657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 2, Kanun’un temel amacını düzenler. Madde; devlet memurlarının atanma, yükselme, hak, yükümlülük, aylık, ödenek ve özlük işlerinin 657 sayılı Kanun kapsamında ele alınacağını açıklar.
Madde Metni
Madde 2 – (Değişik: 23/12/1972 – KHK-2/1 md.)
Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.
(Mülga birinci cümle: 13/2/2011 – 6111/117 md.) Bu Kanunda öngörülen yönetmelikler Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulur.
657 Sayılı Kanun Madde 2 Ne Anlama Gelir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 2. maddesi, Kanunun hangi kurumlarda ve hangi kamu görevlileri hakkında uygulanacağını belirlemektedir. Başka bir ifadeyle bu madde, 657 sayılı Kanun’un uygulama alanını ortaya koymaktadır.
Devlet teşkilatı içerisinde görev yapan her kamu görevlisi aynı personel rejimine tabi değildir. Bazı kamu görevlileri doğrudan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine tabi olurken, bazı meslek grupları ise kendi özel kanunları kapsamında görev yapmaktadır.
Bu nedenle Madde 2’nin temel amacı, kamu personel sisteminde hangi personelin genel personel rejimine tabi olduğunu belirlemek ve uygulamada ortaya çıkabilecek tereddütleri önlemektir.
657 Sayılı Kanunun Kapsamına Kimler Girer?
Madde 2 uyarınca genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler, düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile Kanunda belirtilen diğer kamu idarelerinde görev yapan ve özel bir personel kanununa tabi olmayan devlet memurları, kural olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine tabidir.
Bu kapsamda görev yapan memurların;
- Atanmaları,
- Hak ve yükümlülükleri,
- Disiplin işlemleri,
- İzin hakları,
- Mali ve sosyal hakları,
- Görevde yükselmeleri,
- Memuriyetin sona ermesi
657 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda yürütülmektedir.
657 Sayılı Kanun Her Kamu Görevlisine Uygulanır mı?
Hayır. 657 sayılı Kanun, kamu hizmeti gören her kişiye uygulanmaz.
Türkiye’de kamu personel sistemi yalnızca 657 sayılı Kanun’dan oluşmamaktadır. Bazı kamu görevlileri, görevlerinin niteliği nedeniyle özel personel kanunlarına tabidir. Örneğin hâkim ve savcılar, askerî personel, akademik personelin önemli bir bölümü ve bazı meslek grupları kendi özel kanunları kapsamında görev yapmaktadır.
Bu nedenle bir kamu görevlisinin hangi mevzuata tabi olduğu belirlenirken öncelikle görev yaptığı kurum, kadro unvanı ve ilgili özel kanun hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
Madde 2 Neden Önemlidir?
DMK Madde 2, kamu personel hukukunun en önemli başlangıç hükümlerinden biridir. Çünkü Kanunun uygulanacağı kişi ve kurumları belirlemektedir.
Bir kamu görevlisinin 657 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığının belirlenmesi, sahip olduğu hakların, yükümlülüklerin, disiplin hükümlerinin, izin haklarının ve diğer özlük işlemlerinin hangi mevzuata göre yürütüleceğini doğrudan etkiler.
Bu nedenle Madde 2, yalnızca kapsam maddesi değil; aynı zamanda kamu personel rejiminin uygulanma sınırlarını belirleyen temel düzenlemelerden biridir.
657 Sayılı Kanun ile Özel Kanunlar Arasındaki İlişki
Madde 2, genel personel rejimi ile özel personel rejimleri arasındaki ayrımın yapılmasını sağlar.
Bazı kamu görevlileri doğrudan 657 sayılı Kanun’a tabi iken, bazı personel grupları kendi özel kanunlarına göre görev yapmaktadır. Özel kanun bulunan durumlarda öncelikle ilgili özel kanun hükümleri uygulanır. Ancak özel kanunda hüküm bulunmayan hâllerde, bazı konularda 657 sayılı Kanun hükümlerine de başvurulabilmektedir.
