Devlet Memurları Kanunu madde 125 Disiplin Cezalarının Çeşitleri ile Ceza Uygulanacak Fiil ve Haller

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 125, devlet memurlarına uygulanabilecek disiplin cezalarının türlerini ve hangi fiil veya hâllerin hangi cezayı gerektirdiğini ayrıntılı şekilde düzenlemektedir. DMK Madde 125 disiplin cezaları; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olmak üzere beş temel yaptırımdan oluşur. Memurun görev ve sorumluluklarına aykırı davranması, yasaklanan eylemlerde bulunması veya kamu görevlisi sıfatıyla bağdaşmayan fiiller işlemesi, eylemin niteliğine göre farklı disiplin cezalarına yol açabilir. Disiplin cezası uygulanırken fiilin doğru nitelendirilmesi, savunma hakkı, yetki, usul, zamanaşımı ve geçmiş hizmetlerin değerlendirilmesi önem taşır.

Madde Metni

Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller

Madde 125 – (Değişik: 12/5/1982 – 2670/31 md.)

Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

A – Uyarma : Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak,

b) Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terketmek,

c) Kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine riayet etmemek,

d) Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak,

e) Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak,

f) Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsızlık göstermek veya ilgisiz kalmak,

g) Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak,

h) Görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranışlarda bulunmak.

B – Kınama : Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.

Kınama cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kusurlu davranmak,

b) Eşlerinin, reşit olmayan veya mahcur olan çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini belirlenen sürede kurumuna bildirmemek,

c) Görev sırasında amire hal ve hareketi ile saygısız davranmak,

d) Hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,

e) Devlete ait resmi araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak,

f) Devlete ait resmî belge, araç, gereç ve benzeri eşyayı kaybetmek,

g) İş arkadaşlarına, maiyetindeki personele ve iş sahiplerine kötü muamelede bulunmak,

h) İş arkadaşlarına ve iş sahiplerine söz veya hareketle sataşmak,

ı) Görev mahallinde genel ahlak ve edep dışı davranışlarda bulunmak ve bu tür yazı yazmak, işaret, resim ve benzeri şekiller çizmek ve yapmak,

j) Verilen emirlere itiraz etmek,

k) Borçlarını kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak,

l) Kurumların huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozmak.

m) (Ek:17/9/2004 – 5234/1 md.)Yetkili olmadığı halde basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek.

C – Aylıktan kesme : Memurun, brüt aylığından 1/30 – 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır.

Aylıktan kesme cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

a) Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını yapmamak, hor kullanmak,

b) Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek,

c) Devlete ait resmi belge, araç, gereç ve benzerlerini özel menfaat sağlamak için kullanmak,

d) Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış beyanda bulunmak,

e) Görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek,

f) Görev yeri sınırları içerisinde her hangi bir yerin toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz olarak kullanılmasına yardımcı olmak,

g) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/111 md.)

h) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/111 md.)

ı) Hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,

j) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/111 md.)

D – Kademe ilerlemesinin durdurulması : Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 – 3 yıl durdurulmasıdır.

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

a) Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek,

b) Özürsüz ve kesintisiz 3 – 9 gün göreve gelmemek,

c) Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak,

d) Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak,

e) Görev yeri sınırları içinde herhangi bir yeri toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz kullanmak veya kullandırmak,

f) Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek,

g) (Mülga:17/9/2004 – 5234/33 md.)

h) Ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak,

ı) Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak, kişilerin yarar veya zararını hedef tutan davranışlarda bulunmak,

j) Belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak,

k) Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak,

l) Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek,

m) Diplomatik statüsünden yararlanmak suretiyle yurt dışında, haklı bir sebep göstermeksizin ödeme kabiliyetinin üstünde borçlanmak ve borçlarını ödemedeki tutum ve davranışlarıyla Devlet itibarını zedelemek veya zorunlu bir sebebe dayanmaksızın borcunu ödemeden yurda dönmek,

n) Verilen görev ve emirleri kasten yapmamak,

o) Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.

E – Devlet memurluğundan çıkarma : Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır.

Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

a) İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükun ve çalışma düzenini bozmak, boykot, işgal, kamu hizmetlerinin yürütülmesini engelleme, işi yavaşlatma ve grev gibi eylemlere katılmak veya bu amaçlarla toplu olarak göreve gelmemek, bunları tahrik ve teşvik etmek veya yardımda bulunmak,

b) Yasaklanmış her türlü yayını veya siyasi veya ideolojik amaçlı bildiri, afiş, pankart, bant ve benzerlerini basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya bunları kurumların herhangi bir yerine asmak veya teşhir etmek,

c) Siyasi partiye girmek,

d) Özürsüz olarak (…)  bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek,

e) Savaş, olağanüstü hal veya genel afetlere ilişkin konularda amirlerin verdiği görev veya emirleri yapmamak,

f) (Değişik: 13/2/2011 – 6111/111 md.) Amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak,

g) Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak,

h) Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak,

ı) Siyasi ve ideolojik eylemlerden arananları görev mahallinde gizlemek,

j) Yurt dışında Devletin itibarını düşürecek veya görev haysiyetini zedeleyecek tutum ve davranışlarda bulunmak,

k) 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkındaki Kanuna aykırı fiilleri işlemek.

l) (Ek: 3/10/2016 – KHK-676/75 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/61 md.) Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak ya da kullandırmak, bu örgütlerin propagandasını yapmak.

Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında bir derece ağır ceza verilir.

Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.¹⁸⁴

Yukarıda sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.

Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan Devlet memurlarının, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesini gerektiren hallerde, brüt aylıklarının ¼’ü – ½’si kesilir ve tekerrüründe görevlerine son verilir.

Özel kanunların disiplin suçları ve cezalarına ilişkin hükümleri saklıdır.

Yukarıda yazılı disiplin kovuşturmasının yapılmış olması, fiilin genel hükümler kapsamına girmesi halinde, sanık hakkında ayrıca ceza kovuşturması açılmasına engel teşkil etmez.

DMK Madde 125 Neyi Düzenler?

DMK Madde 125, devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezalarını ve bu cezaları gerektiren fiil ve hâlleri düzenlemektedir.

Kanunda disiplin cezaları, fiilin ağırlığına göre uyarma cezasından devlet memurluğundan çıkarma cezasına kadar farklı derecelerde belirlenmiştir.

Hangi cezanın uygulanacağı belirlenirken memurun gerçekleştirdiği somut eylemin kanundaki hangi disiplin fiiline karşılık geldiği dikkatle incelenmelidir.

Devlet Memurlarına Verilebilecek Disiplin Cezaları Nelerdir?

DMK Madde 125 kapsamında beş çeşit disiplin cezası bulunmaktadır:

• Uyarma
• Kınama
• Aylıktan kesme
• Kademe ilerlemesinin durdurulması
• Devlet memurluğundan çıkarma

Her disiplin cezasının hukuki sonucu ve uygulanmasını gerektiren fiil ve hâller birbirinden farklıdır.

Uyarma Cezası Nedir?

Uyarma cezası, memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

Görevde kayıtsızlık göstermek, belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde kusurlu davranmak veya bazı görev ve davranış kurallarına aykırı hareket etmek uyarma cezasına neden olabilir.

Somut olayda fiilin uyarma cezasını gerektirip gerektirmediği DMK Madde 125/A kapsamındaki hükümler doğrultusunda değerlendirilir.

Kınama Cezası Nedir?

Kınama cezası, memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.

Görev sırasında amire hâl ve hareketiyle saygısız davranmak, hizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunmak veya kanunda belirtilen diğer fiilleri işlemek kınama cezasına yol açabilir.

Kınama cezasını gerektiren fiiller DMK Madde 125/B kapsamında düzenlenmektedir.

Aylıktan Kesme Cezası Nedir?

Aylıktan kesme cezası, devlet memurunun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır.

Kasıtlı olarak verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, özürsüz olarak belirli süre göreve gelmemek veya yasaklanan kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak gibi bazı fiiller aylıktan kesme cezasını gerektirebilir.

Bu cezanın uygulanmasında DMK Madde 125/C’de sayılan fiil ve hâller esas alınır.

Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Nedir?

Kademe ilerlemesinin durdurulması, memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin fiilin ağırlık derecesine göre 1 ila 3 yıl durdurulmasıdır.

Göreve sarhoş gelmek veya görev yerinde alkollü içki içmek, özürsüz ve kesintisiz olarak belirli süre göreve gelmemek veya kanunda belirtilen diğer ağır disiplin fiilleri bu cezaya yol açabilir.

Bu ceza, memurun kariyer ve özlük hakları üzerinde doğrudan sonuç doğuran ağır disiplin yaptırımlarından biridir.

Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Nedir?

Devlet memurluğundan çıkarma, memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılmasıdır.

Bu yaptırım, 657 sayılı Kanun kapsamında uygulanabilecek en ağır disiplin cezasıdır.

Kanunda belirtilen çok ağır nitelikteki fiillerin işlenmesi hâlinde uygulanabilir ve memurun kamu görevlisi statüsünün sona ermesine neden olur.

Hangi Fiiller Memurluktan Çıkarma Cezasını Gerektirir?

DMK Madde 125/E, devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiilleri düzenlemektedir.

İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur ve çalışma düzenini bozmak, yasaklanmış yayın veya materyalleri belirli amaçlarla kurumlarda bulundurmak ya da dağıtmak, siyasi partiye girmek ve özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek bu kapsamda değerlendirilebilecek fiiller arasındadır.

Ayrıca kanunda sayılan diğer ağır fiiller de devlet memurluğundan çıkarma cezasına yol açabilir.

Kaç Gün İşe Gelmeyen Memur Memurluktan Çıkarılabilir?

Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek, DMK Madde 125 kapsamında devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiillerden biridir.

Ancak devamsızlığın tarihleri, mazeretin bulunup bulunmadığı ve fiilin kanuni şartlarının oluşup oluşmadığı doğru şekilde tespit edilmelidir.

Ayrıca devamsızlık hâllerinde çekilmiş sayılmaya ilişkin DMK Madde 94 hükümleriyle disiplin hükümleri birbirine karıştırılmamalıdır.

Memurun Ticaret Yapması Hangi Disiplin Cezasını Gerektirir?

Devlet memurlarına yasaklanan kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak, DMK Madde 125 kapsamında disiplin cezasını gerektirebilir.

Kanundaki şartların oluşması hâlinde ticaret yapmak veya devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak aylıktan kesme cezasına konu olabilir.

Bunun yanında DMK Madde 28’deki ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı da birlikte değerlendirilmelidir.

Göreve Sarhoş Gelmenin Cezası Nedir?

Göreve sarhoş gelmek veya görev yerinde alkollü içki içmek, DMK Madde 125 kapsamında kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirebilecek fiiller arasındadır.

Ancak disiplin cezası verilebilmesi için isnat edilen fiilin somut delillerle ortaya konulması gerekir.

Soruşturma sürecinde olayın niteliği, deliller ve memurun savunması birlikte değerlendirilmelidir.

Memurun Siyasi Partiye Üye Olmasının Cezası Nedir?

Devlet memurlarının siyasi partiye üye olması yasaktır.

DMK Madde 125 kapsamında siyasi partiye girmek, devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiiller arasında düzenlenmiştir.

Bu hüküm, devlet memurlarının görevlerini tarafsızlık ve siyasi bağımsızlık ilkeleri çerçevesinde yürütmesi amacıyla öngörülmüştür.

Aynı Fiil Tekrar İşlenirse Ceza Ağırlaşır mı?

Evet. Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya hâlin belirli süre içerisinde tekrar edilmesi, daha ağır cezanın uygulanmasına neden olabilir.

Kanunda öngörülen şartların oluşması hâlinde tekerrür hükümleri uygulanarak bir derece ağır disiplin cezası gündeme gelebilir.

Ancak tekerrür değerlendirmesinde önceki cezanın niteliği, kesinleşme durumu ve kanuni süre şartları dikkatle incelenmelidir.

Geçmişi Başarılı Olan Memura Daha Hafif Ceza Verilebilir mi?

