657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 108, devlet memurlarının belirli şartlarda yararlanabileceği aylıksız izin hakkını, izin sürelerini ve göreve dönüş esaslarını düzenlemektedir. DMK Madde 108 aylıksız izin; refakat gerektiren sağlık durumları, doğum, evlat edinme, uzun süreli hizmet ve eşin yurt dışı görevi gibi farklı nedenlere bağlı olarak uygulanabilir. Aylıksız izin süresince memurun maaş ödemesi yapılmaz, ancak memuriyet statüsü izin süresince kanundaki esaslar çerçevesinde devam eder. İzin türüne göre 24 aya, 18 aya veya 1 yıla kadar farklı süreler söz konusu olabilir. Aylıksız iznin sona ermesinde süresi içinde göreve dönme yükümlülüğü özellikle önem taşır.
Madde Metni
Madde 108 – (Değişik: 13/2/2011 – 6111/108 md.)
A)Memura, 105 inci maddenin son fıkrası uyarınca verilen iznin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, istekleri üzerine onsekiz aya kadar aylıksız izin verilebilir.
B) Doğum yapan memura, 104 üncü madde uyarınca verilen doğum sonrası analık izni süresinin veya aynı maddenin (F) fıkrası uyarınca verilen izin süresinin bitiminden; eşi doğum yapan memura ise, doğum tarihinden itibaren istekleri üzerine yirmidört aya kadar aylıksız izin verilir.
C) (Değişik birinci cümle: 29/1/2016 – 6663/7 md.) Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferit olarak evlat edinen memurlar ile memur olmayan eşin münferit olarak evlat edinmesi hâlinde memur olan eşlerine, 104 üncü maddenin (A) fıkrası uyarınca verilen sekiz haftalık iznin veya aynı maddenin (F) fıkrası uyarınca izin kullanılması hâlinde bu iznin bitiminden itibaren, istekleri üzerine yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir. Evlat edinen her iki eşin memur olması durumunda bu süre, eşlerin talebi üzerine yirmidört aylık süreyi geçmeyecek şekilde, birbirini izleyen iki bölüm hâlinde eşlere kullandırılabilir.
D) Özel burs sağlayan ve bu burstan istifade etmesi için kendilerine aylıksız izin verilenler de dâhil olmak üzere burslu olarak ya da bütçe imkânlarıyla yetiştirilmek üzere yurtdışına gönderilen veya sürekli görevle yurtiçine ya da yurtdışına atanan veya en az altı ay süreyle yurtdışında geçici olarak görevlendirilen memurlar veya diğer personel kanunlarına tâbi olanlar ile yurtdışına kamu kurumlarınca gönderilmiş olan öğrencilerin memur olan eşleri ile 77 nci maddeye göre izin verilenlerin memur olan eşlerine görev veya öğrenim süresi içinde aylıksız izin verilebilir. (Ek cümle:25/12/2024-7537/4 md.) Türkiye’nin üyesi olduğu uluslararası kuruluşlarda çalışanlar ile kamu sermayeli kurum veya kuruluşların yurtdışı birimlerinde çalışanların ya da bu kurum ve kuruluşlarda çalışanlardan altı aydan fazla yurtdışında görevlendirilenlerin memur olan eşlerine bu durumun her yıl kurumuna belgelendirilmesi kaydıyla 10 yılı aşmamak üzere bunların görev süresince aylıksız izin verilebilir.
E) Memura, yıllık izinde esas alınan süreler itibarıyla beş hizmet yılını tamamlamış olması ve isteği hâlinde memuriyeti boyunca ve en fazla iki defada kullanılmak üzere, toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilebilir. Ancak, (…) olağanüstü hâl veya genel hayata müessir afet hâli ilan edilen bölgelere 72 nci madde gereğince belli bir süre görev yapmak üzere zorunlu olarak sürekli görevle atananlar hakkında bu bölgelerdeki görev süreleri içinde bu fıkra hükmü uygulanmaz.
F) Aylıksız izin süresinin bitiminden önce mazereti gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde, on gün içinde göreve dönülmesi zorunludur. Aylıksız izin süresinin bitiminde veya mazeret sebebinin kalkmasını izleyen on gün içinde görevine dönmeyenler, memuriyetten çekilmiş sayılır.
G) Muvazzaf askerliğe ayrılan memurlar askerlik süresince görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır.
DMK Madde 108 Neyi Düzenler?
DMK Madde 108, devlet memurlarına hangi durumlarda ve ne kadar süreyle aylıksız izin verilebileceğini düzenlemektedir.
Aylıksız izin hakkı tek bir nedene bağlı değildir. Sağlık ve refakat, doğum, evlat edinme, uzun süreli hizmet ve eşin görevlendirilmesi gibi farklı durumlar için ayrı hükümler bulunmaktadır.
