Devlet Memurları Kanunu Madde 139 Görevden Uzaklaştıran Amirin Sorumluluğu

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 139, görevden uzaklaştırma tedbirini uygulayan amirin hukuki sorumluluğunu düzenlemektedir. DMK Madde 139, görevden uzaklaştırma yetkisinin keyfî kullanılmasını önlemek ve bu tedbirin yalnızca kamu yararı ile hizmet gerekleri doğrultusunda uygulanmasını sağlamak amacı taşır. Kanuna göre görevden uzaklaştırma kararı veren amir, bu tedbirin uygulanmasını gerektiren soruşturma işlemlerini kanunda öngörülen süreler içinde başlatmak ve takip etmekle yükümlüdür. Aksi hâlde hem idari hem de hukuki sorumluluk gündeme gelebilir.

Madde Metni

Görevden uzaklaştıran amirin sorumluluğu

Madde 139 – (Değişik: 23/12/1972 – KHK-2/1 md.)

Görevinden uzaklaştırılan Devlet memurları hakkında görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır.

Memuru görevden uzaklaştırdıktan sonra memur hakkında derhal soruşturmaya başlamıyan, keyfi olarak veya garaz veya kini dolayısiyle bu tasarrufu yaptığı, yaptırılan soruşturma sonunda anlaşılan amirler, hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidirler.

DMK Madde 139 Neyi Düzenler?

DMK Madde 139, görevden uzaklaştırma kararı veren amirin bu tedbir nedeniyle taşıdığı sorumluluğu ve yükümlülükleri düzenlemektedir.

Görevden uzaklaştırma, memurun görevini geçici olarak yapmasını engelleyen önemli bir idari tedbirdir. Bu nedenle kanun, bu yetkinin dikkatli ve hukuka uygun kullanılmasını zorunlu kılmıştır.

Madde, görevden uzaklaştırma tedbirinin gereksiz yere uzatılmasını ve keyfî şekilde uygulanmasını önlemeyi amaçlamaktadır.

Görevden Uzaklaştıran Amirin Sorumluluğu Nedir?

Görevden uzaklaştırma kararı veren amir, tedbirin uygulanmasını gerektiren disiplin veya ceza soruşturmasının gecikmeksizin yürütülmesini sağlamakla yükümlüdür.

Amirin görevi yalnızca görevden uzaklaştırma kararı vermekle sınırlı değildir.

Soruşturmanın kanuni süreler içinde başlatılması ve sonuçlandırılması için gerekli işlemleri de takip etmesi gerekir.

Görevden Uzaklaştırma Kararı Keyfî Olarak Verilebilir mi?

Hayır. DMK Madde 139, görevden uzaklaştırma yetkisinin keyfî şekilde kullanılmasına izin vermez.

Görevden uzaklaştırma kararı yalnızca kamu yararı, hizmet gerekleri ve soruşturmanın sağlıklı yürütülmesi amacıyla alınabilir.

Hukuki dayanağı bulunmayan veya yeterli gerekçe içermeyen işlemler idari yargıda iptal edilebilir.

Görevden Uzaklaştırma Sonrasında Soruşturma Açılması Zorunlu mudur?

Evet. Görevden uzaklaştırma tedbirinin uygulanmasının ardından ilgili disiplin veya ceza soruşturmasının gecikmeksizin yürütülmesi gerekir.

Görevden uzaklaştırma tedbiri, tek başına uygulanıp uzun süre herhangi bir soruşturma yapılmadan sürdürülemez.

Bu durum, hem kanunun amacına hem de hukuki güvenlik ilkesine aykırı sonuçlar doğurabilir.

Amir Soruşturmayı Süresinde Başlatmazsa Ne Olur?

Görevden uzaklaştırma kararını veren amirin kanuni yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde idari sorumluluğu doğabilir.

Ayrıca işlemin hukuka aykırı şekilde sürdürülmesi, memurun uğradığı zararlar bakımından farklı hukuki sonuçlar da doğurabilir.

Her olay, somut şartları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Görevden Uzaklaştırmanın Gereksiz Yere Uzatılması Hukuka Uygun mudur?

Hayır. Görevden uzaklaştırma, geçici ve istisnai bir tedbirdir.

Tedbiri gerektiren nedenler ortadan kalkmasına rağmen işlemin devam ettirilmesi, ölçülülük ve hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmaz.

