CMK Madde 9, aralarında bağlantı bulunan suçların farklı mahkemelerin görev alanına girmesi durumunda davaların birleştirilerek yüksek görevli mahkemede açılabilmesini düzenlemektedir. Böylece ortak delillerin tek mahkeme tarafından değerlendirilmesi ve çelişkili kararların önlenmesi amaçlanır.
Madde Metni
Davaların birleştirilerek açılması
Madde 9 – (1) Bağlantılı suçlardan her biri değişik mahkemelerin görevine giriyorsa, bunlar hakkında birleştirilmek suretiyle yüksek görevli mahkemede dava açılabilir.
CMK Madde 9’un Amacı Nedir?
CMK Madde 9’un amacı, aynı olay veya kişilerle ilişkili suçların farklı ceza mahkemelerinde birbirinden bağımsız biçimde yargılanmasından doğabilecek sakıncaları önlemektir. Bağlantılı suçların birlikte görülmesi, olayın bütününün ortaya çıkarılmasını kolaylaştırabilir.
Davaların birleştirilerek açılması, usul ekonomisine katkı sağlarken ortak delillerin tekrar tekrar toplanmasını da önleyebilir. Bununla birlikte birleştirme, yargılamayı gereksiz yere uzatacaksa suçlar hakkında ayrı davalar açılması mümkündür.
Davaların Birleştirilerek Açılması Ne Demektir?
Davaların birleştirilerek açılması, bağlantılı suçların tek bir iddianame kapsamında yüksek görevli mahkemeye taşınmasıdır. Cumhuriyet savcısı, soruşturma sonunda suçlar arasındaki bağlantıyı ve mahkemelerin görev alanlarını değerlendirerek birlikte dava açılmasına karar verebilir.
Birleştirilmiş dava, her suçun bağımsızlığını ortadan kaldırmaz. Mahkeme, iddianamede gösterilen her fiil, sanık ve suçlama hakkında ayrı değerlendirme yaparak hüküm kurmalıdır.
CMK Madde 9’un Uygulanma Şartları
CMK Madde 9 kapsamında davaların birleştirilerek açılabilmesi için temel olarak şu şartların bulunması gerekir:
- Suçlar arasında CMK Madde 8 anlamında bağlantı bulunmalıdır.
- Bağlantılı suçlar farklı mahkemelerin görev alanına girmelidir.
- Suçlar hakkında henüz ayrı ayrı kamu davası açılmamış olmalıdır.
- Birlikte yargılama yapılması maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına ve usul ekonomisine katkı sağlamalıdır.
- Birleştirme, sanıkların savunma hakkını ölçüsüz biçimde sınırlandırmamalıdır.
Bu şartların bulunması, davaların mutlaka birlikte açılmasını gerektirmez. Maddede “açılabilir” ifadesi kullanıldığı için birleştirme konusunda somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirme yapılır.
Bağlantılı Suç Nedir?
Bağlantılı suç, başka bir suç veya sanıkla hukuki ya da fiilî ilişki içerisinde bulunan suçtur. Bir kişinin birden fazla suçtan sanık olması veya aynı suçta birden fazla sanığın bulunması bağlantı kabul edilen temel durumlardır.
Suçtan sonra gerçekleştirilen bazı fiiller de asıl suçla bağlantılı sayılabilir. Özellikle suçluyu kayırma suçu ile suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme fiilleri asıl suçla bağlantılı kabul edilmektedir.
Farklı Mahkemelerin Görev Alanına Girme Şartı
CMK Madde 9’un uygulanabilmesi için, bağlantılı suçların farklı mahkemelerin görev alanına girmesi gerekir. Suçlardan biri asliye ceza mahkemesinin, diğeri ağır ceza mahkemesinin görev alanında bulunabilir.
Örneğin ağır ceza mahkemesinde görülmesi gereken yağma suçu ile asliye ceza mahkemesinin görev alanında kalan başka bir bağlantılı suç, şartları varsa aynı iddianameyle ağır ceza mahkemesinde açılabilir. TCK Madde 148 yağma suçu bu duruma örnek oluşturabilir.
