlıkların bağlı ve ilgili kuruluşlarının müsteşar ve müsteşar yardımcıları ile en üst yönetici konumundaki genel müdür ve başkan kadrolarına atanacaklar için tamamı, diğer kadrolara atanacaklar için altı yılı geçmemek üzere dörtte üçü dikkate alınır.
(Ek fıkra: 26/8/1993 – KHK-501/1 md.; İptal Anayasa Mahkemesinin 6/10/1993 tarihli ve E. 1993/32, K. 1993/32 sayılı kararı ile)
Bu bent hükümlerine göre atananlar atandıkları kadronun aylık (Ek gösterge dahil) ve diğer haklarından yararlanırlar. Bu suretle üst dereceye atananların bu kadrolarda geçirdikleri her yıl kademe ilerlemesi ve her “3” yıl derece yükselmesi sayılmak suretiyle kazanılmış hak ve emeklilik keseneğine esas aylık derecelerinin yükselmesinde gözönüne alınır. Ancak atandıkları kadro aylıkları, başka görevlere atanma halinde kazanılmış hak sayılmaz.
(Ek paragraf: 2/7/2018 – KHK-703/172 md.) Cumhurbaşkanı onayıyla yapılan atamalarda Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde öngörülen hizmet süresi şartları aranır. Üst kademe kamu yöneticisi sayılmayan daire başkanı ve bu kadrolara denk yönetici kadrolarına yapılacak atamalarda bu bentte öngörülen hizmet süresi yükseköğrenim gördükten sonra beş yıl olarak uygulanır. Ancak bu beş yıllık sürenin hesabında Devlet memurlarının kazanılmış hak aylık derece ve kademesinde değerlendirilen hizmet süreleri esas alınır.
C) (Ek: 13/2/2011 – 6111/101 md.) Derece yükselmesi ile ilgili onay mercii atamaya yetkili amirdir. Müşterek kararla atanmış olanların derece yükselmeleri, ilgili bakanın veya yetkili kıldığı makamın onayı ile yapılır. Üst derece kadroya atanmış olup da kazanılmış hak ve emeklilik keseneğine esas aylık dereceleri daha aşağıda bulunanların (45 inci maddenin ikinci fıkrasına göre yapılan atamalar hariç), kazanılmış hak ve emeklilik keseneğine esas aylık derecelerinin yükseltilmeleri için, bu hâlin devamı süresince yukarıda belirtilen onay aranmaz.
DMK Madde 68 Neyi Düzenler?
DMK Madde 68, devlet memurlarının derece yükselmesi yapabilmesi için gerekli şartları ve belirli derecelerdeki kadrolara yapılabilecek atamaların esaslarını düzenlemektedir.
Madde kapsamında olağan derece yükselmesi ile belirli üst dereceli kadrolara atanmayı mümkün kılan özel düzenlemelerin birbirinden ayrılması gerekir.
Özellikle uygulamada sıkça karşılaşılan 68/B ataması, memurun belirli hizmet süresi şartlarını taşıması hâlinde kazanılmış hak aylık derecesinden daha üst derecelerde bulunan bazı kadrolara atanabilmesine imkân sağlayabilmektedir.
Derece Yükselmesi İçin Hangi Şartlar Aranır?
Derece yükselmesi yapılabilmesi için memurun kanunda öngörülen koşulları taşıması gerekir. Genel sistem içerisinde üst dereceden boş bir kadronun bulunması, derecesi içinde gerekli süreyi geçirmiş olması ve yükselebileceği derece bakımından gerekli niteliklere sahip bulunması önem taşır.
Derece yükselmesinde memurun hizmet süresi, mevcut derece ve kademesi, öğrenim durumu ve atanacağı kadronun şartları birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle yalnızca belirli bir hizmet süresinin tamamlanması, her durumda otomatik olarak istenilen üst kadroya atanma hakkı sağlamaz.
Derece Yükselmesi ile Kademe İlerlemesi Arasındaki Fark Nedir?
Kademe ilerlemesi, memurun bulunduğu derece içerisinde bir üst kademeye geçmesini; derece yükselmesi ise daha üst bir dereceye ilerlemesini ifade eder.
Örneğin memurun aynı derece içerisinde kademesinin değişmesi bir kademe ilerlemesi iken, şartların oluşmasıyla daha üst dereceye geçmesi derece yükselmesi niteliğindedir.
Bu ayrım, memurun kazanılmış hak aylığı, kariyer ilerlemesi ve personel kayıtlarının doğru tutulması bakımından önemlidir.
DMK 68/B Ataması Nedir?
DMK 68/B, belirli şartları taşıyan devlet memurlarının, kazanılmış hak aylık derecelerine bakılmaksızın 1, 2, 3 ve 4. derecelerdeki belirli kadrolara atanabilmesine ilişkin özel bir düzenlemedir.
Bu hüküm özellikle yönetici ve üst dereceli kadrolara yapılacak atamalarda uygulamada önem taşır. Ancak 68/B kapsamında atama yapılabilmesi için kanunda belirtilen öğrenim ve toplam hizmet süresi şartlarının sağlanması gerekir.
