Devlet Memurları Kanunu Madde 124 Disiplin Amiri ve Disiplin Cezaları

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 124, kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla devlet memurlarına uygulanabilecek disiplin cezalarının genel hukuki çerçevesini ve disiplin amirlerinin yetkisini düzenlemektedir. DMK Madde 124 disiplin amiri ve disiplin cezaları, memurun görevlerini yerine getirmemesi, yasaklanan fiilleri işlemesi veya kamu görevinin gerektirdiği kurallara aykırı davranması hâlinde disiplin sorumluluğunun doğabileceğini öngörür. Disiplin cezalarının türleri ve cezayı gerektiren fiiller esas olarak DMK Madde 125 kapsamında ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Disiplin sürecinde kanunilik, savunma hakkı, yetki, usul ve zamanaşımı kurallarına uyulması hukuka uygun bir disiplin işlemi açısından önemlidir.

Madde Metni

Disiplin amiri ve disiplin cezaları

Madde 124 – (Değişik birinci fıkra: 29/11/1984 – KHK-243/25 md.) Disiplin amirleri; kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tesbit edilecek amirlerdir.

(Değişik: 12/5/1982 – 2670/30 md.) Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği  ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.

DMK Madde 124 Neyi Düzenler?

DMK Madde 124, devlet memurlarının disiplin hukukuna ilişkin temel çerçeveyi ortaya koymaktadır.

Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara veya yasakladığı işleri yapanlara disiplin cezası uygulanabilir.

Uygulanacak disiplin cezası, memurun gerçekleştirdiği fiil veya hâlin niteliğine ve ağırlık derecesine göre belirlenir.

Disiplin Amiri Kimdir?

Disiplin amiri, devlet memurları hakkında mevzuat kapsamında disiplin yetkisi kullanabilen yetkili amirdir.

Kurumlarda hangi yöneticilerin hangi personelin disiplin amiri olduğu, kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenir.

Disiplin cezasının hukuka uygunluğu bakımından işlemi yapan makamın yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu olması büyük önem taşır.

Disiplin Cezası Nedir?

Disiplin cezası, devlet memurunun kamu görevinden kaynaklanan ödev ve sorumluluklarına aykırı davranması hâlinde uygulanan idari yaptırımdır.

Disiplin cezalarının amacı yalnızca memuru cezalandırmak değil, aynı zamanda kamu hizmetinin düzenli, güvenilir ve etkin şekilde yürütülmesini sağlamaktır.

Hangi fiilin hangi disiplin cezasını gerektirdiği değerlendirilirken 657 sayılı Kanun’un ilgili disiplin hükümleri esas alınır.

Devlet Memurlarına Hangi Disiplin Cezaları Verilebilir?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında beş temel disiplin cezası bulunmaktadır:

• Uyarma: Memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir.
• Kınama: Memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir.
• Aylıktan kesme: Memurun brüt aylığından kanunda belirtilen oranlarda kesinti yapılmasıdır.
• Kademe ilerlemesinin durdurulması: Memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin belirli süreyle durdurulmasıdır.
• Devlet memurluğundan çıkarma: Memurun bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılmasıdır.

Bu cezaları gerektiren fiil ve hâller DMK Madde 125’te ayrıntılı olarak düzenlenmektedir.

Her Kurala Aykırılık Aynı Disiplin Cezasını mı Gerektirir?

Hayır. Disiplin cezası, işlenen fiilin niteliğine ve ağırlığına göre belirlenir.

Hafif nitelikteki bir disiplin ihlali uyarma veya kınama cezasına yol açabilirken daha ağır fiiller aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması veya devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektirebilir.

Bu nedenle disiplin soruşturmasında memura isnat edilen somut fiilin doğru şekilde belirlenmesi ve hukuki nitelendirmesinin yapılması gerekir.

Memura Savunma Alınmadan Disiplin Cezası Verilebilir mi?

Devlet memurunun savunma hakkı, disiplin hukukunun temel güvencelerinden biridir.

657 sayılı Kanun kapsamında devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez.

Memura isnat edilen fiilleri öğrenme ve bunlara karşı açıklama yapabilme imkânı tanınması, hukuka uygun bir disiplin sürecinin temel şartlarından biridir.

Disiplin Cezasını Kim Verir?

Disiplin cezasını verecek makam, uygulanacak cezanın türüne göre değişmektedir.

Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları bakımından disiplin amirleri, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma gibi daha ağır cezalar bakımından ise kanunda öngörülen kurul ve makamlar devreye girer.

Bu nedenle her disiplin cezasının yetkili makam tarafından verilmesi, işlemin hukuka uygunluğu açısından zorunludur.

Disiplin Soruşturması Nedir?

Disiplin soruşturması, devlet memurunun disiplin cezasını gerektirdiği iddia edilen fiilinin araştırılması ve olayın hukuki yönleriyle ortaya çıkarılması sürecidir.

Soruşturma kapsamında deliller, belgeler, tanık anlatımları ve memurun savunması değerlendirilebilir.

Amaç, isnat edilen fiilin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ve gerçekleşmişse hangi disiplin hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinin belirlenmesidir.

Disiplin Cezasında Savunma Süresi Ne Kadardır?

Memura savunmasını hazırlayabilmesi için kanunda öngörülen asgari sürenin tanınması gerekir.

