Devlet Memurları Kanunu Madde 104 Mazeret İzni

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 104, devlet memurlarının doğum, babalık, evlenme, ölüm ve diğer zorunlu mazeretler nedeniyle kullanabilecekleri mazeret izinlerini düzenleyen temel hükümlerden biridir. DMK Madde 104 mazeret izni, özellikle kadın memurların doğum öncesi ve sonrası izinleri, çoğul gebelik, erken doğum, süt izni, evlat edinme ve belirli ailevi durumlarda kullanılabilecek izin hakları bakımından önem taşır. Kanunda bazı mazeret izinlerinin süresi doğrudan belirlenmiş, bazı durumlarda ise yetkili amire belirli sınırlar içinde izin verme yetkisi tanınmıştır. Mazeret izninin türü, süresi ve kullanım şartları mazeretin niteliğine göre farklılık gösterir.

Madde Metni

Mazeret izni

Madde 104 – (Değişik: 13/2/2011 – 6111/106 md.)

A) Kadın memura; doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra onaltı hafta olmak üzere toplam yirmidört hafta süreyle analık izni verilir. Çoğul gebelik durumunda, doğum öncesi sekiz haftalık analık izni süresine iki hafta eklenir. Ancak beklenen doğum tarihinden sekiz hafta öncesine kadar sağlık durumunun çalışmaya uygun olduğunu tabip raporuyla belgeleyen kadın memur, isteği hâlinde doğumdan önceki iki haftaya kadar kurumunda çalışabilir. Bu durumda, doğum öncesinde bu rapora dayanarak fiilen çalıştığı süreler doğum sonrası analık izni süresine eklenir. Doğumun erken gerçekleşmesi sebebiyle, doğum öncesi analık izninin kullanılamayan bölümü de doğum sonrası analık izni süresine ilave edilir. (Ek cümle: 29/1/2016 – 6663/6 md.) Doğum öncesi analık izninin başlaması gereken tarihten önce gerçekleşen doğumlarda ise doğum tarihi ile analık izninin başlaması gereken tarih arasındaki süre doğum sonrası analık iznine ilave edilir. Doğumda veya doğum sonrasında analık izni kullanılırken annenin ölümü hâlinde, isteği üzerine memur olan babaya anne için öngörülen süre kadar izin verilir. (Ek cümleler: 29/1/2016 – 6663/6 md.) Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferit olarak evlat edinen memurlar ile memur olmayan eşin münferit olarak evlat edinmesi hâlinde memur olan eşlerine, çocuğun teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta süre ile izin verilir. Bu izin evlatlık kararı verilmeden önce çocuğun fiilen teslim edildiği durumlarda da uygulanır. (Ek cümle:22/4/2026-7578/2 md.) Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan memura çocuğun koruyucu aile yanına teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün izin verilir.

B) Memura, eşinin doğum yapması hâlinde, isteği üzerine on gün babalık izni; kendisinin veya çocuğunun evlenmesi ya da eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hâllerinde isteği üzerine yedi gün izin verilir.

C) (A) ve (B) fıkralarında belirtilen hâller dışında, merkezde atamaya yetkili amir, ilde vali, ilçede kaymakam ve yurt dışında diplomatik misyon şefi tarafından, birim amirinin muvafakati ile bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde, mazeretleri sebebiyle memurlara on gün izin verilebilir. Zaruret hâlinde öğretmenler hariç olmak üzere, aynı usûlle on gün daha mazeret izni verilebilir. Bu takdirde, ikinci kez verilen bu izin, yıllık izinden düşülür.

D) Kadın memura, çocuğunu emzirmesi için doğum sonrası analık izni süresinin bitim tarihinden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda günde birbuçuk saat süt izni verilir. Süt izninin hangi saatler arasında ve günde kaç kez kullanılacağı hususunda, kadın memurun tercihi esastır.

E) (Ek: 20/2/2014 – 6525/7 md.) Memurlara; en az yüzde 70 oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğunun (çocuğun evli olması durumunda eşinin de en az yüzde 70 oranında engelli olması kaydıyla) hastalanması hâlinde hastalık raporuna dayalı olarak ana veya babadan sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar mazeret izni verilir.

F) (Ek: 29/1/2016 – 6663/6 md.) Doğum sonrası analık izni süresi sonunda kadın memur, isteği hâlinde çocuğun hayatta olması kaydıyla analık izni bitiminde başlamak üzere ayrıca süt izni verilmeksizin birinci doğumda iki ay, ikinci doğumda dört ay, sonraki doğumlarda ise altı ay süreyle günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir. Çoğul doğumlarda bu sürelere birer ay ilave edilir. Çocuğun engelli doğması veya doğumdan sonraki on iki ay içinde çocuğun engellilik durumunun tespiti hâllerinde bu süreler on iki ay olarak uygulanır. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferit olarak evlat edinen memurlar ile memur olmayan eşin münferit olarak evlat edinmesi hâlinde memur olan eşleri de, istekleri üzerine (A) fıkrası uyarınca verilen sekiz haftalık iznin bitiminden itibaren bu haktan aynı esaslar çerçevesinde yararlanır. Memurun çalışacağı süreler ilgili kurum tarafından belirlenir.

