657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 11, devlet memurlarının kanunlara uygun emirleri yerine getirme, görevlerini dikkat ve özenle yürütme ve kamu hizmetinin gereklerine uygun davranma yükümlülüğünü düzenler. DMK Madde 11, memurun amirinden aldığı emirleri hukuka uygunluk çerçevesinde değerlendirmesi, konusu suç teşkil eden emirleri yerine getirmemesi ve görevinden doğan sorumlulukları bilerek hareket etmesi bakımından önemlidir. Bu madde, kamu hizmetinde hukuka bağlılık, görev sorumluluğu ve idarenin düzenli işleyişi açısından temel hükümlerden biridir.
Madde Metni
Devlet memurlarının görev ve sorumlulukları
Madde 11 – (Değişik: 12/5/1982 – 2670/4 md.)
Devlet memurları kanun ve diğer mevzuatta belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludurlar.
Devlet memuru amirinden aldığı emri, Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri verene bildirir. Amir emrinde israr eder ve bu emrini yazı ile yenilerse, memur bu emri yapmağa mecburdur. Ancak emrin yerine getirilmesinden doğacak sorumluluk emri verene aittir.
Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz.
Acele hallerde kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin korunması için kanunla gösterilen istisnalar saklıdır.
657 Sayılı Kanun Madde 11 Ne Anlama Gelir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 11. maddesi, devlet memurlarının amirleri tarafından verilen emirleri yerine getirme yükümlülüğünü düzenlemektedir. Kamu hizmetlerinin düzenli ve kesintisiz yürütülebilmesi için memurların hiyerarşik yapı içerisinde görev yapması esastır. Ancak bu yükümlülük mutlak değildir.
Maddeye göre memur, aldığı emri mevzuata aykırı görüyorsa bunu amirine bildirmek zorundadır. Amir emrinde yazılı olarak ısrar ederse, memur kural olarak bu emri yerine getirir ve sorumluluk emri verene ait olur. Ancak emrin konusu suç teşkil ediyorsa, memur bu emri hiçbir şekilde yerine getiremez.
Bu düzenleme, kamu hizmetinde hem idari hiyerarşiyi hem de hukuk devleti ilkesini korumayı amaçlamaktadır.
Hukuka Aykırı Emir Nedir?
Hukuka aykırı emir, yürürlükteki mevzuata uygun olmayan ancak konusu suç oluşturmayan emirlerdir.
Bu durumda memur;
- Emrin hukuka aykırı olduğunu amirine bildirmelidir.
- Amir emrinde yazılı olarak ısrar ederse emri yerine getirebilir.
- Yazılı olarak yenilenen emrin hukuki sorumluluğu kural olarak amire ait olur.
Bu sistem, hem idari hiyerarşiyi korumakta hem de memurun hukuka aykırılığı amirine bildirme yükümlülüğünü güvence altına almaktadır.
Suç Teşkil Eden Emir Yerine Getirilir mi?
Hayır. Anayasa’nın 137. maddesi ile uyumlu olan DMK Madde 11 uyarınca, konusu suç teşkil eden emir hiçbir şekilde yerine getirilemez.
Memur, suç oluşturan emri yerine getirirse yalnızca emri veren değil, emri uygulayan kişi de hukuki ve cezai sorumlulukla karşılaşabilir.
Bu nedenle memurun suç teşkil eden emirleri reddetmesi hem anayasal hem de kanuni bir yükümlülüktür.
Memurun Görev ve Sorumlulukları Nelerdir?
DMK Madde 11 kapsamında devlet memurları;
- Amirlerinin hukuka uygun emirlerini yerine getirmek,
- Görevlerini dikkat ve özenle yürütmek,
- Hukuka aykırı gördükleri emirleri amirlerine bildirmek,
- Suç teşkil eden emirleri yerine getirmemek,
- Kamu hizmetini Anayasa ve kanunlara uygun şekilde yürütmek
zorundadır.
Bu yükümlülükler, kamu hizmetlerinin hukuka uygun şekilde yürütülmesini sağlayan temel esaslar arasında yer almaktadır.
Madde 11 Neden Önemlidir?
DMK Madde 11, kamu yönetiminde hiyerarşi ile hukuka bağlılık arasında denge kuran en önemli hükümlerden biridir. Memurun yalnızca emir alan bir kamu görevlisi olmadığını, aynı zamanda hukuka uygun davranmakla yükümlü olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Bu düzenleme sayesinde hukuka aykırı uygulamaların önüne geçilmesi, kamu görevlilerinin sorumluluklarının belirlenmesi ve hukuk devleti ilkesinin korunması amaçlanmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
657 sayılı Kanun’un 11. maddesi neyi düzenler?
Memurların görevlerini ve amirlerinden aldıkları emirleri yerine getirme sorumluluğunu düzenler.
Memur hukuka aykırı emri yerine getirmek zorunda mı?
Hayır. Memur, hukuka aykırı gördüğü emri amirine bildirir; suç teşkil eden emri ise hiçbir şekilde yerine getiremez.
Suç teşkil eden emri yerine getiren memur sorumlu olur mu?
Evet. Suç teşkil eden emri yerine getiren memur da hukuki ve cezai sorumlulukla karşılaşabilir.
