657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 140, devlet memurları hakkında yürütülen ceza kovuşturması sırasında görevden uzaklaştırma tedbirinin devamına veya kaldırılmasına ilişkin esasları düzenlemektedir. DMK Madde 140, ceza yargılaması devam ederken görevden uzaklaştırılan memurun durumunun belirli aralıklarla değerlendirilmesini ve tedbirin gereksiz yere sürdürülmemesini amaçlamaktadır. Bu düzenleme, hem kamu hizmetinin güvenilirliğinin korunmasını hem de memurun masumiyet karinesi, ölçülülük ilkesi ve çalışma hakkının gözetilmesini sağlayan önemli hükümler arasında yer almaktadır.
Madde Metni
Ceza kovuşturması sırasında görevden uzaklaştırma
Madde 140 – Haklarında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan Devlet memurları da 138 inci maddedeki yetkililer tarafından görevden uzaklaştırılabilirler.
DMK Madde 140 Neyi Düzenler?
DMK Madde 140, ceza kovuşturması devam eden devlet memurları hakkında uygulanan görevden uzaklaştırma tedbirinin devamı, gözden geçirilmesi ve sona erdirilmesine ilişkin hükümleri düzenlemektedir.
Maddeye göre görevden uzaklaştırma tedbiri, ceza kovuşturması süresince otomatik olarak devam etmez.
İdare, tedbirin devamını gerektiren nedenlerin bulunup bulunmadığını belirli aralıklarla değerlendirmek zorundadır.
Ceza Kovuşturması Sırasında Görevden Uzaklaştırma Devam Edebilir mi?
Evet. Ceza kovuşturması devam ederken görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanmaya devam edebilir.
Ancak bu durum, her olayda otomatik olarak gerçekleşmez.
Tedbirin devamı için memurun görevde bulunmasının kamu hizmeti veya yargılama süreci bakımından sakınca doğurup doğurmadığı değerlendirilmelidir.
Görevden Uzaklaştırma Sürekli Devam Eder mi?
Hayır. DMK Madde 140, görevden uzaklaştırmanın gereksiz yere uzatılmasını önlemeyi amaçlamaktadır.
Bu nedenle idare, görevden uzaklaştırma kararını belirli aralıklarla yeniden incelemekle yükümlüdür.
Tedbiri gerektiren nedenler ortadan kalkmışsa memurun görevine başlatılması gerekir.
Görevden Uzaklaştırma Kararı Hangi Aralıklarla Gözden Geçirilir?
DMK Madde 140 uyarınca görevden uzaklaştırma tedbiri her iki ayda bir yetkili makam tarafından değerlendirilir.
Bu incelemede görevden uzaklaştırmayı gerektiren nedenlerin devam edip etmediği araştırılır.
Şartların ortadan kalkması hâlinde tedbir kaldırılarak memur görevine iade edilmelidir.
Ceza Kovuşturmasının Devam Etmesi Tek Başına Yeterli midir?
Hayır. Ceza davasının devam ediyor olması, görevden uzaklaştırmanın sürdürülmesi için tek başına yeterli değildir.
İdare, her değerlendirmede somut olayın özelliklerini, kamu hizmetinin gereklerini ve soruşturmanın durumunu dikkate almak zorundadır.
Ölçülülük ilkesi gereği, tedbir ancak gerekli olduğu sürece uygulanabilir.
Memur Hangi Durumlarda Göreve İade Edilir?
Görevden uzaklaştırmayı gerektiren nedenlerin ortadan kalkması hâlinde memur yeniden görevine başlatılır.
Örneğin delillerin toplanmış olması, soruşturmanın belirli bir aşamaya gelmesi veya tedbirin devamını gerektirecek nedenlerin sona ermesi hâlinde görevine dönüş mümkün olabilir.
Her olay, kendi şartları içinde değerlendirilmelidir.
Beraat Kararı Göreve Dönüşü Sağlar mı?
Ceza mahkemesinin beraat kararı, görevden uzaklaştırmanın devamı açısından önemli bir değerlendirme unsurudur.
Beraat kararı sonrasında idare, memurun görevine iadesi konusunda gerekli incelemeyi gecikmeksizin yapmalıdır.
Ancak somut olayın özellikleri ve devam eden disiplin soruşturması varsa bunlar da ayrıca dikkate alınabilir.
