657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 1, Kanun’un hangi kamu personeli hakkında uygulanacağını düzenler. Madde; devlet memurları, sözleşmeli personel, geçici personel ve özel kanuna tabi kamu görevlileri bakımından kapsam ayrımını açıklar.
Madde Metni
Madde 1 – (Değişik: 30/5/1974 – KHK-12/1 md.; Aynen kabul 15/5/1975 – 1897/1 md.)
Bu Kanun, Genel ve Katma Bütçeli Kurumlar, İl Özel İdareleri, Belediyeler, İl Özel İdareleri ve Belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunlarla kurulan fonlarda, kefalet sandıklarında veya Beden Terbiyesi Bölge Müdürlüklerinde çalışan memurlar hakkında uygulanır.
Sözleşmeli ve geçici personel hakkında bu Kanunda belirtilen özel hükümler uygulanır.
(Değişik: 19/2/1980 – 2261/5 md.) Anayasa Mahkemesi üye ve yedek üyeleri ile raportörleri; hakimlik ve savcılık mesleklerinde veya bu mesleklerden sayılan görevlerde bulunanlar, Danıştay ve Sayıştay meslek mensupları ve Sayıştay savcı ve yardımcıları, Üniversitelerin, İktisadi ve Ticari İlimler Akademilerinin, Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademilerinin, Devlet Güzel Sanatlar Akademilerinin, Türkiye ve Orta – Doğu Amme İdaresi Enstitüsünün öğretim üye ve yardımcıları, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası üyeleri, Genelkurmay Mehtaran Bölüğü Sanatkarları, Devlet Tiyatrosu ile Devlet Opera ve Balesi ve Belediye Opera ve tiyatroları ile şehir ve belediye konservatuvar ve orkestralarının sanatkar memurları, uzman memurları, uygulatıcı uzman memurları ve stajyerleri; Spor-Toto Teşkilatında çalışan personel; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile Emniyet Teşkilatı mensupları özel kanunları hükümlerine tabidir.
657 Sayılı Kanun Madde 1 Ne Anlama Gelir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 1. maddesi, Kanunun hangi amaçla yürürlüğe konulduğunu açıklamaktadır. Bu maddeye göre Kanun; devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanmalarını, görev ve yetkilerini, haklarını, yükümlülüklerini, aylık ve ödeneklerini, sosyal haklarını, disiplin hükümlerini, ilerleme ve yükselmelerini, emekliliklerini ve memurluğun sona ermesine ilişkin esasları düzenlemektedir.
Başka bir ifadeyle Madde 1, 657 sayılı Kanun’un yalnızca memurların haklarını değil, aynı zamanda kamu görevlilerinin uyması gereken yükümlülükleri ve idarenin memurlar üzerindeki yetkilerini de düzenleyen temel kanun olduğunu ortaya koymaktadır.
Kanunun amacı, kamu hizmetlerinin liyakat, kariyer, eşitlik, tarafsızlık, hukuki güvenlik ve kamu yararı ilkeleri doğrultusunda yürütülmesini sağlamaktır. Böylece kamu kurumlarında görev yapan memurların hukuki statüsü tek bir temel kanun altında düzenlenerek uygulamada birlik sağlanmaktadır.
657 Sayılı Kanunun Düzenlediği Konular Nelerdir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, devlet memurlarına ilişkin birçok temel konuyu kapsamaktadır. Bunlardan başlıcaları şunlardır:
- Devlet memurlarının hakları ve ödevleri,
- Memuriyete giriş şartları,
- Atama ve yer değiştirme işlemleri,
- Kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi,
- Disiplin hükümleri,
- İzin hakları,
- Mali ve sosyal haklar,
- Yasaklar ve sorumluluklar,
- Görevden ayrılma ve emeklilik işlemleri,
- Devlet memurluğunun sona ermesine ilişkin hükümler.
Bu yönüyle 657 sayılı Kanun, kamu personel rejiminin temel kaynağı olarak kabul edilmektedir.
Madde 1 Neden Önemlidir?
DMK Madde 1, Kanunun uygulanma amacını ortaya koyduğu için diğer bütün maddelerin yorumlanmasında yol gösterici niteliktedir. Kanunda yer alan haklar, yükümlülükler, disiplin hükümleri, izinler, yasaklar ve personel rejimine ilişkin tüm düzenlemeler Madde 1’de belirtilen amaç doğrultusunda uygulanmaktadır.
Ayrıca kamu kurumlarının personel işlemleri yürütülürken, memurların hak ve yükümlülükleri değerlendirilirken ve idari uyuşmazlıklar çözümlenirken Kanunun amacı da dikkate alınmaktadır.
657 Sayılı Kanun Kimleri Kapsar?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, genel olarak Devlet memurlarını kapsamaktadır. Bununla birlikte Kanunun kapsamı ve istisnaları yine kendi hükümleri ile diğer özel kanunlarda ayrıca düzenlenmiştir.
