657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 131, devlet memurları hakkında yürütülen ceza soruşturması veya ceza davası ile disiplin soruşturmasının birbirinden bağımsız olarak yürütülebileceğini düzenlemektedir. DMK Madde 131, bir memur hakkında ceza mahkemesinde soruşturma veya kovuşturma bulunmasının, aynı fiil nedeniyle disiplin soruşturması yapılmasına engel olmadığını açıkça hükme bağlar. Ayrıca memurun ceza mahkemesinde beraat etmesi, her durumda disiplin cezası uygulanamayacağı anlamına gelmez. Disiplin hukuku ile ceza hukuku farklı amaçlara, farklı kurallara ve farklı değerlendirme ölçütlerine sahip olduğundan, iki süreç eş zamanlı veya birbirinden bağımsız şekilde yürütülebilir.
Madde Metni
Cezai kovuşturma ile disiplin kovuşturmasının bir arada yürütülmesi
Madde 131 – Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez.
Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.
(Ek: 6/10/1983 – 2910/1 md.) 160 sayılı Devlet Personel Dairesi Kurulması Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kuruluşlarda çalışan personel hakkında; görevden doğan veya görevi sırasında işledikleri suçlarla kişisel suçları sebebiyle Cumhuriyet savcıları veya (…) sorgu hakimlikleri veya Memurin Muhakematı Hakkında Kanun uyarınca yetkili kurullarca yapılan soruşturma sonunda düzenlenen takipsizlik, meni muhakeme, iddianame, talepname veya lüzumu muhakeme karar suretleri ile ilgili mahkemelerce verilen kesinleşmiş karar suretleri bu personelin bağlı olduğu bakanlık veya kurum veya kuruluşa gönderilir.
DMK Madde 131 Neyi Düzenler?
DMK Madde 131, ceza soruşturması veya ceza kovuşturması ile disiplin soruşturması arasındaki ilişkiyi düzenlemektedir.
Maddeye göre bir memur hakkında adli makamlar tarafından yürütülen ceza soruşturması veya kovuşturması bulunması, idarenin disiplin işlemi yapmasına engel oluşturmaz.
Bu düzenleme sayesinde kamu hizmetinin gerektirdiği disiplinin, ceza yargılamasının sonucunun beklenmesine bağlı kalmadan korunması amaçlanmaktadır.
Ceza Soruşturması Varken Disiplin Soruşturması Açılabilir mi?
Evet. DMK Madde 131 uyarınca ceza soruşturmasının bulunması disiplin soruşturmasının açılmasına engel değildir.
İdare, memurun görev ve davranışlarını disiplin hukuku bakımından ayrıca değerlendirebilir.
Bu nedenle aynı olay nedeniyle hem Cumhuriyet savcılığı tarafından ceza soruşturması hem de idare tarafından disiplin soruşturması yürütülmesi mümkündür.
Ceza Davası Devam Ederken Disiplin Cezası Verilebilir mi?
Evet. Ceza davasının devam ediyor olması, disiplin sürecinin durdurulmasını zorunlu kılmaz.
İdare, elindeki bilgi ve deliller doğrultusunda disiplin soruşturmasını tamamlayabilir ve gerekli şartların oluşması hâlinde disiplin cezası verebilir.
Ancak disiplin işlemi tesis edilirken savunma hakkı, zamanaşımı ve usul kurallarına eksiksiz uyulması gerekir.
Beraat Eden Memura Disiplin Cezası Verilebilir mi?
Evet. Ceza mahkemesinde verilen beraat kararı, her durumda disiplin cezası verilmesini engellemez.
Çünkü ceza hukuku ile disiplin hukuku farklı amaçlara hizmet eder ve değerlendirme ölçütleri aynı değildir.
Ancak beraat kararının gerekçesi önem taşır. Özellikle fiilin hiç gerçekleşmediğinin kesin olarak tespit edildiği durumlarda, disiplin işlemi bakımından da bu tespit hukuki önem taşıyabilir.
Mahkûmiyet Kararı Disiplin Cezasını Zorunlu Kılar mı?
Hayır. Ceza mahkemesinin mahkûmiyet kararı, her olayda otomatik olarak belirli bir disiplin cezası uygulanacağı anlamına gelmez.
İdare, disiplin hukuku bakımından ayrıca değerlendirme yapmak zorundadır.
Disiplin cezası verilirken 657 sayılı Kanun’da düzenlenen disiplin fiilleri ve usul hükümleri esas alınmalıdır.
Ceza Hukuku ile Disiplin Hukuku Arasındaki Fark Nedir?
Ceza hukuku, toplum düzenini korumaya yönelik yaptırımlar öngörürken; disiplin hukuku, kamu hizmetinin düzenli, tarafsız ve güvenilir şekilde yürütülmesini amaçlar.
Bu nedenle aynı fiil hem ceza hukuku hem de disiplin hukuku bakımından farklı sonuçlar doğurabilir.
Disiplin soruşturmasında uygulanacak değerlendirme, 657 sayılı Kanun ve ilgili disiplin mevzuatına göre yapılır.
Aynı Fiil Nedeniyle İki Ayrı Soruşturma Yapılabilir mi?