Mahkûmiyet Kararı Görevden Uzaklaştırmayı Nasıl Etkiler?
Mahkûmiyet kararı verilmesi hâlinde idare, kararın niteliğini ve memurun görevine etkisini değerlendirir.
Mahkûmiyetin kesinleşmesi ve uygulanacak diğer mevzuat hükümleri doğrultusunda farklı idari işlemler gündeme gelebilir.
Her mahkûmiyet kararı aynı hukuki sonucu doğurmayacağından olay bazında değerlendirme yapılmalıdır.
Görevden Uzaklaştırma Kararına Karşı Dava Açılabilir mi?
Evet. Görevden uzaklaştırma işlemi bir idari işlem niteliğinde olduğundan idari yargıda iptal davasına konu olabilir.
Mahkeme, işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden denetler.
Tedbirin gereksiz yere uzatılması veya yeterli gerekçeye dayanmaması iptal sebebi oluşturabilir.
İdare Her İki Ayda Bir İnceleme Yapmak Zorunda mıdır?
Evet. DMK Madde 140, görevden uzaklaştırma tedbirinin iki ayda bir gözden geçirilmesini öngörmektedir.
Bu yükümlülük, görevden uzaklaştırmanın belirsiz süreyle devam etmesini önleyen önemli bir güvencedir.
İdare, yaptığı değerlendirmeyi somut gerekçelere dayandırmalıdır.
Görevden Uzaklaştırmada Ölçülülük İlkesi Neden Önemlidir?
Görevden uzaklaştırma, memurun çalışma hakkını geçici olarak sınırlandıran önemli bir tedbirdir.
Bu nedenle tedbirin devamı yalnızca gerçekten gerekli olduğu sürece mümkün olmalıdır.
Ölçülülük ilkesi, hem kamu yararını hem de memurun temel haklarını dengelemeyi amaçlar.
DMK Madde 139 ile Madde 140 Arasındaki Fark Nedir?
DMK Madde 139, görevden uzaklaştırma kararı veren amirin sorumluluğunu düzenlemektedir.
DMK Madde 140 ise ceza kovuşturması sırasında görevden uzaklaştırmanın devamı, iki ayda bir gözden geçirilmesi ve tedbirin kaldırılmasına ilişkin esasları düzenlemektedir.
Kısaca Madde 139 amirin yükümlülüklerini, Madde 140 ise ceza kovuşturması sürecindeki görevden uzaklaştırmanın uygulanmasını düzenlemektedir.
DMK Madde 140’ın Önemi
DMK Madde 140, görevden uzaklaştırma tedbirinin süresiz ve denetimsiz şekilde uygulanmasını önleyen temel hükümlerden biridir.
İdarenin görevden uzaklaştırma kararını her iki ayda bir yeniden değerlendirme yükümlülüğü, hem kamu hizmetinin etkin şekilde yürütülmesini hem de memurların temel haklarının korunmasını sağlamaktadır.
Bu yönüyle madde, hukuk devleti, ölçülülük ve masumiyet karinesi ilkelerinin kamu personel hukukundaki önemli yansımalarından biridir.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
DMK Madde 140 kapsamında, ceza kovuşturması devam etse bile görevden uzaklaştırma tedbirinin otomatik olarak sürdürülemeyeceği unutulmamalıdır.
İdare, her iki ayda bir görevden uzaklaştırma nedenlerini yeniden değerlendirerek tedbirin devam edip etmeyeceğine karar vermelidir. Bu değerlendirme yapılırken ölçülülük ilkesi, kamu yararı, soruşturmanın seyri ve memurun temel hakları birlikte gözetilmelidir. Tedbirin gereksiz yere uzatılması, idari işlemin hukuka aykırı hâle gelmesine neden olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Ceza kovuşturması devam ederken görevden uzaklaştırma sürebilir mi?
Evet. Ancak tedbirin devamı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmeli ve otomatik olarak sürdürülmemelidir.
Görevden uzaklaştırma ne sıklıkla gözden geçirilir?
DMK Madde 140 uyarınca her iki ayda bir yetkili makam tarafından yeniden değerlendirilir.
Ceza davası devam ediyor diye görevden uzaklaştırma zorunlu mudur?
Hayır. Ceza kovuşturmasının devam etmesi tek başına görevden uzaklaştırmanın sürdürülmesi için yeterli değildir.