Bu nedenle aylıksız izin değerlendirilirken memurun hangi gerekçeyle izin talep ettiği öncelikle belirlenmelidir.
Refakat Sonrası Aylıksız İzin Alınabilir mi?
Evet. DMK Madde 105 kapsamında refakat izni verilmesini gerektiren hâllerin devam etmesi durumunda, memura belirli şartlarla aylıksız izin verilebilir.
Memurun bakmakla yükümlü olduğu veya kanunda belirtilen yakınlarının sağlık durumuna bağlı olarak 18 aya kadar aylıksız izin verilmesi mümkündür.
Bu izin için sağlık durumunun sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi gerekir.
Refakat Nedeniyle Aylıksız İzin En Fazla Ne Kadardır?
Refakat gerektiren sağlık durumlarında verilebilecek aylıksız izin süresi, kanundaki şartların bulunması hâlinde 18 aya kadar olabilir.
Bu izin, DMK Madde 105 kapsamında kullanılan ücretli refakat izninden farklıdır.
Dolayısıyla refakat izni ile refakat nedeniyle verilen aylıksız izin, süreleri ve mali sonuçları bakımından birbirinden ayrılmalıdır.
Doğum Yapan Memur Aylıksız İzin Alabilir mi?
Evet. Doğum yapan kadın memura, analık izninin veya kanundaki şartlara göre kullanılan diğer ilgili izin sürelerinin bitiminden itibaren 24 aya kadar aylıksız izin verilebilir.
Bu hak, kadın memurun doğum sonrasında çocuğunun bakımını üstlenebilmesine yönelik önemli bir aile ve çalışma hayatı güvencesidir.
Aylıksız izin süresi içinde memura aylık ödenmemesi, bu izin türünün temel özelliklerinden biridir.
Memur Babaya Doğum Nedeniyle Aylıksız İzin Verilir mi?
Evet. Eşi doğum yapan memura da, doğum tarihinden itibaren belirli şartlarla 24 aya kadar aylıksız izin verilebilir.
Bu hak yalnızca kadın memura tanınmış bir izin değildir.
Böylece memur baba da çocuğun bakımına katılmak amacıyla kanunda öngörülen süre kapsamında aylıksız izin hakkından yararlanabilir.
Evlat Edinen Memur Aylıksız İzin Kullanabilir mi?
Evet. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen memurlar, kanundaki şartlar çerçevesinde aylıksız izin kullanabilir.
Evlat edinmeye bağlı ilgili izin süresinin bitiminden itibaren 24 aya kadar aylıksız izin verilmesi mümkündür.
Eşlerin her ikisinin de memur olması hâlinde izin hakkının kullanımı kanunda öngörülen esaslara göre belirlenir.
Beş Hizmet Yılını Tamamlayan Memur Aylıksız İzin Alabilir mi?
Evet. Memura, yıllık izne esas beş hizmet yılını tamamlamış olması ve isteği hâlinde, memuriyeti boyunca belirli şartlarla aylıksız izin verilebilir.
Bu kapsamda memura en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilmesi mümkündür.
Bu düzenleme, doğum veya sağlık gibi özel bir mazeretten bağımsız olarak belirli hizmet süresini tamamlayan memurlar açısından önemlidir.
Bir Yıllık Aylıksız İzin Tek Seferde mi Kullanılır?
Hayır. Beş hizmet yılını tamamlayan memura tanınan toplam bir yıllık aylıksız izin, en fazla iki defada kullanılabilir.
Memurun bu hakkı tek seferde kullanması mümkün olduğu gibi, kanundaki sınırlar içerisinde iki ayrı döneme bölerek kullanması da söz konusu olabilir.
Ancak toplam süre bir yılı aşamaz ve izin hakkının kullanımı kanundaki diğer şartlara tabidir.
Her Memur İstediği Zaman Aylıksız İzin Alabilir mi?
Hayır. Aylıksız izin, memurun istediği her durumda otomatik olarak kullanabileceği sınırsız bir izin türü değildir.
İzin nedenine göre hizmet süresi, sağlık raporu, doğum, evlat edinme veya eşin görevlendirilmesi gibi kanuni şartların bulunması gerekir.
Ayrıca bazı aylıksız izin türlerinde idarenin değerlendirmesi ve izin işleminin usulüne uygun şekilde tamamlanması önem taşır.
Eşi Yurt Dışına Gönderilen Memur Aylıksız İzin Alabilir mi?
Kanunda belirtilen şartlarla yurt dışına gönderilen veya görevlendirilen memurların eşlerine, görev veya öğrenim süresi içinde aylıksız izin verilmesi mümkün olabilir.
Bu düzenlemenin uygulanabilmesi için eşin yurt dışındaki görevinin kanunda belirtilen kapsamda bulunması gerekir.