Ayrıca 68/B kapsamında bir kadroya atanmak ile memurun kazanılmış hak aylık derecesinin aynı dereceye yükselmesi aynı hukuki sonucu ifade etmez.
68/B İçin Kaç Yıl Hizmet Gerekir?
DMK 68/B kapsamında hizmet süresi, atanılacak kadronun derecesine göre değişmektedir.
Kanunda öngörülen sistemde 1. derece kadrolar için en az 12 yıl, 2. derece kadrolar için en az 10 yıl, 3. ve 4. derece kadrolar için ise en az 8 yıl hizmet şartı esas alınmaktadır.
Bununla birlikte yükseköğrenim süresi ve kanunda belirtilen bazı hizmetlerin hesaplanması bakımından özel hükümler bulunduğundan, 68/B hizmet süresi hesabının kişinin özlük dosyası ve hizmet geçmişi üzerinden yapılması gerekir.
68/B Ataması Kazanılmış Hak Sağlar mı?
68/B kapsamında üst dereceli bir kadroya atanmak, memurun kazanılmış hak aylık derecesinin otomatik olarak atandığı kadronun derecesine yükseldiği anlamına gelmez.
Burada kadro derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesi arasındaki ayrım önemlidir. Memur, örneğin daha üst dereceli bir kadroda görev yaparken kazanılmış hak aylığı bakımından farklı bir derece ve kademede bulunabilir.
Bu ayrım özellikle görevden alınma, başka kadroya atanma ve mali hakların belirlenmesi sırasında önem taşır.
68/B Ataması Memura Kalıcı Görev Hakkı Verir mi?
DMK 68/B kapsamında bir kadroya atanmış olmak, tek başına o görevde süresiz veya mutlak biçimde kalma hakkı sağlamaz.
Özellikle yönetici kadrolarında atama ve görevden alma işlemleri, ilgili personel mevzuatı ve idare hukukunun genel ilkeleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Memurun üst dereceli kadroya atanması nedeniyle elde ettiği mali ve özlük haklarının görev değişikliği sonrasındaki durumu ise atamanın niteliğine ve ilgili mevzuata göre belirlenir.
Hizmet Süresi Hesabında Hangi Süreler Dikkate Alınır?
DMK 68 kapsamında hizmet süresinin hesabı, özellikle 68/B atamalarında kritik öneme sahiptir. Devlet memuriyetinde geçen hizmetlerin yanı sıra kanunda açıkça belirtilen bazı kurum ve statülerde geçen sürelerin belirli bölümleri de hesaplamada dikkate alınabilir.
Ancak her çalışma süresinin otomatik olarak 68/B hizmet süresine dahil edilmesi mümkün değildir. Çalışmanın hangi statüde ve hangi kurumda geçtiği ile kanunda belirtilen koşulları taşıyıp taşımadığı ayrı ayrı incelenmelidir.
Yanlış hizmet süresi hesabı, yapılan atamanın hukuka uygunluğu ve personelin mali hakları bakımından uyuşmazlığa neden olabilir.
DMK Madde 68’in Önemi
DMK Madde 68, devlet memurlarının kariyer sistemi içerisinde derece yükselmesinin hukuki koşullarını belirlemesi açısından temel düzenlemelerden biridir.
Özellikle 68/B kapsamında üst dereceli kadrolara atama, kamu personel uygulamasında maddenin en önemli alanlarından birini oluşturmaktadır. Düzenleme, hizmet tecrübesi ve belirli şartları taşıyan personelin üst dereceli görevlere atanmasına imkân verirken, bu atamaları kanuni koşullara bağlamaktadır.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
DMK Madde 68 uygulanırken olağan derece yükselmesi ile 68/B kapsamında üst dereceli kadroya atanma birbirine karıştırılmamalıdır.
Özellikle hizmet süresinin doğru hesaplanması, öğrenim şartının değerlendirilmesi, kadro derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesinin ayrılması ve atanılacak kadronun kanuni koşullarının kontrol edilmesi gerekir. Hatalı yapılan derece veya atama işlemleri, önemli mali ve özlük hakkı uyuşmazlıklarına yol açabilir.
Sık Sorulan Sorular
DMK 68/B ile kimler üst dereceli kadroya atanabilir?
Kanundaki öğrenim, hizmet süresi ve kadroya ilişkin şartları taşıyan memurlar, uygun kadrolara 68/B kapsamında atanabilir.
68/B ile 1. derece kadroya atanmak için kaç yıl gerekir?
Kural olarak en az 12 yıllık hizmet süresi aranır; kanundaki hizmet hesabına ilişkin özel hükümler ayrıca uygulanır.
68/B ataması kazanılmış hak aylığını otomatik yükseltir mi?
Hayır. Kadro derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesi farklıdır; üst dereceli kadroya atanma aylık derecesini otomatik olarak aynı seviyeye çıkarmaz.
