Devlet Memurları Kanunu Madde 5 Dört İstihdam Şekli Dışında Personel Çalıştırılamıyacağı

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 5, kamu kurumlarında kanunda öngörülen istihdam şekilleri dışında personel çalıştırılamayacağı esasını düzenlemektedir. Kamu personel rejiminde çalışanların hangi hukuki statü altında istihdam edileceğinin açık ve öngörülebilir olması, hem idarenin personel yönetimi hem de çalışanların mali ve özlük haklarının belirlenmesi açısından önem taşır. DMK Madde 5, 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinde düzenlenen istihdam biçimleriyle doğrudan bağlantılıdır. Bu hüküm, kamu kurumlarının kanunda belirlenen personel statülerinin dışında farklı bir istihdam biçimi oluşturarak personel çalıştırmasını önlemeyi ve kamu personel sisteminde hukuki bütünlüğü korumayı amaçlamaktadır.

Madde Metni

Dört istihdam şekli dışında personel çalıştırılamıyacağı

Madde 5 – (Değişik: 23/12/1972 – KHK-2/1 md.)

Bu Kanuna tabi kurumlar, dördüncü maddede yazılı dört istihdam şekli dışında personel çalıştıramazlar.

DMK Madde 5 Neyi Düzenler?

DMK Madde 5, 657 sayılı Kanun’a tabi kurumların, kanunun 4. maddesinde belirtilen istihdam şekilleri dışında personel çalıştıramayacağını hükme bağlamaktadır.

Bu düzenlemenin temel amacı, kamu kurumlarının personel istihdamında kanunla belirlenen statülere bağlı kalmasını sağlamaktır. Böylece kamu personelinin hangi hukuki statüye tabi olduğu ve sahip olduğu hak ve yükümlülükler belirli bir sistem içerisinde düzenlenmektedir.

657 Sayılı Kanun’daki Dört İstihdam Şekli Nelerdir?

DMK Madde 4, kamu hizmetlerinin gördürülmesinde esas alınan istihdam biçimlerini düzenlemektedir. Kanunun sistematiğinde dört temel istihdam şekli;

• Memurlar,
• Sözleşmeli personel,
• Geçici personel,
• İşçiler

şeklinde düzenlenmiştir.

Ancak geçici personel statüsüne ilişkin mevzuatta zaman içerisinde önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu nedenle güncel bir personel statüsü değerlendirmesinde yalnızca kanundaki tarihsel “dört istihdam şekli” ifadesine dayanılmamalı, yürürlükteki güncel mevzuat da dikkate alınmalıdır.

Dört İstihdam Şekli Dışında Personel Çalıştırma Yasağının Amacı Nedir?

DMK Madde 5’in temel amacı, kamu kurumlarının kanuni dayanağı bulunmayan personel statüleri oluşturmasını önlemektir. Kamu çalışanlarının statülerinin kanunla belirlenmesi, personelin hak ve yükümlülüklerinin öngörülebilir olmasını sağlar.

Bu sistem sayesinde maaş, sosyal haklar, izinler, görev güvencesi ve diğer özlük haklarının hangi mevzuata göre belirleneceği konusunda hukuki belirlilik sağlanması amaçlanmaktadır.

Memur ile Sözleşmeli Personel Aynı Statüde midir?

Hayır. Devlet memuru ile sözleşmeli personel, kamu hizmetinde görev yapabilmelerine rağmen aynı hukuki statüye sahip değildir.

Devlet memurları, 657 sayılı Kanun’un memurlara ilişkin hükümlerine tabi olurken sözleşmeli personelin çalışma şartları ve özlük hakları, tabi oldukları sözleşme ve ilgili mevzuata göre farklılık gösterebilir.

Bu nedenle kişinin kamu kurumunda çalışması tek başına devlet memuru olduğu anlamına gelmez. Çalışanın hangi istihdam statüsünde bulunduğu ayrıca belirlenmelidir.

İşçiler 657 Sayılı Kanun’a Tabi Devlet Memuru mudur?

Kamu kurumlarında çalışan işçiler, devlet memuru statüsünde değildir. İşçilerin çalışma ilişkileri temel olarak iş mevzuatı, toplu iş sözleşmeleri ve ilgili diğer düzenlemeler kapsamında değerlendirilir.

Bu ayrım; iş güvencesi, ücret, izin, disiplin ve sosyal haklar bakımından önemli sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle kamu kurumunda çalışan kişinin hangi personel statüsüne tabi olduğunun doğru belirlenmesi gerekir.

Personelin Statüsü Neden Önemlidir?

Kamu personelinin istihdam statüsü, kişinin sahip olduğu hak ve yükümlülüklerin belirlenmesinde temel unsurlardan biridir.

Çalışanın maaşı, izin hakları, sosyal hakları, disiplin rejimi, görev güvencesi ve görevden ayrılma koşulları, tabi olduğu statüye göre farklılık gösterebilir.

Bu nedenle kamu kurumlarında personel çalıştırılırken istihdamın açık bir hukuki dayanağa sahip olması hem çalışanların haklarının korunması hem de idarenin hukuka uygun hareket etmesi açısından önem taşır.

Hukuka Aykırı İstihdam Durumunda Ne Yapılabilir?

Bir kişinin hukuki statüsünün yanlış belirlendiğini veya mevzuata aykırı bir istihdam ilişkisi kurulduğunu düşünmesi hâlinde, uyuşmazlığın niteliğine göre farklı hukuki yollar gündeme gelebilir.

Çalışanın memur, sözleşmeli personel veya işçi statüsünde bulunması; görevli yargı yeri ve uygulanacak mevzuatın belirlenmesini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle somut olayda çalışma ilişkisinin hukuki niteliğinin doğru tespit edilmesi önemlidir.

DMK Madde 5’in Önemi

DMK Madde 5, kamu personel sisteminde kanunilik, hukuki belirlilik ve statü güvencesinin sağlanmasına hizmet eden temel hükümlerden biridir.

Kamu kurumlarının personel ihtiyacını karşılaması sırasında kanuni istihdam biçimlerine bağlı kalması, keyfî personel statülerinin oluşturulmasını önler. Böylece kamu personel rejiminin düzenli ve öngörülebilir şekilde işlemesine katkı sağlanır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

DMK Madde 5 değerlendirilirken, 657 sayılı Kanun’un 4. maddesi ve kamu personel mevzuatında zaman içerisinde yapılan değişiklikler birlikte dikkate alınmalıdır.

Özellikle bir kamu çalışanının statüsü belirlenirken yalnızca yaptığı işe değil; atama veya sözleşme biçimine, kadro veya pozisyonuna ve tabi olduğu özel mevzuata bakılması gerekir. Statünün yanlış belirlenmesi önemli mali ve özlük hakkı uyuşmazlıklarına yol açabilir.

Sık Sorulan Sorular