Savunma isteminde memura isnat edilen fiilin açıkça bildirilmesi ve savunmasını sunabilmesi için yeterli hukuki imkânın sağlanması önemlidir.

Savunma hakkının usulüne uygun şekilde kullandırılmaması, verilen disiplin cezasının hukuka aykırılığına yol açabilecek önemli bir usul sorunu oluşturabilir.

Disiplin Cezalarında Zamanaşımı Var mıdır?

Evet. Devlet memurlarına ilişkin disiplin soruşturması ve ceza verme işlemlerinde zamanaşımı süreleri bulunmaktadır.

İdarenin disiplin fiilini öğrendiği tarih ve fiilin işlendiği tarih, zamanaşımı hesabı bakımından önem taşır.

Zamanaşımı sürelerinin geçirilmesi hâlinde disiplin cezası verilmesi hukuken mümkün olmayabileceğinden DMK Madde 127’deki sürelerin dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

Aynı Fiil Hem Disiplin Suçu Hem Ceza Davasına Konu Olabilir mi?

Evet. Bir memurun aynı fiili hem disiplin hukuku hem de ceza hukuku bakımından sonuç doğurabilir.

Ceza soruşturması veya ceza davası ile disiplin soruşturması farklı hukuki süreçlerdir.

Bir fiil nedeniyle ceza yargılamasının bulunması, disiplin sürecinin hukuki durumunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Somut olayda ceza yargılaması ile disiplin sorumluluğu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Disiplin Cezasına İtiraz Edilebilir mi?

Evet. Devlet memurlarına verilen disiplin cezalarına karşı kanunda öngörülen idari itiraz yolları bulunabilir.

Başvurulacak makam, verilen disiplin cezasının türüne göre değişebilir.

Ayrıca disiplin cezası kesinleştikten sonra şartların bulunması hâlinde idari yargıda iptal davası açılması da mümkündür.

Disiplin Cezası İptal Davası Açılabilir mi?

Evet. Hukuka aykırı olduğu düşünülen disiplin cezalarına karşı idari yargıda iptal davası açılabilir.

Mahkeme; işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluk denetimine tabi tutabilir.

Özellikle savunma hakkının ihlali, yetkisiz makam tarafından ceza verilmesi, zamanaşımı veya fiil ile ceza arasında hukuki uyumsuzluk, uyuşmazlık açısından önemli olabilir.

Disiplin Cezası Özlük Dosyasına İşlenir mi?

Evet. Devlet memurlarına verilen disiplin cezaları özlük dosyasına işlenir.

Ancak kanunda öngörülen belirli sürelerin geçmesi ve gerekli şartların bulunması hâlinde memur, disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesini talep edebilir.

Bu konuda cezanın türü ve kanunda öngörülen süreler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Disiplin Cezası Memurun Terfisini Etkiler mi?

Disiplin cezasının memurun kariyer ve özlük haklarına etkisi, verilen cezanın türüne göre değişebilir.

Özellikle kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun kademe ilerlemesi üzerinde doğrudan sonuç doğuran bir disiplin cezasıdır.

Diğer disiplin cezalarının da ilgili mevzuat kapsamında atama, görevde yükselme veya bazı personel işlemleri bakımından sonuçları bulunabilir.

Disiplin Amiri Keyfî Olarak Ceza Verebilir mi?

Hayır. Disiplin amirinin ceza verme yetkisi sınırsız ve keyfî bir yetki değildir.

Disiplin işlemlerinin kanuna, usule, savunma hakkına, yetki kurallarına ve hukukun genel ilkelerine uygun olması gerekir.

Memura isnat edilen fiilin somut olarak ortaya konulması ve verilen cezanın hukuki dayanağının açık olması önem taşır.

DMK Madde 124 ile Madde 125 Arasındaki Fark Nedir?

DMK Madde 124, disiplin hukukunun genel çerçevesini ve disiplin amirleri ile disiplin cezalarının temel esaslarını düzenlemektedir.

DMK Madde 125 ise disiplin cezalarının türlerini ve hangi fiil ve hâllerin hangi disiplin cezasını gerektirdiğini ayrıntılı biçimde belirlemektedir.

Bu nedenle iki madde, devlet memurlarının disiplin sorumluluğunun belirlenmesinde birbirini tamamlayan hükümler niteliğindedir.

DMK Madde 124’ün Önemi

DMK Madde 124, kamu hizmetlerinde düzenin ve görev disiplininin korunmasına yönelik temel hükümlerden biridir.

Devlet memurlarının görev ve sorumluluklarına aykırı davranışlarının belirli hukuki kurallar çerçevesinde değerlendirilmesini, disiplin yetkisinin ise yetkili makamlar tarafından kullanılmasını sağlar.

Böylece hem kamu hizmetinin düzenli yürütülmesi hem de memurun disiplin sürecindeki hukuki güvencelerinin korunması amaçlanmaktadır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

DMK Madde 124 kapsamında bir disiplin işlemi değerlendirilirken, yalnızca memura isnat edilen fiile değil, soruşturma ve ceza sürecinin tamamına bakılması gerekir.

Özellikle yetkili disiplin amiri, savunma hakkı, fiilin hukuki niteliği, uygulanacak disiplin cezası ve zamanaşımı süreleri dikkatle incelenmelidir. Usule aykırı yürütülen bir disiplin süreci, verilen cezanın idari yargıda iptal edilmesine neden olabilir.

Sık Sorulan Sorular