657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 178. maddesi, devlet memurlarına yaptırılan fazla çalışmalar karşılığında ödenecek fazla çalışma ücretine ilişkin esasları düzenlemektedir. Kamu hizmetinin gerektirdiği hâllerde normal çalışma sürelerinin dışında görev yapan memurların mali haklarının korunması, kamu personel rejiminin önemli unsurlarından biridir. Fazla çalışma karşılığında ödeme yapılabilmesi ise kanunda ve ilgili mevzuatta belirtilen şartlara bağlıdır. Bu düzenleme, fazla çalışma uygulamalarında hukuki belirliliği sağlamak, kamu kaynaklarının etkin kullanılmasını temin etmek ve memurların hak ettikleri ücretleri güvence altına almak amacıyla kabul edilmiştir.
Madde Metni
Madde 178 – (Değişik: 5/7/1991 – KHK-433/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/5/1992 tarihli ve E. 1991/33, K. 1992/32 sayılı Kararı ile, Yeniden düzenleme: 18/5/1994 – KHK-527/8 md.)
A) 99 ve 100 üncü maddeler hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında;
a) Salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması (Bu hallerin devamı süresince),
b) Fabrika, atelye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması,
hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmalar ücretle karşılanır.
Yukarıda sayılan hallerde yaptırılacak fazla çalışmanın süresi ve saat başına ödenecek ücret Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir.
B) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 14/2/1997 tarihli ve E: 1997/20, K: 1997/32 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 3/4/1998 – 4359/4) Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.
Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir.
Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususlar Cumhurbaşkanı tarafından onaylanacak bir talimatla tesbit edilir.
DMK Madde 178 Fazla Çalışma Ücreti Neyi Düzenler?
DMK’nın 178. maddesi, devlet memurlarına yaptırılan fazla çalışmalar karşılığında ödenecek ücretin hangi şartlarda ve hangi esaslara göre belirleneceğini düzenlemektedir.
Madde, fazla çalışma nedeniyle doğan mali hakların kanuni çerçevede uygulanmasını sağlayarak kamu kurumlarında uygulama birliğini amaçlamaktadır.
Fazla Çalışma Ücreti Nedir?
Fazla çalışma ücreti, memurun kanuni çalışma saatleri dışında yerine getirdiği görevler karşılığında, ilgili mevzuatta öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde ödenen mali haktır.
Bu ödeme, kamu hizmetinin gereği olarak yapılan fazla çalışmanın karşılığı niteliğindedir.
Fazla Çalışma Ücreti Hangi Şartlarda Ödenir?
Fazla çalışma ücreti ödenebilmesi için fazla çalışmanın ilgili mevzuata uygun şekilde yaptırılması ve kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi gerekmektedir.
Her fazla çalışma otomatik olarak ücret hakkı doğurmayabilir. Ödeme, yürürlükteki mevzuat hükümleri doğrultusunda değerlendirilmektedir.
Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Belirlenir?
Fazla çalışma ücretinin hesaplanması, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve ilgili mali mevzuat hükümlerine göre yapılmaktadır.
Ücretin miktarı ve ödeme usulü, yürürlükteki düzenlemeler çerçevesinde belirlenmektedir.
Fazla Çalışma Ücretiyle İlgili Uyuşmazlıklarda Ne Yapılabilir?
Hak edilen fazla çalışma ücretinin ödenmediği veya eksik ödendiği düşünülüyorsa öncelikle ilgili idareye başvurulmalıdır.
Başvurunun reddedilmesi veya sonuçsuz kalması hâlinde idari yargıda dava açılması mümkündür.
DMK Madde 178 ile DMK Madde 177 Arasındaki Fark Nedir?
DMK Madde 177, görev nedeniyle yapılan yolculuklara ilişkin yolluk giderleri ve gündelik ödemelerini düzenlemektedir.
DMK Madde 178 ise fazla çalışma karşılığında memurlara yapılacak ücret ödemelerine ilişkin esasları düzenlemektedir.
Dolayısıyla 177. madde görev nedeniyle yapılan seyahatlerden doğan mali hakları konu alırken, 178. madde fazla çalışma karşılığında ödenecek ücretleri düzenlemektedir.
DMK Madde 178’in Önemi
DMK’nın 178. maddesi, kamu hizmetinin gerektirdiği durumlarda normal çalışma süresi dışında görev yapan memurların mali haklarını koruyan önemli düzenlemelerden biridir. Fazla çalışma karşılığında yapılacak ödemelerin kanuni esaslara bağlanması, hem kamu personelinin hak kaybını önlemekte hem de kamu kaynaklarının hukuka uygun kullanılmasını sağlamaktadır. Bu yönüyle madde, kamu personel rejiminde mali hakların korunmasına ve uygulama birliğinin sağlanmasına katkıda bulunmaktadır.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
Fazla çalışma ücreti ödenebilmesi için fazla çalışmanın ilgili mevzuata uygun şekilde yaptırılmış olması ve gerekli şartların gerçekleşmesi gerekmektedir. Ödeme hesaplamalarında yürürlükteki mali düzenlemeler esas alınmalı, eksik veya hatalı ödeme yapıldığı düşünüldüğünde idareye başvurulmalı ve gerektiğinde idari yargı yoluna gidilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
DMK Madde 178 neyi düzenler?
Devlet memurlarına yaptırılan fazla çalışmalar karşılığında ödenecek fazla çalışma ücretine ilişkin esasları düzenlemektedir.
Her fazla çalışma için ücret ödenir mi?
Hayır. Fazla çalışma ücretinin ödenebilmesi için kanunda ve ilgili mevzuatta öngörülen şartların gerçekleşmesi gerekmektedir.
Fazla çalışma ücreti ödenmezse ne yapılabilir?
İlgili idareye başvurulabilir. Başvurunun reddedilmesi veya sonuçsuz kalması hâlinde idari yargıda dava açılması mümkündür.