İdare, görevden uzaklaştırmanın devam edip etmeyeceğini belirli aralıklarla değerlendirmelidir.

Görevden Uzaklaştırma Kararının Hukuka Aykırı Olması Hâlinde Ne Olur?

Hukuka aykırı şekilde verilen görevden uzaklaştırma kararı, idari yargıda iptal davasına konu olabilir.

Mahkeme, işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden inceler.

Şartları oluştuğu takdirde idarenin tazminat sorumluluğu da gündeme gelebilir.

Görevden Uzaklaştırılan Memur Göreve İade Edilebilir mi?

Evet. Görevden uzaklaştırmayı gerektiren nedenlerin ortadan kalkması veya soruşturmanın memur lehine sonuçlanması hâlinde memur görevine iade edilir.

İdare, tedbirin devamını gerektiren hukuki neden kalmadığında gecikmeksizin gerekli işlemleri yapmak zorundadır.

Bu durum, görevden uzaklaştırmanın geçici niteliğinin doğal sonucudur.

Amirin Takdir Yetkisi Sınırsız mıdır?

Hayır. Görevden uzaklaştırma konusunda amirin sahip olduğu takdir yetkisi kanun, kamu yararı ve ölçülülük ilkesiyle sınırlıdır.

Her görevden uzaklaştırma kararı somut olayın özelliklerine göre gerekçelendirilmelidir.

Takdir yetkisinin amacı dışında kullanılması hukuka aykırılık oluşturabilir.

Görevden Uzaklaştırma İşleminde Gerekçe Neden Önemlidir?

Görevden uzaklaştırma kararı, memurun çalışma hakkını geçici olarak sınırlayan önemli bir idari işlemdir.

Bu nedenle kararın somut olayın özelliklerine dayanan açık ve hukuki gerekçeler içermesi gerekir.

Gerekçesiz veya soyut ifadelerle tesis edilen işlemler yargı denetiminde iptal edilebilir.

Görevden Uzaklaştıran Amir Hangi İlkelere Uymalıdır?

Görevden uzaklaştırma kararı veren amir;

• Kanunilik ilkesine,
• Ölçülülük ilkesine,
• Kamu yararı ilkesine,
• Tarafsızlık ilkesine,
• Hukuki güvenlik ilkesine

uygun hareket etmelidir.

Bu ilkeler, görevden uzaklaştırma tedbirinin hukuka uygun uygulanmasının temelini oluşturur.

DMK Madde 138 ile Madde 139 Arasındaki Fark Nedir?

DMK Madde 138, görevden uzaklaştırma kararı vermeye yetkili makamları düzenlemektedir.

DMK Madde 139 ise görevden uzaklaştırma kararı veren amirin sorumluluklarını ve yükümlülüklerini düzenlemektedir.

Kısaca Madde 138 yetkiyi, Madde 139 ise bu yetkinin kullanılmasından doğan sorumluluğu düzenlemektedir.

DMK Madde 139’un Önemi

DMK Madde 139, görevden uzaklaştırma tedbirinin hukuka uygun şekilde uygulanmasını güvence altına alan önemli hükümlerden biridir.

Madde sayesinde görevden uzaklaştırma yetkisini kullanan amirlerin, tedbiri yalnızca gerekli hâllerde uygulamaları ve soruşturmayı gecikmeksizin yürütmeleri sağlanmaktadır.

Bu düzenleme hem memurların temel haklarının korunmasına hem de kamu hizmetinin güvenilirliğinin sürdürülmesine katkı sunmaktadır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

DMK Madde 139 kapsamında, görevden uzaklaştırma kararı veren amir, yalnızca tedbiri uygulamakla yetinmemeli; disiplin veya ceza soruşturmasının kanuni süreler içinde başlatılmasını ve etkin şekilde yürütülmesini sağlamalıdır.

Görevden uzaklaştırmanın gereksiz yere uzatılmaması, ölçülülük ilkesine uyulması, yeterli gerekçe gösterilmesi ve tedbirin devamının düzenli olarak gözden geçirilmesi hukuka uygunluk açısından büyük önem taşır. Aksi hâlde hem idari işlemin iptali hem de idarenin hukuki sorumluluğu gündeme gelebilir.

Sık Sorulan Sorular