657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 63, bir göreve atanan kişinin kanunda belirtilen süre içerisinde işe başlamaması hâlinde uygulanacak hukuki sonuçları düzenlemektedir. DMK Madde 63 işe başlamama halinde yapılacak işlem, ilk defa veya yeniden memuriyete atanan kişiler ile başka bir göreve naklen atanan devlet memurları bakımından farklı sonuçlar öngörmesi nedeniyle önem taşır. Göreve başlamama durumunda belge ile ispatlanabilir zorlayıcı sebeplerin bulunup bulunmadığı, atamanın türü ve kanuni sürelerin geçirilip geçirilmediği özellikle değerlendirilmelidir. Madde, DMK Madde 62’de düzenlenen görev yerine hareket ve işe başlama süreleriyle birlikte uygulanmalıdır.
Madde Metni
İşe başlamama halinde yapılacak işlem
Madde 63 – (Değişik: 23/12/1972 – KHK-2/1 md.)
(Değişik: 12/5/1982 – 2670/24 md.) Bir göreve ilk defa veya yeniden atananlardan belge ile isbatı mümkün zorlayıcı sebepler olmaksızın 62 nci maddedeki süre içinde işe başlamayanların atanmaları iptal edilir ve bunlar 1 yıl süreyle Devlet memuru olarak istihdam edilemezler. Bunların belge ile isbatı mümkün zorlayıcı sebepler nedeniyle göreve başlamama hali iki ayı aştığı takdirde atama işlemi atamaya yetkili makamlarca iptal edilir.
Başka yerdeki bir göreve atananlardan 62 nci maddedeki süre içinde hareket ederek belli yol süresi sonunda yeni görevlerine başlamıyanlara, eski görevlerinden ayrılış ve yeni görevlerine başlayış tarihleri arasında aylık verilmemek şartı ile 10 günlük bir süre daha verilebilir. Belge ile isbatı mümkün zorlayıcı sebepler olmaksızın bu süre sonunda da yeni görevlerinde işe başlamıyanlar memuriyetten çekilmiş sayılırlar.
DMK Madde 63 Neyi Düzenler?
DMK Madde 63, ataması yapılan kişinin belirlenen süre içerisinde görevine başlamaması durumunda yapılacak işlemleri düzenler.
Maddenin uygulanmasında kişinin ilk defa veya yeniden devlet memurluğuna atanmış olması ile hâlen devlet memuru olup başka bir göreve atanmış olması arasında önemli bir ayrım bulunmaktadır.
Bu nedenle göreve başlamama hâlinde uygulanacak hukuki sonuç belirlenirken öncelikle atamanın niteliğinin doğru tespit edilmesi gerekir.
İlk Defa veya Yeniden Atanan Kişi Göreve Başlamazsa Ne Olur?
İlk defa veya yeniden bir göreve atanan kişiler, DMK Madde 62’de belirtilen süreler içerisinde belgeyle ispatlanabilir zorlayıcı bir sebep olmaksızın göreve başlamazlarsa atamaları iptal edilir.
Bu kişiler ayrıca bir yıl süreyle devlet memuru olarak istihdam edilemezler. Dolayısıyla süresinde göreve başlamamanın sonucu yalnızca yapılan atamanın geçersiz hâle gelmesiyle sınırlı değildir.
Bu yaptırımın uygulanabilmesi bakımından göreve başlamama nedeni ve zorlayıcı sebep bulunup bulunmadığı dikkatle değerlendirilmelidir.
Zorlayıcı Sebep Nedeniyle Göreve Başlanamazsa Ne Olur?
Atanan kişinin süresinde göreve başlayamamasının belge ile ispatlanabilir zorlayıcı bir sebebe dayanması durumunda farklı hükümler uygulanır.
Zorlayıcı sebebin bulunması, kişinin keyfî biçimde göreve başlamamasıyla aynı şekilde değerlendirilemez. Ancak zorlayıcı sebep nedeniyle göreve başlayamama hâlinin iki ayı aşması durumunda atama işlemi, atamaya yetkili makamlar tarafından iptal edilebilir.
Bu nedenle mazeretin ilgili kuruma zamanında bildirilmesi ve mümkünse resmî belgelerle ispatlanması önem taşır.
Naklen Atanan Memur Yeni Görevine Başlamazsa Ne Olur?
Başka bir yerdeki göreve naklen atanan devlet memurunun süresi içerisinde yeni görevine başlamaması, ilk defa memuriyete atanan kişiden farklı hukuki sonuçlara tabidir.
Belgeyle ispatlanabilir zorlayıcı bir sebep olmaksızın süresinde göreve başlamayan memura aylıksız olarak 10 günlük ek süre verilir.