Dolayısıyla eşin yalnızca yurt dışında bulunması, her durumda otomatik olarak aylıksız izin hakkı doğurmaz.
Aylıksız İzinde Memur Maaş Alır mı?
Hayır. Aylıksız izin süresince memura aylık ödenmez.
Bu özellik, aylıksız izni yıllık izin, mazeret izni veya belirli hastalık ve refakat izinlerinden ayıran temel unsurlardan biridir.
Ayrıca aylıksız izin süresinin emeklilik, hizmet süresi, derece ve kademe gibi özlük haklarına etkisi, izin türü ve ilgili sosyal güvenlik hükümlerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Aylıksız İzin Bitince Memur Ne Zaman Göreve Dönmelidir?
Aylıksız izin süresi sona erdiğinde, memurun kanunda öngörülen süre içerisinde görevine dönmesi gerekir.
Ayrıca aylıksız izin verilmesini gerektiren sebebin izin süresi dolmadan ortadan kalkması hâlinde de belirli süre içerisinde göreve dönüş yükümlülüğü doğabilir.
Bu nedenle memurun izin sebebinin ortadan kalktığı tarihi ve aylıksız izin bitiş tarihini dikkatle takip etmesi önemlidir.
Aylıksız İzin Sonunda Göreve Dönmeyen Memura Ne Olur?
Aylıksız izin süresinin bitiminde veya izin sebebinin ortadan kalkmasını izleyen sürede görevine dönmeyen memur, ciddi bir hukuki sonuçla karşılaşabilir.
Kanundaki şartların oluşması hâlinde memur memuriyetten çekilmiş sayılabilir.
Bu nedenle aylıksız izin kullanan memurun göreve dönüş süresine kesinlikle dikkat etmesi gerekir.
Aylıksız İzin Yıllık İzinle Aynı mıdır?
Hayır. Yıllık izin ile aylıksız izin, hukuki nitelikleri ve mali sonuçları bakımından farklı izin türleridir.
Yıllık izinde memurun aylık ve temel özlük hakları devam ederken, aylıksız izinde maaş ödemesi yapılmaz.
Ayrıca yıllık izin süreleri DMK Madde 102 ve 103, aylıksız izin ise esas olarak DMK Madde 108 kapsamında düzenlenmektedir.
DMK Madde 105 ile Madde 108 Arasındaki Fark Nedir?
DMK Madde 105, memurun kendi hastalığı nedeniyle kullanabileceği hastalık izni ile belirli yakınları için kullanabileceği refakat iznini düzenler.
DMK Madde 108 ise belirli sağlık ve ailevi nedenlerin yanında doğum, evlat edinme, hizmet süresi ve diğer kanuni durumlara bağlı aylıksız izin haklarını düzenlemektedir.
Temel farklardan biri, DMK Madde 108 kapsamındaki izinlerde memura aylık ödenmemesidir.
DMK Madde 108’in Önemi
DMK Madde 108, devlet memurlarının uzun süreli kişisel, ailevi veya sağlıkla ilgili ihtiyaçlarında memuriyetlerinden tamamen ayrılmadan belirli sürelerle aylıksız izin kullanabilmelerini sağlayan önemli bir düzenlemedir.
Özellikle doğum sonrası 24 aya kadar aylıksız izin, evlat edinme, refakat nedeniyle 18 aya kadar izin ve beş yıllık hizmet sonrası toplam bir yıllık aylıksız izin, memurlar açısından önemli haklar sağlamaktadır.
Bununla birlikte her izin türünün şartları ve süreleri farklı olduğundan, doğru hukuki sebebe dayanılarak başvuru yapılması gerekir.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
DMK Madde 108 kapsamında aylıksız izin talep edilirken, hangi bent kapsamında izin istendiği açık şekilde belirlenmeli ve gerekli belgeler kuruma sunulmalıdır.
Özellikle 24 aylık doğum ve evlat edinme izni, 18 aya kadar sağlık veya refakat kaynaklı izin ve beş hizmet yılı sonrasında toplam bir yıllık izin birbirinden ayrılmalıdır. Ayrıca izin süresi sona erdiğinde veya izin sebebi ortadan kalktığında kanuni süre içinde göreve dönülmemesi, çekilmiş sayılma sonucuna yol açabileceğinden dönüş tarihine dikkat edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Doğum sonrası aylıksız izin kaç aydır?
Kanundaki şartlarla 24 aya kadar aylıksız izin kullanılabilir.
Beş yılını tamamlayan memur aylıksız izin alabilir mi?
Evet. En fazla iki defada kullanılmak üzere toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilebilir.
Aylıksız izin bitince göreve dönmek zorunlu mudur?
Evet. Kanuni sürede göreve dönülmemesi çekilmiş sayılma sonucunu doğurabilir.
