657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 13, kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında kişilerin uğradığı zararların tazmini bakımından temel düzenlemelerden biridir. Bu madde, kişilerin kamu görevlisine doğrudan dava açması yerine, zararın öncelikle ilgili kamu kurumundan talep edilmesi esasını getirir. DMK Madde 13, hizmet kusuru, idarenin sorumluluğu ve memura rücu süreçleri açısından önem taşır. Kamu hizmetinden doğan zararların giderilmesinde hem vatandaşın korunması hem de kamu görevlisinin görev nedeniyle doğrudan hedef alınmaması amaçlanır.
Madde Metni
Kişilerin uğradıkları zararlar
Madde 13 – (Değişik: 12/5/1982 – 2670/6 md.)
(Değişik birinci fıkra: 6/6/1990 – 3657/1 md.) Kişiler kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dava açarlar. Ancak, Devlet dairelerine tevdi veya bu dairelerce tahsil veya muhafaza edilen para ve para hükmündeki değerli kağıtların ilgili personel tarafından zimmete geçirilmesi halinde, zimmete geçirilen miktar, cezai takibat sonucu beklenmeden Hazine tarafından hak sahibine ödenir. Kurumun, genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır.
(Ek: 26/3/2002 – 4748/3 md.) İşkence ya da zalimane, gayri insani veya haysiyet kırıcı muamele suçları nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince verilen kararlar sonucunda Devletçe ödenen tazminatlardan dolayı sorumlu personele rücu edilmesi hakkında da yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.
12 nci maddeyle bu maddede belirtilen zararların nevi, miktarlarının tespiti, takibi, amirlerin sorumlulukları ve yapılacak işlemlerle ilgili diğer hususlar Cumhurbaşkanınca düzenlenecek yönetmelikle belirlenir.
657 Sayılı Kanun Madde 13 Ne Anlama Gelir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 13. maddesi, kamu görevlilerinin görevlerini yerine getirirken üçüncü kişilere verdikleri zararlar bakımından idarenin sorumluluğu ilkesini benimsemektedir.
Bu maddeye göre kamu görevlisinin görevinden kaynaklanan işlem veya eylemi nedeniyle bir kişi zarar görmüşse, zarar gören kişi kural olarak doğrudan memura dava açamaz. Tazminat talebi, ilgili kamu kurumuna veya idareye yöneltilir.
Böylece hem kamu hizmetinin kesintiye uğramaması hem de devlet memurlarının görevlerini sürekli dava tehdidi altında kalmadan yerine getirebilmeleri amaçlanmaktadır.
Zarar Gören Kişi Kime Dava Açar?
Madde 13 uyarınca kamu görevlisinin görevini yerine getirirken verdiği zararlarda dava, ilgili kamu idaresine karşı açılır.
Örneğin bir belediye personelinin, öğretmenin, polis memurunun veya başka bir kamu görevlisinin görev sırasında gerçekleştirdiği işlem nedeniyle zarar doğmuşsa, zarar gören kişi doğrudan memura değil, ilgili kamu kurumuna başvurmalıdır.
Bu sistem, idare hukukunda kabul edilen hizmet kusuru ve idarenin sorumluluğu ilkeleriyle uyumludur.
İdare Memura Rücu Edebilir mi?
Evet. Madde 13’e göre idare, zarar gören kişiye tazminat ödedikten sonra olayda memurun kasıt, kusur, ihmal veya kişisel sorumluluğunu gerektiren bir durum bulunduğunu tespit ederse, ödediği tazminat için ilgili memura rücu edebilir.
Ancak rücu işlemi otomatik değildir. Memurun kusurunun somut delillerle ortaya konulması ve ilgili hukuki şartların oluşması gerekir.
Bu düzenleme, hem zarar gören kişiyi korumakta hem de kusurlu kamu görevlisinin sorumluluktan tamamen kurtulmasını önlemektedir.
Her Zarar Doğrudan Memurun Sorumluluğunu Doğurur mu?
Hayır. Kamu görevlisinin her işleminden dolayı doğrudan kişisel sorumluluğu doğmaz.
Öncelikle zararın görevin yerine getirilmesi sırasında meydana gelip gelmediği değerlendirilir. Zarar kamu hizmetinin yürütülmesinden kaynaklanıyorsa öncelikle idarenin sorumluluğu söz konusu olur.
Buna karşılık memurun göreviyle ilgisi bulunmayan tamamen kişisel davranışlarından doğan zararlar farklı hukuki değerlendirmeye tabi olabilir.
Madde 13 Neden Önemlidir?
DMK Madde 13, kamu görevlilerinin görevlerini hukuki güvence altında yerine getirebilmesini sağlayan en önemli düzenlemelerden biridir. Aynı zamanda zarar gören kişilerin tazminat haklarını da güvence altına almaktadır.
Bu madde sayesinde kamu hizmeti nedeniyle doğan zararların öncelikle idare tarafından karşılanması sağlanırken, kusurlu memur bakımından da gerektiğinde rücu mekanizması işletilmektedir.
Sık Sorulan Sorular
657 sayılı Kanun’un 13. maddesi neyi düzenler?
Kamu hizmeti sırasında kişilerin uğradığı zararların ilgili kamu kurumunca karşılanması esasını düzenler.
Zarar gören kişi doğrudan memura dava açabilir mi?
Görevle bağlantılı zararlarda esas muhatap memur değil, ilgili kamu kurumudur.
İdare ödediği zararı memura rücu edebilir mi?
Evet. Memurun kusuru varsa idare ödediği zararı ilgili kamu görevlisine rücu edebilir.