G) Yıllık izin ve mazeret izinleri sırasında fiili çalışmaya bağlı her türlü ödemeler hariç malî haklar ile sosyal yardımlara dokunulmaz.

DMK Madde 104 Neyi Düzenler?

DMK Madde 104, devlet memurlarına belirli kişisel ve ailevi durumlarda verilecek mazeret izinlerinin türlerini, sürelerini ve temel kullanım şartlarını düzenlemektedir.

Madde kapsamında analık izni, babalık izni, evlenme izni, ölüm izni, süt izni ve evlat edinmeye bağlı izinler gibi farklı haklar bulunmaktadır.

Ayrıca kanunda açıkça sayılan durumların dışında, belirli şartlarla diğer mazeretler nedeniyle izin verilmesine de imkân tanınmıştır.

Kadın Memurun Doğum İzni Kaç Haftadır?

Kadın memura doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta süreyle analık izni verilir.

Bu süreler, kadın memurun doğum sürecinde hem kendi sağlığının hem de çocuğun sağlığının korunmasını amaçlamaktadır.

Doğumun gerçekleşme zamanı ve sağlık durumuna göre doğum öncesi ve sonrası izin sürelerinin kullanımında özel kurallar uygulanabilir.

Çoğul Gebelikte Doğum İzni Kaç Haftadır?

Çoğul gebelik hâlinde, doğum öncesi analık iznine 2 hafta eklenir.

Böylece normal şartlarda 8 hafta olan doğum öncesi izin süresi, çoğul gebelikte 10 haftaya çıkar.

Doğum sonrası izin süresi ise kural olarak 8 hafta olarak uygulanır. Böylece çoğul gebelikte toplam analık izni genel olarak 18 haftaya ulaşabilir.

Hamile Memur Doğuma Kaç Hafta Kalana Kadar Çalışabilir?

Sağlık durumu çalışmaya uygun olan kadın memur, doktor raporuyla doğumdan önceki 3 haftaya kadar kurumunda çalışabilir.

Bu durumda memurun fiilen çalıştığı doğum öncesi izin süreleri, kanundaki esaslar kapsamında doğum sonrası analık iznine eklenir.

Böylece memurun doğumdan önce çalışmayı tercih ettiği belirli süreler kaybolmaz ve doğum sonrasında kullanılabilir.

Erken Doğumda Kullanılamayan İzin Ne Olur?

Doğumun beklenen tarihten önce gerçekleşmesi nedeniyle kadın memurun kullanamadığı doğum öncesi analık izni süreleri, doğum sonrası izin süresine eklenir.

Bu düzenleme, erken doğum nedeniyle memurun kanunen tanınmış analık izni hakkından mahrum kalmasını önlemeyi amaçlar.

İzin hesabında doğumun gerçekleştiği tarih ve doğum öncesinde fiilen kullanılan izin süresi dikkate alınmalıdır.

Anne Doğumda Vefat Ederse İzin Hakkı Ne Olur?

Doğum sırasında veya doğum sonrasında analık izni kullanılırken annenin ölümü hâlinde, isteği üzerine memur olan babaya anne için öngörülen sürenin kalan kısmı kadar izin verilebilir.

Bu düzenleme, yeni doğan çocuğun bakımının sürdürülebilmesi ve memur babanın çocuğuyla ilgilenebilmesi açısından önemli bir sosyal haktır.

İzin süresi, annenin kullanamadığı kalan analık izni süresine göre belirlenir.

Evlat Edinen Memura İzin Verilir mi?

Evet. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferit olarak evlat edinen memurlar için kanunda özel izin hakkı bulunmaktadır.

Aynı hak, memur olmayan eşin münferit olarak evlat edinmesi hâlinde memur olan eş bakımından da belirli şartlarla uygulanabilir.

Evlat edinmeye bağlı izin hakkının başlangıcı ve süresi, çocuğun fiilen teslim edildiği tarih ve kanundaki şartlara göre belirlenir.

Memurun Babalık İzni Kaç Gündür?

Memura, eşinin doğum yapması hâlinde isteği üzerine 10 gün babalık izni verilir.

Babalık izni, memurun doğum sonrasında eşi ve yeni doğan çocuğuyla ilgilenebilmesini sağlayan kanuni bir mazeret iznidir.

Bu izin yıllık izinden ayrı bir hak olduğundan memurun yıllık izin süresinden düşülmez.

Memurun Evlenme İzni Kaç Gündür?

Devlet memurunun kendisinin veya çocuğunun evlenmesi hâlinde, isteği üzerine 7 gün mazeret izni verilir.

