Evet. Devlet memurları sendika kurabilir ve kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde kamu görevlileri sendikalarına üye olabilir. Memurların sendika hakkı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 22. maddesinde açıkça düzenlenmiş; ayrıca Anayasa’nın 51. maddesi ile güvence altına alınmıştır.
Ancak memurların sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkının kapsamı sınırsız değildir. Sendika üyeliğinin şartları, sendikaların kuruluşu, faaliyetleri ve kamu görevlileri bakımından getirilen istisnalar esas olarak 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu kapsamında değerlendirilir.

Madde Metni
Madde 22 – (Mülga: 23/12/1972 – KHK-2/5 md.; Yeniden düzenleme: 12/6/1997 4275/1 md.)
Devlet memurları, Anayasada ve özel kanununda belirtilen hükümler uyarınca sendikalar ve üst kuruluşlar kurabilir ve bunlara üye olabilirler.
Devlet Memurları Sendika Kurabilir mi?
Evet. Devlet memurlarının sendika kurması hukuken mümkündür.
Anayasa’nın 51. maddesine göre çalışanlar, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla önceden izin almaksızın sendika ve üst kuruluşlar kurabilir, bunlara serbestçe üye olabilir ve üyelikten ayrılabilir.
Ancak Anayasa aynı zamanda işçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin sendikal haklarının kapsam, istisna ve sınırlarının gördükleri hizmetin niteliğine uygun olarak kanunla düzenlenebileceğini belirtmektedir.
Bu nedenle memurların sendika hakkı değerlendirilirken yalnızca DMK Madde 22’ye değil, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na da bakılması gerekir.
Memurlar Sendikaya Üye Olabilir mi?
Kural olarak evet.
Kamu görevlileri, görev yaptıkları hizmet kolunda faaliyet gösteren kamu görevlileri sendikalarına mevzuatta öngörülen usule göre üye olabilirler.
Ancak 4688 sayılı Kanun’un 15. maddesinde bazı kamu görevlileri bakımından sendika üyeliğine ilişkin istisnalar düzenlenmiştir. Bu nedenle bütün kamu görevlilerinin istisnasız şekilde sendikaya üye olabileceğini söylemek doğru değildir.
Kişinin görev yaptığı kurum, unvanı ve kamu görevinin niteliği sendika üyeliğinin mümkün olup olmadığının belirlenmesinde önem taşıyabilir.
Memurun Sendikaya Üye Olması İçin Kurumdan İzin Alması Gerekir mi?
Kural olarak hayır.
Sendika üyeliği kurum amirinin takdirine veya önceden vereceği izne bağlı bir hak değildir. Anayasa’nın 51. maddesinde sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkı açıkça güvence altına alınmıştır.
Üyelik işlemleri 4688 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatta öngörülen usule göre gerçekleştirilir.
Sendika Üyesi Olduğu İçin Memura Disiplin Cezası Verilebilir mi?
Bir kamu görevlisine yalnızca sendika üyesi olması veya hukuka uygun sendikal faaliyette bulunması nedeniyle disiplin cezası verilmesi sendika hakkına müdahale oluşturabilir.
Memur hakkında uygulanan yaptırımın hukuka uygunluğu ayrıca memur disiplin cezaları bakımından değerlendirilmelidir.
Anayasa Mahkemesi de kamu görevlilerine sendikal faaliyetleri nedeniyle uygulanan disiplin cezalarını Anayasa’nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkı kapsamında incelemektedir.
Nitekim Anayasa Mahkemesi, Deniz Çağlı, B. No: 2021/3673, 11/3/2026 kararında, üyesi olduğu sendikanın aldığı karar doğrultusunda nöbet görevini yerine getirmeyen kamu görevlisine disiplin cezası verilmesini incelemiş ve sendika hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Kararın tamamına Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası üzerinden ulaşılabilir.
Bu karar, sendika kararı doğrultusunda gerçekleştirilen faaliyetler nedeniyle kamu görevlilerine uygulanan disiplin yaptırımlarının sendika hakkı yönünden ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.
Sendikal Faaliyet Nedeniyle Memurun Görev Yeri Değiştirilebilir mi?
İdarenin kamu görevlilerinin görev yerini değiştirme konusunda belirli bir takdir yetkisi bulunmakla birlikte bu yetki, sendikal faaliyeti engellemek veya kamu görevlisini sendikal faaliyeti nedeniyle cezalandırmak amacıyla kullanılamaz.