Evet. Geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için, verilecek disiplin cezalarında bir derece hafif ceza uygulanması mümkündür.

Bu hüküm, disiplin cezası belirlenirken memurun yalnızca son fiilinin değil, geçmiş hizmetlerinin ve mesleki başarılarının da değerlendirilmesine imkân tanır.

Ancak bir derece hafif ceza uygulanmasının şartları somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Aynı Nitelikte Olmayan Fiillere de Disiplin Cezası Verilebilir mi?

DMK Madde 125’te sayılan fiil ve hâllere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunanlara da aynı türden disiplin cezaları verilmesi gündeme gelebilir.

Ancak disiplin hukukunda kanunilik, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri büyük önem taşır.

Bu nedenle benzer fiil değerlendirmesinin keyfî yapılmaması ve somut eylem ile kanundaki disiplin fiili arasında nitelik ve ağırlık bakımından güçlü bir benzerlik bulunması gerekir.

Savunma Alınmadan Disiplin Cezası Verilebilir mi?

Hayır. Devlet memuruna savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez.

Memura hangi fiille suçlandığı açıkça bildirilmeli ve savunmasını hazırlayabilmesi için kanuni süre tanınmalıdır.

Savunma hakkının ihlal edilmesi, disiplin işleminin hukuka aykırı hâle gelmesine ve iptaline neden olabilir.

Disiplin Cezalarında Ölçülülük İlkesi Nedir?

Ölçülülük ilkesi, memura uygulanan disiplin cezasının işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı olmasını gerektirir.

İdare, disiplin cezası verirken fiilin gerçekleşme biçimini, sonuçlarını ve kanundaki hukuki karşılığını doğru değerlendirmelidir.

Fiille açıkça orantısız veya yanlış hukuki nitelendirmeye dayanan bir disiplin cezası idari yargıda hukuka aykırı bulunabilir.

Disiplin Cezasına Karşı İtiraz Edilebilir mi?

Evet. Devlet memurlarına verilen disiplin cezalarına karşı kanunda öngörülen şartlarla itiraz edilmesi mümkündür.

İtiraz makamı ve uygulanacak prosedür, verilen disiplin cezasının türüne göre değişebilir.

Ayrıca hukuka aykırı olduğu düşünülen disiplin cezalarına karşı idari yargıda iptal davası açılması mümkündür.

DMK Madde 124 ile Madde 125 Arasındaki Fark Nedir?

DMK Madde 124, disiplin amirleri ve disiplin cezalarına ilişkin genel hukuki çerçeveyi düzenler.

DMK Madde 125 ise disiplin cezalarının çeşitlerini ve bu cezaların uygulanmasını gerektiren fiil ve hâlleri ayrıntılı şekilde belirler.

Bu nedenle Madde 125, devlet memurunun hangi davranışının hangi disiplin yaptırımına yol açabileceğinin belirlenmesi açısından temel hükümlerden biridir.

DMK Madde 125’in Önemi

DMK Madde 125, devlet memurlarının disiplin sorumluluğunun sınırlarını belirleyen en önemli hükümlerden biridir.

Madde, uyarma cezasından devlet memurluğundan çıkarmaya kadar uzanan disiplin yaptırımlarını ve bunların uygulanacağı fiilleri belirleyerek kamu hizmetinde düzen ve disiplini korumayı amaçlar.

Aynı zamanda savunma hakkı, geçmiş hizmetlerin değerlendirilmesi, tekerrür ve cezanın fiille uyumlu olması, memurun hukuki güvenceleri açısından önem taşır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

DMK Madde 125 kapsamında disiplin cezası değerlendirilirken, memurun eyleminin hangi bent ve alt bent kapsamına girdiği doğru şekilde belirlenmelidir.

Özellikle fiilin sübutu, disiplin cezasının doğru seçilmesi, tekerrür, bir derece hafif ceza uygulanması, savunma hakkı ve zamanaşımı birlikte değerlendirilmelidir. Disiplin işleminin hukuka aykırı olması hâlinde memurun itiraz ve idari yargı yollarına başvurması mümkün olabilir.

Sık Sorulan Sorular