Bu izin, kanunda açıkça düzenlenmiş bir mazeret izni olup yıllık izin hakkından ayrı değerlendirilir.

Dolayısıyla evlenme nedeniyle kullanılan 7 günlük izin, memurun sahip olduğu 20 veya 30 günlük yıllık izin süresinden düşülmez.

Memurun Ölüm İzni Kaç Gündür?

Memurun eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin anne, baba veya kardeşinin ölümü hâlinde, isteği üzerine 7 gün mazeret izni verilir.

Ölüm izni, memurun yakınını kaybetmesi hâlinde tanınan kanuni mazeret izinlerinden biridir.

İzin hakkının bulunup bulunmadığı değerlendirilirken vefat eden kişi ile memur arasındaki kanunda belirtilen yakınlık derecesi dikkate alınmalıdır.

Diğer Mazeretler İçin İzin Verilebilir mi?

Evet. Kanunda açıkça sayılan mazeretlerin dışında, memura belirli şartlarla mazereti nedeniyle izin verilmesi mümkündür.

Merkezde atamaya yetkili amir, ilde vali ve ilçede kaymakam tarafından, birim amirinin muvafakatiyle bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde 10 güne kadar mazeret izni verilebilir.

Zaruret hâlinde öğretmenler hariç olmak üzere 10 gün daha aynı usulle mazeret izni verilebilir; ancak ikinci kez verilen bu süre yıllık izinden düşülür.

Süt İzni Ne Kadardır?

Kadın memura, çocuğunu emzirmesi için analık izni süresinin bitiminden itibaren ilk 6 ayda günde 3 saat, ikinci 6 ayda ise günde 1,5 saat süt izni verilir.

Süt izninin hangi saatler arasında ve günde kaç kez kullanılacağı konusunda kadın memurun tercihi esastır.

Bu hak, çocuğun beslenmesini ve anne-çocuk ilişkisinin korunmasını destekleyen önemli bir sosyal izin hakkıdır.

Süt İzninin Saatini Kurum Belirleyebilir mi?

Süt izninin hangi saatler arasında ve günde kaç kez kullanılacağı konusunda kadın memurun tercihi esastır.

Dolayısıyla süt izninin kullanım şeklinin belirlenmesinde memurun tercihi kanunen özel olarak korunmuştur.

Ancak uygulamada izin kullanımının kurum kayıtlarına işlenmesi ve çalışma düzeninin buna göre planlanması gerekir.

Mazeret İzni Yıllık İzinden Düşülür mü?

Kanunda açıkça düzenlenen babalık, evlenme ve ölüm gibi mazeret izinleri, yıllık izin hakkından ayrı izinlerdir ve yıllık izinden düşülmez.

Ancak diğer mazeretler kapsamında ilk 10 günlük izne ek olarak zaruret hâlinde verilen ikinci 10 günlük izin, kanundaki şartlara göre yıllık izinden düşülebilir.

Bu nedenle mazeret izninin hangi hukuki gerekçeyle verildiği, yıllık izin bakiyesine etkisinin belirlenmesi açısından önemlidir.

DMK Madde 102, 103 ve 104 Arasındaki Fark Nedir?

DMK Madde 102, devlet memurlarının hizmet süresine göre sahip olduğu 20 veya 30 günlük yıllık izin süresini düzenler.

DMK Madde 103, yıllık izinlerin nasıl ve ne zaman kullanılacağını belirler.

DMK Madde 104 ise doğum, evlenme, ölüm ve benzeri durumlarda kullanılabilecek mazeret izinleri ile analık, babalık ve süt izni haklarını düzenlemektedir.

DMK Madde 104’ün Önemi

DMK Madde 104, devlet memurlarının önemli ailevi ve kişisel durumlarda görevlerinden belirli sürelerle ayrılabilmelerini sağlayan kapsamlı bir sosyal hak düzenlemesidir.

Özellikle analık izni, babalık izni, süt izni, evlenme ve ölüm izinleri, memurun çalışma hayatı ile aile yaşamı arasında denge kurulmasına yardımcı olur.

Düzenleme aynı zamanda hamilelik, doğum, çocuk bakımı ve evlat edinme süreçlerinde kamu personeline önemli hukuki güvenceler sağlamaktadır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

DMK Madde 104 kapsamında mazeret izni kullanılırken, iznin hangi bent kapsamında talep edildiği ve kanunda öngörülen sürenin doğru hesaplanması önemlidir.

Özellikle doğum öncesi ve sonrası izinlerin hesabı, çoğul gebelik, erken doğum, babalık ve ölüm izinleri, süt izni ile diğer mazeretlere bağlı 10 günlük izinler birbirinden ayrılmalıdır. İzin talebinin gerekli belgelerle ve kurumun usullerine uygun şekilde yapılması, izin ve özlük kayıtlarının doğru tutulması açısından önem taşır.

Sık Sorulan Sorular