Her kamu görevlisi doğrudan 657 sayılı Kanun’a tabi değildir. Bazı kamu görevlileri özel personel kanunlarına tabi olarak görev yapmaktadır. Bu nedenle bir kamu görevlisinin hangi personel rejimine tabi olduğu, görev yaptığı kurum ve ilgili özel mevzuata göre belirlenmektedir.
657 Sayılı Kanunun Kamu Personel Hukukundaki Yeri
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Türk kamu personel hukukunun temel düzenlemelerinden biridir. Kanun, memurların yalnızca görevlerini değil, aynı zamanda haklarını, sorumluluklarını ve idare ile olan hukuki ilişkilerini de düzenlemektedir.
Kamu personeline ilişkin birçok özel düzenleme bulunsa da, 657 sayılı Kanun genel personel rejiminin temelini oluşturmakta ve diğer mevzuatın yorumlanmasında önemli bir referans niteliği taşımaktadır.
Danıştay Kararları
Danıştay 8. Daire, E.2020/3909, K.2022/5629, T.13.10.2022
“657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ‘Kapsam’ başlıklı 1. maddesinin 3. fıkrasında … ‘üniversitelerin öğretim üye ve yardımcıları’ … özel kanunları hükümlerine tabidir.”
“Kanun koyucu 657 sayılı Kanun ile birlikte devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenlemeyi amaçlamış, aynı Kanun’un 1. maddesinin üçüncü fıkrasında tahdidi olarak saydığı belirli kamu görevlisi gruplarının ve somut olayın öznesi ‘üniversitelerin öğretim üye ve yardımcılarının’ ise özel kanunlara tabi olduğunu belirterek ilgili kamu görevlisi gruplarını kanun kapsamı dışında bırakmıştır.”
“657 sayılı Kanun’un devlet memurları hakkındaki iş ve işlemlere esas teşkil eden genel bir kanun olduğu ve hakkında özel kanun bulunan gruplara ilke olarak uygulanmayacağı açıktır.”
“Üniversitede görev yapan öğretim elemanlarının, atanmaları ve görevine son verilmeleri işlemlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca yapılamayacağı sonucuna varıldığından, bu husus gözetilmeden tesis edilen işlemde bu yönüyle hukuka uygunluk bulunmamaktadır.”
Danıştay 2. Daire, E.2021/8365, K.2023/2554, T.04.05.2023
“657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ‘Kapsam’ başlıklı 1. maddesinin 3. fıkrasında; bu fıkrada sayılan ve emniyet teşkilatı mensuplarının da içinde bulunduğu birtakım kamu görevlisinin, özel kanun hükümlerine tabi oldukları belirtilmiştir.”
“Bu görevlilerin, özel kanunlarda hüküm bulunmayan hallerde kamu görevlileri için genel nitelikte Kanun olan 657 sayılı Kanuna tabi olacakları hukukun genel ilkelerindendir.”
“Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan emniyet teşkilatı mensupları hakkında verilecek olan kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının nasıl uygulanacağına ilişkin özel nitelikte Kanun olan 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’nda bir hüküm bulunmadığından, 657 sayılı Kanun’un 125/5. maddesinin emniyet teşkilatı mensupları için de uygulanması gerekmektedir.”
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E.2021/29, K.2021/29, T.01.07.2021
“657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 1. maddesinin son fıkrasında; Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünde istihdam edilen sanatkâr memurlar, uzman memurlar ile uygulatıcı uzman memurların özel kanunları hükümlerine tabi oldukları düzenlenmiştir.”
“İncelemeye konu başvuruda giderilmesi istenen aykırılık; Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü bünyesinde, 1309 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi kapsamında, sözleşmeli statüde ‘uzman memur’ olarak görev yapan personellerin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek Geçici 16. maddesi uyarınca teknik hizmetler sınıfında yer alan mühendisler için öngörülen ek göstergeden yararlandırılmalarının mümkün olup olmadığına ilişkindir.”
“657 sayılı Kanun’un Ek Geçici 16. maddesinin son fıkrasında; yalnızca ‘Sanatçı, Sanatkar, Sanatçı Öğretmenler ile Devlet sanatçıları’nın emeklilik kesenekleri yönünden, kadroları teknik hizmetler sınıfında yer alan mühendisler için öngörülen ek göstergelerin esas alınacağı hükme bağlandığından…”
“1309 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi kapsamında sözleşmeli statüsünde ‘uzman memur’ olarak görev yapan … personellerin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek Geçici 16. maddesi uyarınca teknik hizmetler sınıfında yer alan mühendisler için öngörülen ek göstergeden yararlandırılmalarına hukuken olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.”
Sıkça Sorulan Sorular
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 1 neyi düzenler?
Kanun’un hangi kamu personeli hakkında uygulanacağını düzenler.
Her kamu görevlisi 657 sayılı Kanun’a tabi midir?
Hayır. Bazı kamu görevlileri özel kanunlara tabidir.
Sözleşmeli personel 657 kapsamında mı?
Evet, ancak yalnızca Kanun’da belirtilen özel hükümler çerçevesinde değerlendirilir.