Evet. Aynı fiil nedeniyle hem ceza soruşturması hem de disiplin soruşturması yürütülebilir.
Bu durum, aynı fiilin iki farklı hukuk dalı bakımından değerlendirilmesinden kaynaklanmaktadır.
Dolayısıyla iki soruşturmanın birlikte yürütülmesi, tek başına hukuka aykırılık oluşturmaz.
Ceza Davasının Sonucu Disiplin Soruşturmasını Etkiler mi?
Ceza yargılamasının sonucu, bazı durumlarda disiplin soruşturması açısından önem taşıyabilir.
Özellikle mahkemenin fiilin hiç gerçekleşmediğine veya memurun fiili işlemediğine ilişkin kesin tespitleri, disiplin değerlendirmesinde dikkate alınabilir.
Bununla birlikte disiplin makamı, olayı disiplin hukuku ilkeleri çerçevesinde bağımsız olarak değerlendirme yetkisine sahiptir.
Disiplin Soruşturması Ceza Davası Sonuna Kadar Bekletilebilir mi?
Bazı olaylarda idare, ceza yargılamasında ortaya çıkacak delilleri beklemeyi tercih edebilir.
Ancak DMK Madde 131, ceza davasının beklenmesini zorunlu kılan bir düzenleme içermemektedir.
Bununla birlikte disiplin soruşturmasının yürütülmesi sırasında DMK Madde 127’de düzenlenen zamanaşımı süreleri mutlaka dikkate alınmalıdır.
Ceza Soruşturması Disiplin Zamanaşımını Durdurur mu?
Hayır. Ceza soruşturmasının veya ceza davasının devam etmesi, disiplin hukukundaki zamanaşımı sürelerini kendiliğinden durdurmaz veya uzatmaz.
Bu nedenle idarenin disiplin soruşturmasını yürütürken DMK Madde 127’de öngörülen süreler içerisinde işlem yapması gerekir.
Aksi hâlde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrayabilir.
Disiplin Cezasına Karşı Dava Açılabilir mi?
Evet. Disiplin cezası verilen memur, şartların bulunması hâlinde idari yargıda iptal davası açabilir.
Mahkeme, disiplin işlemini yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygunluk bakımından inceler.
Ceza yargılamasının bulunması veya sonucu da uyuşmazlığın özelliklerine göre değerlendirmede dikkate alınabilir.
Ceza Davası ile Disiplin Davası Aynı Mahkemede Görülür mü?
Hayır. Ceza davaları adli yargıda, disiplin cezalarına karşı açılan iptal davaları ise idari yargıda görülür.
Bu nedenle iki süreç farklı mahkemelerde ve farklı usul kurallarına göre yürütülmektedir.
Her iki yargı kolunun görev alanı ve değerlendirme ölçütleri birbirinden farklıdır.
DMK Madde 130 ile Madde 131 Arasındaki Fark Nedir?
DMK Madde 130, disiplin soruşturmasında memurun savunma hakkını düzenlemektedir.
DMK Madde 131 ise cezai kovuşturma ile disiplin kovuşturmasının birbirinden bağımsız şekilde yürütülmesini hüküm altına almaktadır.
Kısaca Madde 130 “savunma hakkını”, Madde 131 ise “ceza ve disiplin süreçleri arasındaki ilişkiyi” düzenlemektedir.
DMK Madde 131’in Önemi
DMK Madde 131, kamu hizmetinin etkin ve düzenli şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla ceza hukuku ile disiplin hukukunun bağımsızlığını ortaya koyan temel hükümlerden biridir.
Bu düzenleme sayesinde idare, ceza davasının sonucunu beklemek zorunda kalmaksızın disiplin sürecini yürütebilir. Aynı zamanda ceza mahkemesinin kararları da somut olayın özelliklerine göre disiplin değerlendirmesinde dikkate alınabilir.
Madde, hem kamu hizmetinin sürekliliğinin korunması hem de hukuka uygun disiplin işlemlerinin zamanında tesis edilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
DMK Madde 131 uygulanırken, ceza soruşturması ile disiplin soruşturmasının farklı hukuki süreçler olduğu unutulmamalıdır.
İdare, ceza yargılamasının devam ediyor olmasını tek başına disiplin soruşturmasını erteleme gerekçesi olarak değerlendirmemeli; özellikle savunma hakkı, disiplin zamanaşımı, delillerin değerlendirilmesi ve usul kurallarına uygun hareket etmelidir. Ayrıca beraat veya mahkûmiyet kararlarının disiplin hukuku bakımından doğuracağı sonuçlar, kararın gerekçesi ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Ceza soruşturması devam ederken disiplin soruşturması açılabilir mi?
Evet. DMK Madde 131 uyarınca ceza soruşturması, disiplin soruşturmasının yürütülmesine engel değildir.
Beraat eden memura disiplin cezası verilebilir mi?
Evet. Beraat kararı her durumda disiplin cezasını engellemez. Ancak beraat kararının gerekçesi disiplin hukuku bakımından önem taşıyabilir.
Ceza davası disiplin zamanaşımını durdurur mu?
Hayır. Ceza davasının devam etmesi, disiplin zamanaşımı sürelerini kendiliğinden durdurmaz.