Bu ek süre sonunda da göreve başlanmaması hâlinde memur çekilmiş sayılır ve hakkında çekilmiş sayılmaya ilişkin hükümler uygulanır.
10 Günlük Ek Süre Kimlere Verilir?
DMK Madde 63’teki 10 günlük ek süre, ilk defa memuriyete atanan herkese uygulanan genel bir ek süre değildir. Bu düzenleme, başka yerdeki bir göreve atanıp kanuni süresi içerisinde hareket ederek görevine başlamayan memurlar bakımından önem taşır.
Bu süre aylıksızdır. Memurun verilen ek süre sonunda da yeni görevine başlamaması durumunda çekilmiş sayılma sonucu gündeme gelir.
Dolayısıyla 15 günlük hareket süresi ile 10 günlük ek sürenin birbirinden farklı hukuki süreler olduğu unutulmamalıdır.
Çekilmiş Sayılma Ne Anlama Gelir?
Çekilmiş sayılma, memurun açıkça istifa dilekçesi vermemesine rağmen kanunda belirtilen davranışları nedeniyle memuriyetten çekilmiş kabul edilmesidir.
DMK Madde 63 kapsamında, şartların oluşması ve verilen ek süre sonunda göreve başlanmaması durumunda memurun çekilmiş sayılması söz konusu olabilir.
Çekilmiş sayılma, kişinin daha sonra yeniden devlet memurluğuna atanabilmesi bakımından da sonuç doğurabilir. Bu nedenle ilgili durum DMK’nın çekilmeye ve yeniden atanmaya ilişkin hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İşe Başlama Süreleri Nasıl Belirlenir?
İşe başlama sürelerinin belirlenmesinde DMK Madde 62 ve Madde 63 birlikte değerlendirilmelidir. Madde 62, atanan kişilerin ne zaman hareket ederek görevlerine başlamaları gerektiğini; Madde 63 ise bu sürelere uyulmamasının sonuçlarını düzenler.
Atamanın aynı yerde veya başka yerde olması, ilk atama veya naklen atama niteliği taşıması ve tebliğ tarihi, uygulanacak sürenin belirlenmesinde önemlidir.
Bu nedenle işe başlamama nedeniyle işlem yapılmadan önce kanuni sürenin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı kontrol edilmelidir.
Hukuka Aykırı İşe Başlamama İşlemine Dava Açılabilir mi?
Atamanın iptali veya çekilmiş sayılma işleminin hukuka aykırı olduğunu düşünen kişi, şartları oluştuğunda idari yargıya başvurabilir.
Özellikle zorlayıcı sebebin dikkate alınmaması, işe başlama süresinin yanlış hesaplanması veya tebligatla ilgili hukuka aykırılıklar, işlemin yargısal denetiminde önem taşıyabilir.
İptal davası bakımından kanuni sürelerin bulunması nedeniyle işlemin tebliğ tarihi ve dava açma süresi dikkatle takip edilmelidir.
DMK Madde 63’ün Önemi
DMK Madde 63, ataması yapılan kişilerin görevlerine zamanında başlamalarını sağlarken, işe başlamamanın sonuçlarını açık kurallara bağlaması açısından önemlidir.
Madde; atamanın iptali, bir yıl memuriyete alınmama, 10 günlük ek süre ve çekilmiş sayılma gibi farklı hukuki sonuçlar öngörmektedir.
Bu nedenle her işe başlamama durumu aynı şekilde değerlendirilmemeli; kişinin statüsü, atamanın türü ve varsa zorlayıcı sebepler ayrı ayrı incelenmelidir.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
DMK Madde 63 uygulanırken, öncelikle atama emrinin ne zaman tebliğ edildiği ve DMK Madde 62’deki işe başlama süresinin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı belirlenmelidir.
Ayrıca kişinin ilk defa veya yeniden atanmış olması ile naklen atanmış bir memur olması arasındaki ayrım mutlaka gözetilmelidir. Zorlayıcı bir sebep varsa bunun zamanında bildirilmesi ve belgeyle ispatlanması, olası hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
İlk defa atanan kişi süresinde işe başlamazsa ne olur?
Zorlayıcı sebep yoksa ataması iptal edilir ve bir yıl devlet memuru olarak istihdam edilemez.
Naklen atanan memur göreve başlamazsa ne olur?
Şartları oluştuğunda aylıksız 10 günlük ek süre verilir; bu sürede de başlamazsa çekilmiş sayılabilir.
Zorlayıcı sebep varsa atama hemen iptal edilir mi?
Hayır. Belgeyle ispatlanabilir zorlayıcı sebepler ayrıca değerlendirilir; göreve başlayamamanın iki ayı aşması hâlinde atama iptal edilebilir.