Anayasa Mahkemesi, Abdulkadir Akgün, B. No: 2015/19791, 20/3/2019 kararında, sendika il temsilcisi olan kamu görevlisinin sendikal faaliyetleri gerekçe gösterilerek başka bir birime atanmasını incelemiş ve sendika hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Karara ilişkin ayrıntılı açıklamaya Anayasa Mahkemesinin resmî internet sitesinden ulaşılabilir.
Dolayısıyla görev yeri değişikliği veya atama işleminin görünürde hizmet gereklerine dayanması tek başına yeterli değildir. İşlemin gerçek sebebinin sendikal faaliyet olup olmadığı somut olayın özelliklerine göre incelenmelidir.
Kamu görevlisi hakkında daha ağır bir idari tedbir uygulanmışsa DMK Madde 137 kapsamında görevden uzaklaştırma hükümleri de ayrıca değerlendirilmelidir.
Sendika Hakkı Mutlak Bir Hak mıdır?
Hayır.
Anayasa’nın 51. maddesine göre sendika kurma hakkı; millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık, genel ahlak ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle kanunla sınırlandırılabilir.
Ancak sendika hakkına getirilen her sınırlama otomatik olarak hukuka uygun değildir.
Müdahalenin kanuni dayanağının bulunmasının yanında meşru bir amaç taşıması, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olması ve ölçülülük ilkesini ihlal etmemesi gerekir.
Sendikal Faaliyet Nedeniyle Yapılan İdari İşleme Karşı Ne Yapılabilir?
Bir kamu görevlisi hakkında sendika üyeliği veya sendikal faaliyeti nedeniyle disiplin cezası, görev yeri değişikliği, atama veya başka bir idari işlem tesis edilmişse işlemin hukuka uygunluğu idari yargı denetimine konu edilebilir.
Özellikle idari işlemin gerçek sebebinin sendikal faaliyet olması, idarenin takdir yetkisinin amacı dışında kullanılması veya yapılan müdahalenin ölçüsüz olması iptal davasında önem taşıyabilir.
Memur hakkında disiplin cezası uygulanmışsa memur disiplin cezalarına ve bunlara karşı başvuru yollarına ilişkin hükümler ayrıca incelenmelidir.
Görevden uzaklaştırma kararı verilmişse DMK Madde 137 görevden uzaklaştırma hükümlerinin şartlarının oluşup oluşmadığı değerlendirilmelidir.
Memurların Diğer Özlük ve Statü Hakları
Sendika hakkı kamu personel hukukunun yalnızca bir bölümünü oluşturmaktadır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında istisnai memurluklar ve memuriyetten ayrılan kişilerin yeniden devlet memurluğuna atanması gibi konular da farklı şartlara tabi tutulmuştur.
Özellikle kamu görevlisinin statüsünün belirlenmesi, atanması, disiplin işlemleri ve görevden uzaklaştırılması gibi işlemlerde 657 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Devlet memuru sendika kurabilir mi?
Evet. DMK Madde 22 uyarınca devlet memurları, Anayasa ve özel kanun hükümleri çerçevesinde sendika ve üst kuruluşlar kurabilir.
Memur sendikaya üye olabilir mi?
Kural olarak evet. Ancak 4688 sayılı Kanunda bazı kamu görevlileri bakımından sendika üyeliğine ilişkin istisnalar bulunmaktadır.
Memurun sendikaya üye olması için amirinden izin alması gerekir mi?
Kural olarak hayır. Sendika üyeliği kurum amirinin önceden vereceği izne bağlı değildir.
Sendika üyesi olduğu için memura disiplin cezası verilebilir mi?
Salt sendika üyeliği nedeniyle disiplin cezası uygulanması hukuka uygun değildir. Sendikal faaliyet nedeniyle verilen disiplin cezaları ise faaliyetin niteliği ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak sendika hakkı yönünden ayrıca değerlendirilmelidir.
Sendikal faaliyet nedeniyle memurun görev yeri değiştirilebilir mi?
İdarenin atama ve görevlendirme konusunda takdir yetkisi bulunmakla birlikte bu yetkinin sendikal faaliyetleri engellemek veya cezalandırmak amacıyla kullanılması sendika hakkının ihlaline yol açabilir.
Memurlar toplu yapabilir mi?
Evet. Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin toplu sözleşme hakkı Anayasa’nın 53. maddesinde düzenlenmiştir.
DMK Madde 22 neyi düzenler?
DMK Madde 22, devlet memurlarının Anayasa ve özel kanun hükümleri çerçevesinde sendika ve üst kuruluşlar kurabileceğini ve bunlara üye olabileceğini düzenlemektedir.