Suçların tamamı aynı mahkemenin görev alanındaysa, davanın hangi mahkemede açılacağı genel görev ve yetki kurallarına göre belirlenir. CMK Madde 9’un yüksek görevli mahkemeye ilişkin özel düzenlemesine ihtiyaç kalmaz.
Yüksek Görevli Mahkeme Nedir?
Yüksek görevli mahkeme, bağlantılı suçlardan daha ağır olanına bakmakla görevli ceza mahkemesidir. Asliye ceza ve ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar birlikte yargılanacaksa yüksek görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.
Yüksek görevli mahkeme, bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay anlamına gelmez. CMK Madde 9’daki ifade, ilk derece ceza mahkemeleri arasındaki görev derecesini belirtmektedir.
Davayı Kim Birleştirerek Açar?
Kamu davası, Cumhuriyet savcısı tarafından düzenlenen iddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle açılır. Savcı, soruşturma dosyasındaki suçlar arasında bağlantı bulunduğunu belirlerse bunları tek iddianamede gösterebilir.
İddianamede, her sanığa yüklenen fiil, suçun işlendiği yer ve zaman, deliller ile uygulanması talep edilen kanun maddeleri ayrı ayrı açıklanmalıdır. Dosyaların bağlantılı olması, her bir suçlama bakımından yeterli şüphe bulunması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
Birleştirme Zorunlu mudur?
Davaların birleştirilmesi zorunlu değildir. CMK Madde 9, bağlantılı suçlar hakkında yüksek görevli mahkemede birlikte dava açılmasına imkân tanımaktadır.
Birleştirmenin yararlı olup olmadığı değerlendirilirken delillerin ortaklığı, sanık sayısı, suçların işleniş biçimi, soruşturmanın geldiği aşama ve birlikte yargılamanın davayı uzatıp uzatmayacağı dikkate alınır.
Çok sayıda sanık ve suçun bulunması, birlikte yargılamayı güçleştirebilir. Bu durumda soruşturmanın veya davanın bazı sanıklar ve suçlar yönünden ayrılması tercih edilebilir.
Birleştirilerek Dava Açılmasına Örnek
Asıl suç ile suçluyu kayırma fiili, farklı mahkemelerin görev alanına girebilir. Ağır ceza mahkemesinde görülmesi gereken asıl suçun failinin yakalanmasını engelleyen kişi hakkında suçluyu kayırma suçundan dava açılması gerekiyorsa iki suç bağlantılı kabul edilebilir.
Asıl suça ait delillerin yok edilmesi durumunda da benzer bir bağlantı ortaya çıkabilir. Ağır ceza mahkemesinde görülecek suçun kamera kayıtlarını silen veya suç eşyasını saklayan kişi hakkındaki dava, şartları varsa asıl suç davasıyla birleştirilerek açılabilir.
Birleştirme Görev Kurallarını Nasıl Etkiler?
CMK Madde 9, bağlantı nedeniyle yüksek görevli mahkemeye alt görevli mahkemenin görev alanında bulunan suç hakkında da yargılama yapma imkânı tanır. Bu nedenle asliye ceza mahkemesinde görülmesi gereken bağlantılı suç, ağır ceza mahkemesindeki asıl suçla birlikte görülebilir.
Yüksek görevli mahkemenin bağlantılı suça bakması, görev kurallarına aykırılık oluşturmaz. Mahkemenin bu konudaki görevi doğrudan CMK Madde 9’dan kaynaklanır.
Birleştirilen Davalarda Hangi Usul Uygulanır?
Birleştirilen davalarda, davayı gören yüksek görevli mahkemenin tabi olduğu yargılama usulü uygulanır. Bununla birlikte her suçun maddi ceza hukuku bakımından taşıdığı özellikler korunur.
Şikâyet, uzlaşma, zamanaşımı ve yaptırım şartları, her suç yönünden ayrı değerlendirilmelidir. Bir suçun ağır ceza mahkemesinde bağlantı nedeniyle görülmesi, o suçun kanuni cezasını veya unsurlarını değiştirmez.