Bu nedenle Madde 2, kamu personel hukukunda hangi mevzuatın uygulanacağını belirleyen temel referans maddelerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Danıştay Kararları
Danıştay 12. Daire, E.2019/499, K.2022/3045, T.26.05.2022
“657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ‘Amaç’ başlıklı 2. maddesinde, ‘Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler. Bu Kanunda öngörülen Yönetmelikler Cumhurbaşkanlığınca yürürlüğe konulur.’ hükümlerine yer verilmiştir.”
“657 sayılı Kanun’un 2. maddesinde, bu Kanun’da öngörülen yönetmeliklerin Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulacağı hükme bağlanmış olduğundan, davacı Sendikanın söz konusu itirazı yerinde görülmemiştir.”
“Mevcut Yönetmelik’teki yiyecek yardımı ile ilgili kuralları açıklayıcı nitelikte olduğu anlaşılan Yönetmeliğin iptali istenilen düzenlemelerinde, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile üst hukuk normlarına aykırılık görülmemiştir.”
Danıştay 2. Daire, E.2024/562, K.2025/3081, T.18.06.2025
“657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ‘Amaç’ başlıklı 2. maddesinde, ‘Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.’ hükmüne yer verilmiştir.”
“Hukuk düzenimizde var olan normlar [Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve adsız düzenleyici işlemler] belli bir sıralamaya ve hiyerarşiye, yani astlık-üstlük ilişkisine tabi tutularak düzenlenmiştir.”
“Her normun kendisinden bir üstteki norma uygun olarak düzenlenmesi ve bu normlara aykırı hükümler taşımaması, başka bir anlatımla, üst normla getirilen hukuksal sınırın içinde kalması zorunludur.”
“Personele ilişkin genel hükümlerin Yönetmelik dışındaki adsız düzenleyici işlemlerle düzenlenmesi mümkün değildir.”
“Personele ilişkin genel hükümler ihtiva eden … genel ve soyut nitelikteki kuralların yönetmelikle düzenlenmesi, düzenlenecek yönetmeliğe istinaden de alt düzeydeki düzenleyici işlemlerle uygulamanın ortaya konulması gerekmektedir.”
Danıştay 10. Daire, E.2013/1289, K.2016/1252, T.09.03.2016
“657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ‘Kapsam’ başlıklı 1. maddesinde … belediyelerde çalışan memurlar hakkında uygulanacağı, 2. maddesinde; bu Kanunun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenlediği… kuralına yer verilmiştir.”
“Yukarıda anılan Kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; memur statüsü esaslarının 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile belirlendiği, belediyelerde çalışan memurların da anılan Kanun kapsamında yer aldığı…”
“Devlet memurlarına 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda sağlanan haklar dışında herhangi bir ücret ödenmeyeceği… açıktır.”
“İşlem tarihi itibarıyla memur sendikaları ile belediye başkanlıkları arasında, belediye memurlarına, 657 sayılı Kanunda belirlenen mali haklar dışında ek ödeme yapılması sonucunu doğuran bir sözleşme yapılmasına olanak bulunmaması… karşısında; davacıya ‘sosyal denge yardımı’ adı altında ödeme yapılmasına yasal imkan bulunmamaktadır.”
Sıkça Sorulan Sorular
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 2 neyi düzenler?
Kanun’un devlet memurlarıyla ilgili hangi konuları düzenlediğini açıklar.
Madde 2 memur hakları için neden önemlidir?
Memurun atanma, yükselme, maaş, ödenek ve özlük haklarının temel çerçevesini belirler.
İdare memur haklarını genelgeyle sınırlayabilir mi?
Hayır. Genelgeler üst hukuk normlarına ve 657 sayılı Kanun’a aykırı olamaz.