Birleştirilerek Açılan Dava Sonradan Ayrılabilir mi?
Birleştirilerek açılan davalar, kovuşturma sırasında ayrılabilir. Birlikte yargılamanın davayı uzattığı, sanıklardan birine ulaşılamadığı veya suçlardan birinin hüküm aşamasına geldiği durumlarda ayırma kararı verilebilir.
Davaların ayrılması, bağlantının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ayırma kararı, yargılamanın daha hızlı ve düzenli yürütülmesini sağlayan usule ilişkin bir karardır.
CMK Madde 9 ile CMK Madde 10 Arasındaki Fark
CMK Madde 9, henüz kamu davası açılmadan önce bağlantılı suçların aynı iddianamede birleştirilerek yüksek görevli mahkemeye sunulmasını düzenler.
CMK Madde 10 ise daha önce açılmış ve görülmekte olan bağlantılı ceza davalarının sonradan birleştirilmesini veya ayrılmasını düzenlemektedir. Temel fark, birleştirmenin gerçekleştirildiği aşamadır.
CMK Madde 9 ile Geniş Bağlantı Arasındaki Fark
CMK Madde 9’un uygulanmasında, suçlar arasında CMK Madde 8’de belirtilen bağlantı türlerinden birinin bulunması aranır. Aynı sanığın birden fazla suçu veya aynı suçta birden fazla sanığın bulunması buna örnektir.
Geniş bağlantıda ise CMK Madde 8’de açıkça sayılan bağlantı bulunmasa bile olaylar veya deliller arasındaki ilişki nedeniyle davalar birlikte görülebilir. Geniş bağlantı nedeniyle birleştirme CMK Madde 11’de düzenlenmektedir.
Sanıkların Savunma Hakkı
Davaların birleştirilmesi, sanıkların bireysel savunma haklarını ortadan kaldırmaz. Her sanığa isnat edilen suç açıkça bildirilmeli ve delillere karşı beyanda bulunma imkânı verilmelidir.
Sanıklar arasında menfaat çatışması varsa, aynı müdafinin birden fazla sanığı temsil etmesi savunma hakkı bakımından sorun oluşturabilir. Savunmaların birbirini suçlayıcı nitelikte olması hâlinde ayrı müdafilerle temsil gerekebilir.
Deliller Nasıl Değerlendirilir?
Birleştirilen davalarda deliller, olayların bağlantısı dikkate alınarak birlikte incelenebilir. Ancak bir sanık hakkında elde edilen delilin diğer sanık yönünden geçerli ve yeterli olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Mahkûmiyet kararı, yalnızca dosyaların bağlantılı olmasına veya sanıkların birlikte yargılanmasına dayandırılamaz. Her sanığın suçu işlediği, hukuka uygun ve yeterli delillerle ayrı ayrı ispatlanmalıdır.
Yanlış Birleştirme Kararın Bozulmasına Neden Olur mu?
Bağlantı bulunmadığı hâlde davaların birleştirilmesi veya birleştirme nedeniyle savunma hakkının kısıtlanması, istinaf ya da temyiz incelemesinde hukuka aykırılık olarak ileri sürülebilir.
Kanun yolu başvurusunda, birleştirmenin yargılamayı nasıl etkilediği ve hangi savunma imkânlarını sınırlandırdığı somut biçimde açıklanmalıdır. Başvuru hazırlanırken İstinaf Dilekçesi Örneği içeriğinden yararlanılabilir.
Karar olağan kanun yollarından geçmeden kesinleşmişse, açık bir görev veya usul hatası bulunması durumunda şartları oluştuğunda kanun yararına bozma ayrıca değerlendirilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Davaların birleştirilmesi zorunlu mudur?
Hayır. Birleştirme ihtiyaridir ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Yüksek görevli mahkeme hangisidir?
Yüksek görevli mahkeme, bağlantılı suçlardan daha ağır olanına bakmakla görevli ilk derece mahkemesidir.
Ayrı açılan davalar sonradan birleştirilebilir mi?
Evet. Görülmekte olan bağlantılı davalar, CMK Madde 10 kapsamında sonradan birleştirilebilir.
